برچسب: گلیم بافی

تابلو فرش

تابلو فرش

تابلو فرش چیست؟

تابلو فرش به فرش هایی اطلاق می شود که صرفا جنبه ی تزئینی دارند و به عنوان زیرانداز استفاده نمی شوند. طرح و نقوشی که در تابلو فرش ها استفاده می شوند با نقوشی که در فرش های معمولی به کار می روند متفاوت هستند. این فرش های تزئینی اکثرا از جنس ابریشم هستند اما گاهی از پشم های باکیفیت نیز در بافت آن ها استفاده می شود.

تابلو فرش ابریشم کاشان

تابلو فرش ابریشم کاشان

مشخصات تصویر بالا:

  • تابلو فرش ابریشم کاشان
  • زمان بافت: اواخر قرن ۱۹ میلادی
  • ابعاد: ۱۲۰*۲۰۰ سانتی متر
  • طرح: لیلی و مجنون

 

خاستگاه تابلو فرش

سردرود در استان آذربایجان شرقی با اشتغال مستقیم و غیر مستقیم ۸۰ درصد از ساکنین اش در زمینه تولید تابلو فرش، به پایتخت این هنر تبدیل شده است. در سال ۱۳۹۰ اولین و تنهاترین صنف تولیدکنندگاه تابلو فرش در این شهر تاسیس شد.

 

انواع تابلو فرش از حیث تکنیک

  • تابلو فرش دستباف

همانگونه که از نام آن مشخص است این گونه قالی های تزئینی با دست و بر روی دار قالی بافته می شوند. معمولا این گونه تابلو ها از نوع ماشینی شان گران تر هستند .

  • تابلو فرش ماشینی

معمولا بیشتر مورد خرید و فروش و استفاده قرار می گیرند . اما اگر تمام ابریشم باشند مطمئنا قیمت بالایی دارند.

 

 

انواع تابلو فرش از حیث جنس الیاف

  • ابریشمی:

الیاف ابریشم طبیعی از پیله ابریشم به دست می آیند و نوع مصنوعی آن برای بافت فرش مناسب نیست. این نوع الیاف نسبت به نوع پشمی آن دارای استحکام بیشتری است. این گونه قالی ها بافت بسیار ظریف تری نسبت به فرش های پشمی دارند. اما لزوماا براق نیستند. فرش ابریشمی را باید به توجه به گره های آن شناخت. هرچه ظریف تر و متراکم تر باشد یعنی در آن ابریشم به کار رفته شده است. یکی دیگر از دلایل قیمت بالای قالی های تزئینی ابریشمی بافت پر زحمت و وقت گیر بودن بافت این گونه قالی ها به دلیل ظرافت الیاف ابریشم است.

  • پشمی و کرک:

قالی هایی که در آن ها از الیاف احشام  استفاده می شود بر دو نوع هستند: پشمی و کرکی. کرک به پشم لطیفی گفته می شود که در اثر شانه کردنن موی حیوان بر شانه باقی می ماند و کم حجم و لطیف است. در نتیجه مقدار آن نیز قاعدتا کم خواهد بود، پس تعداد قالی های با این جنس نیز در بازار به تعداد محدود پیدا خواهد شد. پشم اما به مقدار بیشتری وجود دارد و مرغوبیت آن به نژاد حیوان، فصل پشم چینی و نحوه ریسیدن آن بستگی دارد. اگر از پشم های مرغوب مثل مرینوس در بافت قالی استفاده شود بافت لطیف داری خواهد داشت اما به ظرافت ابریشم نخواهد بود.

  • الیاف مصنوعی (اکرلیک)

الیاف اکریلیک سبک و نرم هستند. از خواص آن ها می توان به رنگ پذیری خوب و ضد حساست بودن شان اشاره کرد.

 

نقشه های تابلوفرش

  • مناظر طبیعی
  • حیوانات
  • گل و سبد گل
  • چهره
  • نقاشی های معروف نقاشان جهان
  • عکس های معروف

پرفروش ترین طرح های تابلوفرش

  • خفته در باغ
  • کوچ عشایر
  • مهمانی پاپ
  • باغ ونیزی
  • پیانو زن
  • شاعر جوان
  • و…

از پر فروش ترین تابلوفرش های در بازار ایران هستند.

 

کوچ عشایر

کوچ عشایر

 

مهمانی پاپ

مهمانی پاپ

 

مسافرت خانوادگی

مسافرت خانوادگی

 

تابلوفرش هایی که در موزه های خارج از ایران نگهداری می شوند

 

مشخصات تابلوفرش

  • محل نگهداری: موزه متروپولیتن
  • زمان بافت: قرن ۱۷ میلادی
  • جنس: ابریشم
صادرات صنایع دستی

نقش گلیم در صادرات صنایع دستی

صادرات صنایع دستی

صادرات صنایع دستی در ایران منبع بالقوه ورود ارز به کشور است اما متاسفانه توجه ویژه ای به این کالاهای ارزشمند نمی شود. صدور کالا برای فروش در هر کشوری یکی از مهم ترین راه های افزایش درآمد آن کشور است و عنصری کلیدی در پیشرفت های فرهنگی و اجتماعی به شمار می رود. صادرات صنایع دستی می تواند به هنرمندان و صنعت گران ایرانی کمک شایانی کند و با  ایجاد کارآفرینی منبع درآمد خوبی برای خانوار های ایرانی باشد.  برای ورود به بازار های خارجی نیز نیاز به ایجاد یک راهبرد مشخص و با ثبات است؛ تا تمام دستگاه های ذیربط در پی اجرای قوانین ثبت شده آن باشند.

صادرات صنایع دستی شروطی دارد و از آن ها می توان به این موارد اشاره کرد:

  1. یادگیری و تسلط بر مهارت های ارتباط برقرارکردن
  2. هدف گرا کارکردن
  3. مبارزه در میدان رقابت
  4. پشتکار

باید بدانیم که در این بازار هیچ چیز ثابت نیست، هیچ کس کامل نیست و هیچ چیز مطلقی وجود ندارد.

 

فروش صنایع دستی به خارج از ایران

واژه صنایع دستی عبارتی است متعلق به دنیای امروز است. زیرا در زمانی که این گونه صنعت ابداع شد برای زندگی روزمره و گاه مربوط به زندگی تجملاتی بود و صنعتی غیر از آن وجود نداشت تا صنعت دستی را از صنعتی دیگر متمایز کند. اما امروزه این گونه آثار از ارزش معنوی در کنار ارزش مادی شان برخوردارند؛ هنر مندان این عرصه نیز می توانند از هنر خود کسب درآمد کنند. اما مگر غیر از این است که هر صنعتی، چه دستی و چه ماشینی، نیازمند توجه و حمایت است. از آنجا که صنایع دستی ایرانی اقلامی هنری و به عبارتی ، شاید نادرست، غیر ضروری به شمار می روند، از حمایت کمتری برخوردار هستند. و سرمایه گذاری های زیادی روی آن ها نمی شود.

در ایران با توجه به تاریخ تمدن موجود، هنر های دستی دارای تنوع زیادی هستند، که مطمئنا می توان از آن ها در بازار های خارجی کسب درآمد کرد.

 

صادرات گلیم

گلیم از آن دست صنایع دستی است که در جذب مخاطب و علاقه مند مرز و حدود نمی شناسد. نقوش گلیم به زبان جان سخن می گویند.  ایران، هند و پاکستان  از بزرگترین صادرکنندگان گلیم به سراسر جهان هستند. اما آیا صدور این کالا در وضعیت خوبی به سر می برد؟

آمار نشان می دهند کشور های آمریکا با ۳۸% ، آلمان با ۱۹% و ترکیه با ۶% واردات گلیم ۳ واردکننده برتر در زمینه گلیم هستند. و این در حالی است که سهم ایران از صادرات ۳۶٫۳% ، هند ۱۸% و پاکستان ۱۶٫۹% می باشد.

 

وارد کنندگان فرش دستباف و گلیم (۲۰۱۰-۲۰۰۳)
ردیفنام کشورسهم از واردات
۱آمریکا۳۸%
۲آلمان۱۹%
۳ایتالیا۶%
۴انگلیس۶%
۵سایر کشورها۲۸%

 

صادرکنندگان فرش دستباف و گلیم (۲۰۱۰-۲۰۰۳)
ردیفنام کشورمیزان صادرات(میلیارد دلار)سهم از صادرات
۱ایران۳٫۲۳۶٫۳%
۲هند۱٫۶۱۸%
۳پاکستان۱٫۵۱۶٫۹%
۴چین۰٫۷۵۸٫۴%
۵ترکیه۰٫۴۸۵٫۵%
۶سایر کشورها۱٫۳۱۴٫۸%

 

تولید گلیم در ایران

شهر های تهران، اصفهان، کرمان ، تبریز و سنندج از شهر های اصلی تولید و بافت گلیم در ایران هستند. تنوع نقوش و بافت در ایران با توجه به مطالب دیگری که در سایت مشاهده می کنید، بسیار زیاد است. اما ایران در زمینه تولید و صادرات گلیم رقبایی در سطح بین الملل دارد که مهم ترین آن ها ترکیه، افغانستان، چین و آذربایجان هستند. اما با توجه به کیفیت بالای جنس و طرح گلیم ایرانی چه دلیلی این کشور ها را رقیب ما در صادرات می کند؟

وجه تمایز کشور های رقیب چیست؟

از دلایلی که می توان نام برد:

  • نیروی کار  ارزان
  •  داشتن کارگاه های متمرکز
  •  نظارت مسئولین مربوطه به درست و اصولی انجام شدن امر تولید می باشد.
بافت گلیم در ایران

بافت گلیم در ایران

در ایران  متاسفانه آن چنان که باید از بافندگان سنتی حمایت نمی شود تا از پستوی کارگاه های خانگی خود خارج شوند و در کارگاه های اختصاصی مشغول فعالیت شوند؛ البته نباید نادیده گرفت که در این میان کارآفرینانی هستند که با ایجاد کارگاه و تسهیلاتی برای بافندگان محیط های تخصصی برای تولید گلیم  و فرش دستباف ایجاد کرده اند.

کشور های وارد کننده گلیم کدامند؟

همانگونه که در جدول بالا مشاهده کردید کشور های آمریکا، آلمان و ایتالیا سه کشور اول از نظر حجم واردات گلیم هستند. از آنجایی که ایران در میان صادرکنندگان گلیم رتبه اول را دارد پس باید بیشترین خرید و فروش بین ایران و آمریکا صورت بگیرد. اما متاسفانه به دلیل تحریم های موجود گلیم های ایرانی مخصوصا گلیم های با کیفیت و زیبای سیرجان، از طریق ترکیه و با نام این کشور به امریکا وارد می شود.

نقاط ضعف و قوت گلیم های ایرانی

در حالی که گلیم های ایرانی از طرح های اصیل و بسیار زیبا و بی بدیل برخوردار هستند اما امروز نیاز است که بافندگان  وطراحان خود را با تقاضای بازار وفق دهند. در این راستا کارشناسان بازار باید نیاز و سلیقه مشتری را در بازار بسنجند و بر اساس آن ها دست به طرح و تولید بزنند.

گلیم ایران نیاز به حمایت دارد

این صنعت سنتی باید از حمایت دولت ایران برخوردار باشد تا بافندگان و یا کارگاه دران گلیم با خیال آسوده به فکر تولید باشند. این حمایت ها هم می تواند مالی باشد و فراهم کردن تسهیلات باشد و هم می تواند از طریق شناساندن این صنعت در سطح ملی و بین المللی باشد تا بازاری ایجاد شود برای رونق بخشیدن به آن.

 

تقاضای بازار

در این میان این نکته را نیز باید در نظر بگیریم که حدود ۷۰% از گلیم های بافته شده به طریق سنتی با ضعف های ملموس کارگاهی بافته می شوند این امر قاعداتا  بر کیفیت نهایی محصول تاثیر می گذارد. این ضعف ها شامل مواد و مصالح نامرغوب، طرح های نامنظم و …  می شوند. یکی دیگر از این ضعف ها که مبتنی بر نادیده گرفتن تقاضای بازار های خارجی استف می باشد و آن ابعاد گلیم ها در ایران است.

گلیم های ایرانی عمدتا به ابعاد

سجاده ای (حدودا ۶۰*۹۰)

ذرع و چارک (حدودا ۱۲۰*۸۰)

بافته می شوند؛ این در حالی است که در آن بازار ها عمدتا گلیم هایی با ابعاد بزرگ مانند ۱۲، ۱۸ و یا ۲۴ متری مد نظر است.

 

گلیم ایرانی دارای ظرفیت های بسیاری است که باید مورد توجه قرار بگیرد که شامل شروطی در این راه می باشد:

  • سرمایه گذاری
  • بازاریابی اصولی
  • رفع تحریم ها
  • حمایت دولت از بافندگان و کارآفرینان
استفاده از صنایع دستی در دکورهای امروزی

دکوراسیون و نقش صنایع دستی

دکوراسیون چیست؟

دکوراسیون و نحوه چیدمان محل زندگی از دیرباز دغدغه خانم ها و بعضا آقایان بوده و هست.  هماهنگ سازی طراحی شده برای به جلوه درآوردن رنگ‌ها، اثاثیه و سایر اشیاء در یک اتاق یا ساختمان به صورت هنرمندانه این تعریفی است کلی و اجمالی بر مفهوم دکوراسیون. در اکثر موارد افراد خود چیدمان یا منزل را به عهده می گیرند و به ندرت آن را به کارشناسان این حوزه می سپارند. اما بهتر از برای اینکه مسئولیت دکور کردن مزل خودمان را بر عهده بگیریم با اصول آن اشنا شویم.

به چه نکاتی در دکوراسیون باید توجه کرد

  1. یگانگی

تمام عناصری که در دکور بکار می برید باید با هم هماهنگی و اتحاد داشته باشند. برای دستیابی به این اتحاد می توانید نکات زیر را رعایت کنید:

  • استفاده از المان هایی که از نظر بافت، رنگ و طرح مشابه هستند
  • مجاورت المان های مشابه
  • تکرار المان ها
  1. موازنه (تعادل)

توزیع منظم المان هایی که از لحاظ وزن بصری برابر هستند این توازن تنها در صورتی برقرار می شود که المان های با وزن بصری مشابه در تقارن یا عدم تقارن و یا به صورت شعاعی چیده شوند.

  1. ریتم

ایجاد ریتم در المان ها با به کار گیری مفاهیمی چون تکرار ( تکرار برخی آیتم ها مانند رنگ، طرح ، بافت و ابزارهای چیدمان) تناوب ( یا یکی درمیانی استفاده از المان های زیرنت بخشی به فضا به صورت ABAB  و یا ABCABC)   و تصاعد ( استفاده از المان ها به صورت صعودی، نزولی یا بر طبق طیف رنگی و سایزی شان)

  1. تاکید

از نظر حرفه ای استفاده از یک اثر هنری و یا مبلمانی خاص در نقطه کانونی فضای سالن پذیرایی یا هال .

  1. تضاد

استفاده از رنگ های متضاد در مبلمان و رنگ دیوار ها و اشیا و یا استفاده از اشکال هندسی گوناگون مانند قاب آینه ی گرد و یک تابلوی عکس مستطیلی در کنار هم.

 

  1. جزییات

جزییات مانند گیلاس های روی بستنی هستند؛ شاید اضافی به نظر بیایند اما به ظاهر آن جلوه ای زیبا و جذاب می بخشند.

 

استفاده از صنایع دستی در دکوراسیون

حال که کمی با اصول اولیه چیدمان آشنا شدیم بهتر است به بحث اصلی خود بازگردیم.

تقریبا همه ما ایرانی ها نسبت به فرهنگ و میراث چند هزارساله ی خود عرق خاصی داریم و سعی می کنیم در حد توانمان از آن ها در محیط زندگی خود استفاده کنیم. چه اینکه به جرات می توان گفت بیشتر این آثار از زیبایی بصری زیادی بهره می برند . اما گاهی در استفاده از آن ها در چید مان های مدرن منازل خود دچار مشکل می شویم .

اگر به اصول دکوراسیون توجه کنید می بینید که می توان از تضاد های بین بافت سنتی و مدرن در زیباسازی محیط زندگی و کار خود بهره برد و صنایع دستی را به صورت کاملا کاربردی در زیباسازی محیط استفاده کرد.

  • استفاده از ظروف میناکاری که رنگ آنها با فضای هال شما همخوانی دارند
  •  استفاده از جعبه های چوبی و نگارگری های ایرانی بر میز پذیرایی
  •  استفاده از رومیزی های سنتی ایرانی مانند پته، ترمه ابریشم، رشتی دوزی، سوزنی دوزی بلوچی و …
  • استفاده از قالی، گلیم و گبه های دستباف به عنوان زیرانداز
  •  یا قاب های که تلفیقی از صنایع دستی ایرانی و و فضای های مینیمال و مدرن امروزی هستند.

 

در ادامه چند تصویر استفاده از صنایع دستی در دکوراسیون را می بینیم.

استفاد از گلیم در فضایی امروزی

استفاد از گلیم در فضایی امروزی

 

استفاده از پته رومیزی

استفاده از پته رومیزی

 

بهره گیری از رنگ ها در ظروف میناکاری

بهره گیری از رنگ ها در ظروف میناکاری

آشنایی با هنر قالیبافی

قالیبافی هنری ایرانی

قالیبافی چیست؟

قالیبافی هنر بافت فرش پرزدار بر روی دار عمودی یا در مواردی افقی به وسیله پشم و ابریشم است. مطمئنا بار ها نام قالی را شنیده اید اما شاید فکر کنید این گستردنی با فرش فرق دارد. پس قبل از اینکه با قالیبافی آشنا شویم بهتر است “فرش” را بشناسیم. هر چیز گستردنی ای را فرش گویند از قبیل جاجیم، گلیم، زیلو، قالی و قالیچه. اما گستردنی ای که در حال حاضر به آن فرش می گوییم همان قالی است. اما مشخصه ای که این دستبافته را نسبت به بقیه گستردنی ها متمایز می­کند گره دار بودن و پرز های بلند آن است.

کلمه قالی را از چند جهت مورد بررسی قرار داده اند. این کلمه از ریشه عبارت ترکی “قالین” است که با توجه منطقه جغرافیایی معانی گوناگونی دارد:

  • مهریه، کابین، جهزیه ای که داماد به عروس خود هدیه (آرماغان) می داد.
  • ضخیم، مقاوم و پایدار

تاریخچه قالی بافی

قدیمی ترین زیراندازی که توسط باستان شناسان کشف شده “قالی پازیریک” نام دارد که حدود هفتاد سال پیش در دره پازیریک واقع در سیبری یافت شده است و عمر آن را حدود ۴۰۰ سال قبل از میلاد مسیح تخمین زده اند که در حال حاضر در موزه آرمیتاژ سن پترزبورگ نگهداری می شود. بنا بر نوشته های روزنکو (دانشمند روسی) این قالی مربوط به آشوریان است و با توجه به نقوش آن این قالی را ایرانی می دانند.

بافت قالی

قالی مجموعه ای از تار و پود و پرز است. تار نخ هایی است که بر طول دار بسته می شود و می توانند از جنس ابریشم، پشم یا پنبه باشند. پود ها به موازات یکدیگر به صورت افقی بر دار بسته می شوند که در قالی های ممتاز از جنس ابریشم، در دستبافت های خوب و متوسط از جنس پشم و در قالی های معمولی از پنبه هستند. اما آنچه به این دستبافته ی زیبا هویت قالی را می بخشد پُرز است. و تمام نقوش و رنگ ها بر فرش این بخش بر عهده دارد. جنس آن در قالی های دستبافت از ابریشم و یا پشم است.

هنرمند قالیباف به کمک ابزارهای قالی بافی همانند

  • شانه یا دفتین
  • قلاب
  • قیچی

و البته نقشه طرح خود را بر تار و پود پیاده می کند.

 

قالیبافی و لوازم مورد نیاز

نقوش قالی بافی

حتما شما هم مانند هر ایرانی دیگر سری به بازار فرش یا فروشگاه های فروش فرش زده اید؛ و کمابیش با تنوع طرح ها و نقوش فرش های ایرانی آشنایی دارید. اما بهتر است با نگاهی دقیق تر به این طرح های ایرانی نگاه کنیم تا به عنوان فردی که در مهد فرش جهان زندگی می کند شناخت بهتری نسبت به هنر قالیبافی داشته باشیم.

 

  • قالی با نقش شاه عباسی

شاه عباس از شاهان صفوی بود که از طرح های مورد علاقه او طرح گل زنبق بود که بنا بر علاقه این شخص بهاین گل نام گل را شاه عباسی نهادند . قالی های شاه عباسی در گوشه و کنار خود گل دارند . از زیباترین و اصیل ترین طرح های ایرانی به حساب می آیند. قالی شاه عباسی طرح های فرعی ای ازجمله شیخ صفی، درخت، حیوان، شاه عباسی مزین و لچک ترنج اشاره کرد.

قالی طرح شاه عباسی

قالی طرح شاه عباسی

  • قالی با نقش ماهی درهم

این طرح نیز مانند طرح شاه عباسی از معروف ترین، فاخر ترین و ریز نقش ترین طرح های قالی ایرانی هستند. پیشینه و خواستگاه ان را مربوط به شرق ایران کهن و هرات است از این رو این طرح “هراتی” نیز خوانده می شود.

در قالی های طرح ماهی درهم حوضی لوزی شکل و یا مستطیل در وسط قرار دارد که طرح های ماهی و ریز نقش هایی در متن اصلی آن تکرار می شوند. انواع طرح های ماهی درهم:

  • ماهی درهم خراسان
  • ماهی درهم تبریز
  • ماهی درهم کرمان
قالی طرح ماهی در هم

قالی طرح ماهی در هم

ماهی در هم در خراسان، تبریز  و کرمان تفاوت هایی در اندازه نقوش  و رنگ ها دارند. در قالی های ماهی درهم خراسان طرح های ماهی های کوچک به تکرار در گروه های دو یا چهارتایی در گوشه و کنار قالی دیده می شوند.

قالی ماهی درهم خراسان

قالی ماهی درهم خراسان

در ماهی درهم تبریز نقوش کمی درشت تر و ماهی ها به صورت چرخان در جای جای قالی دیده می شوند.

قالی ماهی درهم تبریز

قالی ماهی درهم تبریز

 

ماهی درهم کرمان کمی سبک تر و نقوش آزادانه تر در متن قالی نقش بسته اند. ماهی ها بزرگ تر،کشیده تر و شبیه برگ به صورت دوار می باشند.(کرمان در هنر گلیم بافی هم در جهان شهرت خاصی دارد)

 

قالی ماهی درهم کرمان

قالی ماهی درهم کرمان

  • قالی طرح اسلیمی

طرح اسلیمی یکی از اصیل ترین هنر های ایرانی پس از اسلام است. اسلیمی خطوط پیچیده و منحنی است که مانند درخت تاک می پیچند و رشد می کنند و ابتدا و انتهای آن مشخص نیست. اسیمی از هفت طرح اصلی در نگارکری سنتی ایرانی است. اسلیمی در بسیاری هنر های دستی ایرانی مانند میناکاری، قلمزنی ترمه دوزی، تذهیب کاری و قالی بافی استفاده  می شود.

قالی طرح اسلیمی

قالی طرح اسلیمی

با برخی دیگر از طرح قالی های ایرانی در تصاویر زیر آشنا می شویم:

قالی طرح درختی

قالی طرح درختی

 

قالی طرح محرابی - گلدانی

قالی طرح محرابی – گلدانی

 

قالی طرح شکارگاه

قالی طرح شکارگاه

 

 

قالی با طرح گل فرنگ

قالی با طرح گل فرنگ

آشنایی با صنایع دستی قشم

صنایع دستی قشم

آشنایی با صنایع دستی قشم

جزیره قشم بزرگترین جزیره ایران و زیر مجموعه استان هرمزگان است. این جزیره در سال های اخیر مورد توجه گردشگران ایرانی و خارجی قرار گرفته . از اماکن دیدنی جزیره می توان به جنگل‌های حرا، غارهای خوربس، تنگه چاهکوه، دره ستاره‌ها، جزایرناز و غار نمکدان اشاره کرد.

اما قشم که از دوران ساسانیان زندگی در آن رواج داشته است در کنار اماکن و سواحل فوق العاده زیبای خود دارای صنایع دستی اصیل و زیبایی نیز هست.

صنایع دستی قشم بسیار متنوع هستند ,اکثر صنایع این ناحیه با هنرهای دستی شهرهای استان هرمزگان مشترک است و این هنرهای زیبا دست رنج زنان هنرمند جزیره قشم میباشد.

انواع صنایع دستی قشم

  • بادله دوزی
  • خوس بافی
  • کپکاپ سازی
  • لنج سازی
  • حصیر بافی
  • گلیم بافی
  • قالی بافی
  • زری بافی
  • لچک بافی
  • سوند بافی
  • مُشتا 

 

لنج سازی در قشم

یکی از قدیمی ترین صنعت های جزیره قشم لنج سازی میباشد. که در حال حاضر بیشتر لنج های ساخته شده در این جزیره چه از نظر اندازه،حجم,نوع شناور,توسط استادان محلی طراحی میشود و یادگیری فن جلافی(نجاری چوب)یک صنعت کاملا مردانه اس و زنان در ان هیچگونه دخالتی ندارند.

 

لنج سازی در قشم

گلابتون دوزی

به عنوان یک حرفه سنتی و بومی شناخته میشود,در این هنر دوخت طرح های زیباو پر نقش روی پارچه با نوارهای طلایی گلابتون برای زیبایی و تزیین لباس های زنانه استفاده میشود.که بیشتر روی رو سری و شلوارهای محلی بکار می رود و طرح اصلی گلابتون دوزی از لباس های زنان هند و بنگال استفاده شده است .ابزار مورد استفاده گلابتون دوزی:قلاب,کپیه,مواد و چهارپایه یا همان (هاون چوبی )است.

 

گلابتون دوزی در قشم

خوس بافی

خوس بافی را میتوان به عبور دادن نوارهای نقره ایی از لابه لایه پارچه های توری که دارای طرح های دلخواه میباشند را تعریف کرد. در خوس بیشتر نوار نقره ایی را روی روسری که در اصطلاح محلی(جویل فونسی)نام دارد استفاده می کنند.

 

هنر خوس بافی

هنر خوس بافی

سوند بافی

یکی از مهمترین ترین صنایع  دستی این ناحیه و حتی جنوب ایران است برای ساختن سوند از شاخه های برگ دار درخت خرما استفاده میشود.که شاخه برگ دار را با طناب هایی که از برگ درخت خرما ساخته شده است  به هم وصل می کنند و بیشتر برای پوشش های خانه های مسکونی مورد استفاده قرار می گیرد.

 

سوند بافی در قشم

سوند بافی در قشم

گلیم بافی

گلیم های تولیدی قشم توسط زنان بافته میشود که دارای نقش های هندسی رایج و یا نقش های محلی جزیره بوده است. یکی از ویژگی های مهم هنر گلیم بافی در این ناحیه دورو بودن آنهاست ،سبک بودن و کم حجم و به راحتی تا می شوند.

 

گلیم بافی قشم

گلیم بافی قشم

حصیر بافی

در حصیر بافی از برگ های دارای انعطاف و ظریف نخل استفاده میشود،برای اینکه بتوانیم حصیر ها را از لحاظ رنگ متنوع تر کنیم قبل از شروع به بافت انها رادر محلول مواد رنگی ثابت می جوشانند در حصیر بافی نیز میتوان از طرح های هندسی ،گل و یا گیاهان استفاده کرد.

 

حصیربافی در قشم

حصیربافی در قشم

صنایع دستی دریایی

ساختن زینت الات از صدف و سایر بقایای ابزیان از جمله صنایع دستی دریایی قشم است.که در مدل های مختلف مثل:گردنبند،انگشتر،گوشواره،تابلو و اویز است .ساخت مجسمه در اشکال مختلف با استفاده از مرجان ها و سنگهای موجود در سواحل جزیره که هر یک محصولی منحصر بفرد است.

 

صنایع دستی دریایی در قشم

عود سازی

این هنر در قشم طرفداران فراوانی دارد.برای درست کردن یک عوداز نوارهای بارکی از چوب افرا،زیتون و گردو استفاده میشودکه بر اساس طرح های مورد نظرنوارهای باریک را به هم وصل می کنند.

 

هنر عود یا بربط سازی

ثبت جهانی گلیم سوزنی سیرجان

ثبت جهانی گلیم سوزنی سیرجان

گلیم سوزنی سیرجان را بشناسیم

شاخصه اصلی تمام گلیم ها این است که از تار و پود تشکیل شده اند و مانند قالی پرز ندارند. اما هنر گلیم بافی در ایران خود زیرمجموعه های زیادی دارد مانند گلیم هرسین، گلیم لری، گلیم ایل شاهسون و … مسئله ای که گلیم ها از هم جدا می کند و نام های گوناگونی به آن ها می دهد، مربوط به مکانی است که از آن بر می آیند و البته نوع بافت و نقوش آن ها؛ و زمانی که مکان جغرافیایی متفاوت باشد تفکر و سبک زندگی مردمان آن ناحیه نیز متفاوت خواهد بود. این تفاوت های باطنی و ظاهری مناطق گوناگون بر نقوش ذهنی اجرایی شان بر دست بافته ها و همینطور جنس تار و پور و چله ای که به کار می برند نیز تاثیر می گذارد.

گلیم شیرکی پیچ از سیرجان از آن دست زیرانداز هایی است که اغلب و بر طبق عادات سنتی ذهنی بافی می شود؛ به این معنا که هنرمند بافنده از نقشه برای انداختن نقوش استفاده نمی کند.

بهتر از برای اشنایی بیشتر با گلیم سوزنی شیرکی پیچ سیرجان با چند نوع بافت اصلی گلیم ها آشنا شویم:

انواع بافت گلیم

  • بافت متعادل:

همگی با تار و پود در بافت های نازک و کلفت آشنا هستیم و آن را می شناسیم. در بافت متعادل گلیم شاهد بافت ساده ی تار و پود هستیم. در این روش تار و پود از روی یکدیگر رد می شود و به هم بافته می شوند. در این شیوه که اولین و ساده ترین روش بافت است، فاصله ی بین نخ های چله با هم کم است و معمولا تک رنگ می باشند لذا معمولا جنبه ی تزئینی ندارند.

 

بافت متعادل

بافت متعادل

نقشه بافت متعادل

نقشه بافت متعادل

  • بافت پود نما

در بافت پود رو تعداد پود بیشتر از تار است و  رنگ گلیم را پود ها ایجاد می کنند. در این نوع بافت تار ها دیده نمی شوند و پشت و روی گلیم هایی از این دست یکی است یا به اصطلاح دو رو هستند.

گلیم پود نما یا پودرو دو نوع دارد؛ ساده و چاکدار. آنچه تعریف کردیم بافت ساده است؛ اما در بافت پودنمای چاکدار با تغییر رنگ پود بین تارهای چله فاصله ایجاد می شود. در این روش پود به دور آخرین تار از یک رنگ دیگر برمی گردد. در این بافت بدلیل فاصله ای که بین تارهای چله زمان تغییر رنگ می افتد بافت شکلی پلکانی به خود می گیرد.

 

بافت پود نما

بافت پود نما

نقشه بافت پود نما

نقشه بافت پود نما

 

 

 

  • بافت پود نمای متصل

یکی از مشکلاتی بافت پود نمای چاکدار دارد فاصله ای است که بین تارهای چله ایجاد می شود باعث چاکدار شدن بافت می شود. در روش پودنمای متصل این مشکل با پیچیدن پود های رنگ های مجاور به دور تار حل می شود . فاصله و شکافی ایجاد نمی شود.

 

بافت پود نمای متصل

بافت پود نمای متصل

نقشه بافت پود نمای متصل

نقشه بافت پود نمای متصل

 

 

 

 

  • بافت پیچشی

این نوع بافت برای ایجاد نقوش متنوع به کار می رود . اما در این روش علاوه بر تار و پود از نخ های رنگی نیز استفاده می شود همین امر این نوع گلیم را شبیه به قالی می کند. در بافت پیچشی نخ های رنگی به دور تار ها بر اساس الگوهای ریاضی می پیچند و ایجاد نق می کنند. ورنی آذربایجان و شیرکی پیچ سیرجان از این نوع گلیم ها هستند. به این نوع گلیم ها سوماک نیز گفته می شود. برخی مواقع روی آن ها سوزن دوزی نیز می شود که به گلیم های سوزنی معروف هستند.

 

انوع بافت پیچشی- الگو

انوع بافت پیچشی- الگو

انوع بافت پیچشی- الگو

انوع بافت پیچشی- الگو

انوع بافت پیچشی- الگو

انوع بافت پیچشی- الگو

 

ثبت جهانی گلیم سوزنی سیرجان

در سال ۱۳۹۶ به تلاش اهالی میراث فرهنگی کشور و به خصوص سازمان میراث فرهنگی استان کرمان، پس از ثبت ملی گلیم سوزنی سیرجان و شهر شیرجان و به عنوان شهر گلیم، نماینده ی خاورمیانه و غرب آسیای شورای جهانی صنایع دستی (WCC) ، خانم غدا هیجاوی لوح ثبت جهانی گلیم شیرکی پیچ سیرجان را به شهردار این شهر اعطا کردند.

همت و ذوق گلیم بافان کرمانی و تمامی افرادی که در این صنعت فعالیت می کنند به طور مستقیم و غیر مستقیم در این ثبت جهانی ارزشمند سهیم بوده اند. زیرا با تلاش و ذوق این افراد بود که گلیم سیرجان، به عنوان صنایع دستی ای ارزمشند و اصیل زنده ماند و بعد صد ها سال همچنان به دست هنرمندان دختران و زنان این شهر بافته پرداخته می شوند.

این دستاورد، پیش از هر چیز، این شهر را به‌عنوان صاحب اصلی یک رشته از صنایع‌دستی در جهان مطرح می‌کند و در گام‌های بعدی، مزایای بسیار و متعددی برای آن، و در ادامه برای کشور، به‌همراه دارد.

در حال حاضر شهرهای تبریز، اصفهان، لالجین، مشهد و سیرجان به ثبت جهانی رسیده اند و ایران از این جهت در رتبه دوم جهانی پس از چین قرار می گیرد.

 

نشست رسانه ای کارشناسان شورای جهانی صنایع دستی

نشست رسانه ای کارشناسان شورای جهانی صنایع دستی

 

در انتخاب یک شهر به عنوان شهر جهانی صنایع دستی شاخصه های زیر مورد بررسی قرار می گیرند:

  • اطلاعات محصول صنایع‌دستی
  • ارزش محصولات
  • روش‌های آموزش در تولید محصولات
  • وضعیت صنعتگران و هنرمندان
  • برنامه‌های مشارکت‌های خلاقانه
  • نمای کلی شهر
بررسی گلیم شیرکی پیچ سیرجان

بررسی گلیم شیرکی پیچ سیرجان

 

خوشبختانه سیرجان و گلیم شیرکی پیچ از آزمون کارشناسان شورای جهانی صنایع دستی سربلند بیرون آمدند و به ثبت جهانی رسیدند.

 

با ثبت جهانی شاهد پیشرفت هرچه بیشتر این شهر و هنرمندان بافنده ی آن هستیم.

 

ثبت جهانی صنایع دستی مزایایی قابل توجه از لحاظ صادرات و جذب توریست خواهد داشت.

 

مقایسه گبه و گلیم

تفاوت گلیم و گبه چیست؟

تفاوت گلیم و گبه

گلیم و گبه از زیر اندازه های نفیس و اصیل ایرانی هستند که هر از دو از بافته های روستایی و عشایری به شمار می روند. اما اکثرا افرادی که که با انواع زیراندازها آشنایی چندانی ندارند و تفاوت مابین گلیم و گبه را نمی دانند. تفاوت گلیم و گبه در نحوه ی بافت و ظاهر آن ها است. در این مقاله به بررسی برخی از مهم ترین تفاوت های گلیم و گبه می پردازیم.

 

تعریف کلی گلیم

نوعی بافت بدون پرز است که از تار و پود تشکیل شده است و مانند قالی گره و پرز بلند ندارد. جنس اصلی آن پشم بز یا گوسفند است. در بافت گلیم هرچه نخ نازک تر و لطیف تر باشد محصول بافته شده مرغوبیت بیشتری دارد از این رو در گلیم هایی که از کرک ( پشم ناحیه زیر گردن یا زیر بغل گوسفند) و یا از پشم مرینوس استفاده شده باشد آن گلیم از کیفیت بسیار بالاتری برخوردار است.

بافت گلیم همیشه در مکان هایی رونق داشته است که مردمان آن منطقه به دامپروری مشغول بوده اند مانند کشور هایی نظیر ترکیه، تبت، نپال و ترکمنستان.

در پیدایش نقوش مختلف گلیم همواره عوامل جغرافیایی نقش بسزایی داشته اند. زنان و مردان هر منطقه با توجه به گستره دید خود و البته نعماتی که از خداوند می خواستند دست به هنرنمایی در بافت گلیم می زدند که می توان گفت تمام آن نقش ها ذهنی بافی می باشد که بدون هیچ نقشه ی از قبل طراحی شده ای آن هنر خلق می شده است.  به عنوان مثال حاشیه لوزی در برخی گلیم ها نشان دهنده حرکت سیال آب رودخانه می باشد و یا نقش هایی شبیه به خورشید که اصطلاحا گل خورشید نامیده می شود نشان از برکت خورشید و باروری خاک دارد. یا مثلا بته جقه های پشت به هم نشان گر قهر و بته جقه های رو به هم نشانگر آشتی و صلح است.

در مطالب قبلی کلوت درباره راههای نگهداری از گلیم صحبت کردیم و گفتیم بهترین راه برای حفظ ارزش و سلامت گلیم چه مواردی است.

گلیم سوزنی شیرکی پیچ

گلیم سوزنی شیرکی پیچ

 

گبه چیست؟

گبه فرشی است با پرز های بلند که صنعت گران این عرصه آن را جدا از قالی می دانند. و دلیل آن را نوع بافت وگره های شل که نتیجه ی آن بلند شدن پرز ها است، بیان می کنند. کلمه گبه ایرانی است و برخی می گویند به معنی خام و زمخت می باشد. گبه یا قالیچه خرسک را فرشی می دانند که توسط افراد ناشی بافته می شود زیرا طرح های آن ساده و معمولا بدون نقشه بافته می شود. اما طی سال های اخیر که از سوی هنرمندان و مردم عادی به این نوع فرش توجه ویژه ای شده است، از گران ترین زیر انداز ها در کنار گلیم های سوزنی به شمار می رود.

نقوش گبه ها اکثرا ساده و به اصطلاح هنر مینیمال هستند. اکثرا ذهنی بافت بر حسب سلیقه بافنده می باشند.

گبه قشقایی

گبه قشقایی

گبه زیر اندازی کاملا ایرانی است که بیشتر در مناطق جنوب غربی توسط عشایر قشقایی بافته می شود. جنس آن از پشم گوسفند و بز است و در بافت آن پود بیشتری به کار می‌رود که تأثیر چشمگیری بر نرمی گبه می‌گذارد. پرزهای بلند و نرمی زیاد گبه از شاخصه های اصلی آن است.

 

مقایسه گبه با گلیم

 

شاخصه

گلیمگبه

اندازه

معمولا زیر ۶ مترمعمولا زیر ۶ متر

جنس

پشم و کرکپشم و کرک

رنگ

طبیعی

طبیعی

نقوشذهنی – نقشه

ذهنی

نوع بافبدون پرز

پرز دار

خاستگاهایران-ترکیه

ایران

 

نگهداری از گلیم

نگهداری از گلیم

روشهای نگهداری از گلیم

گلیم از جمله زیر اندازهایی است که به دلیل بافت حساس و رنگ های طبیعی آن نیاز به مراقبت های ویژه است. نگهداری از گلیم و به طور کلی صنایع دستی داری مانند گلیم و جاجیم و زیلو و یا منسوجات سنتی مانند چادر شب بافی، ابریشم بافی و … دارای اهمیت است و باید به روش های اصولی صورت گیرد. در ادامه با برخی از اصول شستشو و نگهداری از گلیم آشنا می شوم.

 

شستشوی گلیم

زیرانداز های مانند فرش و گلیم به دلیل جذب آلودگی بیشتر از محیط نیاز به شستشوی سالیانه دارند. گلیم ها از آنجا که دستباف هستند و الیاف آن ها با استفاده از رنگ های طبیعی رنگ آمیزی شده اند دارای ظرافت هایی هستند که باید به هنگام شستشو مواظب آن ها باشیم.

  • قبل از شستشو گلیم را خاک روبی کنید
  • از اب گرم استفاده نکنید (برای جلوگیری از رنگ دهی الیاف)
  • از مواد شسشتوی غیر قلیایی استفاده کنید
  • مانند پودر لباسشویی دستی یا شامپو فرش
  • از برس های زبر شستشوی فرش استفاده نکنید زیرا به بافت و گره ها آسیب می رساند (بهتر است برای شستشو از پارچه های زخیم استفاده نمایید)
  • آبگیری را کامل انجام دهید
  • گلیم را بعد از شستشو لوله نکنید برای ساعتی بعد از آبگیری آن را در همان حال بر سطح صاف بگذارید
  • بعد از گذشت یک ساعت گلیم را پهن کنید تا خشک شود

 

شستشوی گلیم

شستشوی گلیم

نگهداری از گلیم

  • از تابش مستقیم آفتاب به آن ها جلوگیری کنید و هر چند وقت یکبار جای قرارگیری آن را تغییر دهید
  • اگر تمایل دارید گلیم را جمع کرده و در جایی نگه دارید برای جلوگیری از بید زدگی و حجوم حشرات پارچه ای سفید و نخی روی آن پهن کنید سپس نفتالین پودر شده را روی آن بپاشید و بعد گلیم را به شکل لوله ای بپیچید.
  • اگر در مناطق مرطوب زندگی می کنید و گلیم شما دچار بید زدگی یا همان حجوم حشرات و تخم گذاری شان شده می توانید روش های زیر را انجام دهید:
    • گلیم را به پشت در معرض آفتاب قرار دهید (زیرا تخم حشرات در میان گره های فرش و گلیم خانه می کند)
    • گلیم را در سرمای ۲۰ تا ۳۰ درجه زیر صفر قرار دهید
    • استفاده از توتون و تنباکو (که از روش های قدیمی است، اما امکان دارد رنگ توتون و تنباکو به قسمت های روشن فرش یا گلیم برسد)
    • هر شش ماه یکبار فرش و گلیم در معرض هوا قرار گیرد (اگر به دلیل سنگین بودن امکان جابجایی نداشید می توانید در منزل در و پنجره ها را به روی فرش و گلیم خود باز بگذارید)

 

بهتر است شستشوی گلیم و فرش دستباف را به دست متخصصین این کار بسپارید؛ زیرا رنگ های طبیعی و رنگ کاری سنتی شان، احتمال رنگ دادن آن ها را بیشتر می کند.

جاجیم بافی

جاجیم بافی و پلاس بافی

هنر جاجیم بافی

جاجیم و جاجیم بافی از صنایع دستی اصیل و روستایی ایران و ترکیه به حساب می آید. جاجیم فرشینه ای است پشمی و گاهی پنبه ای یا حتی در موارد تزئینی ابریشمی که از نخ های رنگین بافته می شود. از مهم ترین مشخصه های جاجیم فرم راه راه آن است. جنس اصلی این فرشینه پشم و کرک است که با دستگاه نساجی افقی بافته می شود.

هنر جاجیم بافی

هنر جاجیم بافی

جاجیم بافی در ایران

این دست بافته های رنگین در ایلات آذربایجان و کردستان و کرمانشاه ایران، توسط زنان روستایی بافته می شود. پراکندگی جغرافیایی مکان بافت جاجیم نشان می دهد که این دست بافته ی پشمین مختص مکان های سرد و کوهستانی است؛ زیرا پشم گوسفند از مرغوب ترین الیاف برای جلوگیری از نفوذ سرما به بدن انسان است. از موارد مصرف آن، صرف نظر از نقش فرش بودن ، به جُل اسب، رو انداز رختخواب و بالاپوشی برای جلوگیری از نفوذ سرما می توان اشاره کرد.

زن بافنده ی جاجیم. در منطقه ارسباران (آذربایجان) و کارگاه جاجیم بافی اش که آن را در فضای باز گسترانیده است.

زن بافنده ی جاجیم. در منطقه ارسباران (آذربایجان) و کارگاه جاجیم بافی اش که آن را در فضای باز گسترانیده است.

طبیعتا نمی توان زمان دقیقی را برای شروع بافت جاجیم در نظر گرفت اما آنچه از شواهد بر می آید این است که این هنر خانگی از حدود ۷۰۰ سال پیش در ایران رواج داشته است. گواه این مدعا نقاشی ای مروبط به قرن ۱۴ میلادی است که پارچه یا فرشی شبیه به جاجیم در تصویر ان دیده می شود.

 

شیوه و کارگاه بافت جاجیم

کارگاه بافت جاجیم مانند بسیاری از گلیم ها افقی و بر روی زمین است. در این کارگاه بافنده بر زمین می نشید و بعد از آماده کردن نخ های رنگین از جنس پشم، کرک و یا پنبه، چله کشی می کند. چله همان تار است که در “جاجیم­بافت” به رنگ های مختلف است. این بافت برخلاف بسیار از گلیم ها تارنما است و پود ها در پشت آن پیدا هستند. همین امر باعث می شود تا رنگ های جاجیم همیشه به صورت راه راه باشد زیرا تارها رنگین هستند و به صورت عمودی چله کشی می شوند. به این طرح در تمام بافت های ایران از قبیل قالی، گلیم بافی، ترمه دوزی و … “محرمات” می گویند .

جاجیم بافی در ایران

جاجیم بافی در ایران

در حال حاضر متاسفانه پارچه هایی مشابه با نخ های پلی استر به وسیله ماشین های نساجی به بازار عرضه می شوند که هیچ کدام از خصیصه های اصیل جاجیم را ندارند. اگر هم از نخ های پشمی استفاده شود به کمک ماشین های نساجی بافنده می شوند و حمایتی از بافنده های روستایی و دست بافته های شان نمی شود. این عدم حمایت لطمه ای بزرگ به اقتصاد خانوار های روستایی بافنده وارد می کند که آن را وادار به ترک بافت و حتی ترک وطن می کند.

 

پلاس بافی

پلاس دست بافته ای بسیار شبیه به گلیم است اما ساده تر و بر روی دار افقی بافته می شود. پلاس نسبت به گلیم درشت بافت تر  است.  ظاهر این دست بافته، در بیشتر مواقع مانند جاجیم راه راه یا همان محرمات می باشد و تفاوت آن این است که در جاجیم خطوط عمودی هستند و در پلاس افقی

پلاس بافی

پلاس بافی

در پلاس تارهایی که چله کشی می شوند رنگی نیستند که همین امر باعث تفاوت آن با جاجیم می شود. بافنده تارهای بدون رنگ پشمی را به سردار و زیر دار (دو میله چوبی افقی در دار بافندگی) می پیچد و با کمک پود های رنگی از جنس پشم و گاهی پارچه های مستعمل بریده شده، به نقش زدن می پردازد. پلاس از لحاظ طرح و نقش بسیار ساده تر و ابتدایی تر از جاجیم می باشد.

لر های بختیاری، ساکنان خراسان شمالی، روستاییان ترکمن از جمله بافندگان اصلی پلاس در ایران هستند.

 

هنر پلاس بافی در ایران

هنر پلاس بافی در ایران

پلاس در زبان و ادبیات فارسی

در ادبیات فارسی بسیاری از شاعران و نویسندگان گاه برای ملموس کردن هر چه بیشتر محتویات داستان و شعر خود از لوازم مورد استفادهدر منازل افراد در زمان معاصر خود استفاده می کردند. پلاس نیز به عنوان دست بافته ای ساده که مردمان عادی از آن بهره می بردند از این قاعده مستثنا نیست و در اشعار شاعری چون فردوسی چندین بار مورد استفاده بوده است. مانند ابیات زیر از فردوسی

یکی خانه بگزین که دارد پلاس                خداوند آن خانه را دارد سپاس  فردوسی

 

 

و یا این بیت از سعدی:

زاهدی در پلاس پوشی نیست                 زاهد پاک باش و اطلس پوش   سعدی

 

پلاس در اصطلاحات زبان فارسی نیز جایگاهی دارد:

جُل و پلاس”  را مطمئنا یا خودتان و یا مخطبان تان استفاده کرده اید. جل گستردنی ای پشمین است که بر اسب یا چهارپایی دیگر می اندازند . له آن زین­پوش نیز می گویند. پلاس نیز همین فرش ساده است که از نظر مادی نسبت به گلیم و قالی کم ارزش تر است.

“جل و پلاس” به متعلقات بی ارزش انسان در زندگی اشاره دارد.

 

درباره جاجیم در ویکیپدیا بخوانید

شناخت گلیم شیرکی پیچ سیرجان

چرا شناخت گلیم شیرکی پیچ سیرجان مهم است

شناخت گلیم شیرکی پیچ سیرجان برای آن دسته از افرادی که علاقه به صنایع دستی و گلیم دارند بسیار مفید است همیشه شخصی بهترین خرید صنایع دستی را دارد که خود قدرت شناخت آن را داشته باشد، تصور کنید شما با هدف خرید گلیم شیرکی پیچ به سمت بازار می‌روید اگر اطلاعاتی از انواع طرح های گلیم، جنس گلیم، وزن گلیم و… نداشته باشید به طور یقین در هنگام خرید مشکلی برای شما وجود می آید مگر اینکه از فروشگاههای صنایع دستی معتبری خرید خود را انجام دهید.

خرید در بازار قالی و گلیم

وارد خانه هر ایرانی که شوید، قطعا قطعه ای فرش، گلیم، جاجیم و یا نوعی از زیر انداز پرزدار و بدون پرز را خواهید دید. اکثر ایرانی ها نسبت به فرش یا همان قالی شناخت نسبتا خوبی دارند و هنگام خرید به جنس، نخ استفاده شده، تراکم گره ها، نقوش قالی و … توجه ویژه نشان می دهند.

اما در این بین افرادی هستند که تفاوت بین گلیم و قالی و جاجیم و … را نمی‌دانند. پس هنگام خرید امکان دارد جاجیم را به عنوان گلیم خریداری نمایند. خود گلیم به تنهایی بسته به مکانی که از آن می آید، جنس تار و پود و چله و نقوش انواع متفاوتی دارد. قبل از هرچیز باید بدانیم گلیم چیست.

گلیم چیست؟

گلیم نوعی بافت بدون پرز است که از تار و پود تشکیل شده است و مانند قالی گره و پرز بلند ندارد و آن را بافته ای تخت و پودنما می‌نامند. جنس اصلی آن پشم بز یا گوسفند است. در بافت گلیم هرچه نخ نازک تر و لطیف تر باشد محصول بافته شده مرغوبیت بیشتری دارد از این رو در گلیم هایی که از کرک (پشم ناحیه زیر گردن یا زیر بغل گوسفند) و یا از پشم مرینوس استفاده شده باشد آن گلیم از کیفیت بسیار بالاتری برخوردار است.  در این مقاله قصد داریم تا هر چه بیشتر با یکی از مرغوب ترین انواع گلیم یعنی گلیم شیرکی پیچ سیرجان آشنا شویم.

 

گلیم شیرکی پیچ سیرجان را بهتر بشناسیم

گفتیم که شاخصه اصلی تمام گلیم‌ها این است که از تار و پود تشکیل شده اند و مانند قالی پرز ندارند. اما گلیم در ایران خود زیرمجموعه های زیادی دارد مانند گلیم هرسین، گلیم لری، گلیم ایل شاهسون و … مسئله ای که گلیم ها از هم جدا می کند و نام های گوناگونی به آن ها می دهد، مربوط به مکانی است که از آن بر می آیند و البته نوع بافت و نقوش آن ها؛ و زمانی که مکان جغرافیایی متفاوت باشد تفکر و سبک زندگی مردمان آن ناحیه نیز متفاوت خواهد بود. این تفاوت های باطنی و ظاهری مناطق گوناگون بر نقوش ذهنی اجرایی شان بر دست بافته ها و همینطور جنس تار و پور و چله ای که به کار می برند نیز تاثیر می گذارد.

گلیم شیرکی پیچ سیرجان از آن دست زیرانداز هایی است که اغلب و بر طبق عادات سنتی ذهنی بافی می شود؛ به این معنا که هنرمند بافنده از نقشه برای انداختن نقوش استفاده نمی کند.

در ادامه می خواهیم هرچه بیشتر با جنس، نحوه بافت و نقوش گلیم شیرکی پیچ آشنا شویم.

گلیم ایرانی

گلیم ایرانی

جنس و بافت گلیم شیرکی پیچ

هرکه اندکی با گلیم آشنا باشد می داند که تار و پود گلیم از پشم است، و این پشم را از چهارپایانی چون گوسفند و بز می چینند؛ و البته باید به این امر آگاه باشیم که گلیم مانند قالی پرز ندارد. این مشخصه ها مربوط به تمام گلیم هاست. چیزی که گلیم های متفاوت را از هم جدا می کند نقوش و نحوه ی بافت آن ها است.

گلیم شیرکی پیچ سیرجان از آن دست گلیم هایی است که نام آن به دلیل بافت منحصر به فردش بر آن گذاشته شده است. برخلاف سایر گلیم ها که نام ایل و شهر خود را به خود می گیرند. دلیل این نام گذاری (شیرکی پیچ) نیز تاباندن خامه رنگی به دور نخ های تار (چله) است که در گویش عشایر به آن گلیم پیچ نیز گفته می شود. نام شیرکی پیچ از آن رو توسط عشایر بر آن گذاشته شده است که شریکی پیچیدن ۲ تار با هم گره ها را تشکیل می دهد. البته عده ای بر این باورند که دو نفر به طور شریکی این گیلم را می بافند تا استحکام آن بیشتر شود.   در گلیم شیرکی پیچ بر خلاف سایر گلیم ها پود تنها نقش اتصال تار ها را دارد و نقشی در ایجاد نقوش گلیم ندارد.

بافت ریز و گره های متراکم در گلیم شیرکی پیچ سیرجان

بافت ریز و گره های متراکم در گلیم شیرکی پیچ سیرجان

نقوش گلیم شیرکی پیچ

برخلاف دیگر گلیم های ایرانی که تنها از نقوش هندسی بهره می برند، در گلیم های شیرکی پیچ علاوه بر نقوش هندسی ظریف، از نقوش گِرد ماننده منحنی ها و گل ها استفاده می شود تا هرچه بیشتر بر زیبایی این گلیم بیافزاید. حاشیه های گلیم شیرکی پیچ اغلب متشکل یک شکل هندسی مکرراند که بین دو خط موازی قرار دارند و دور تا دور کار کشیده می شوند. متن گلیم اگر کل کار راه راه نباشد، می تواند دارای یکی از گل های زیر باشد:

گل طرح کشمیری

موسی خانی

سماوری

حشمتی

گلدانی یا درختی

 

اما بیشتر گلیم های شیرکی پیچ موجود دارای طرحی راه راه یا شبیه محرمات هستند. یعنی شامل ردیف های عمودی یا افقی می  باشند که در هر ردیف ریز نقش های سنتی گلیم موجود است. این ردیف ها می توانند در حالتی متقارن در دو سوی گلیم تکرار شوند و یا هر ردیف تنها یک بار اجرا شود.

 

طرح راه راه در گلیم شیرکی پیچ سیرجان یا به اصطلاح برخی بومیان گلیم سوزنی

طرح راه راه در گلیم شیرکی پیچ سیرجان یا به اصطلاح برخی بومیان گلیم سوزنی

گلیم فرش چیست

گاهی بافندگان گلیم و قالی را با هم می آمیزند و حاصل آن هنری به نام گلیم فرش می شود. از آنجا که قالی بافتی پرزدار و گلیم بدون پرز است، گلیم فررش ها معمولا نقش برجسته هستند که زیبایی منحصر به فردی دارد. حال اگر این زیرانداز تلفیقی، از گلیم شیرکی پیچ . قالی کرمان به دست آمده باشد زیبایی آن به دلیل ریز بافت و نقش بودن دو چندان خواهد شد.

گلیم فرش سوزنی. تلفیقی از گلیم شیرکی پیچ و قالی

گلیم فرش سوزنی. تلفیقی از گلیم شیرکی پیچ و قالی

شاخصه های ظاهری گلیم شیرکی پیچ برای تشخیص

زمانی که به بازار گلیم برای خرید می‌روید، اول از همه چیز باید گلیم را بشناسید و سپس با انواع آن آشنا باشد. (در بلاگ صنایع دستی کلوت مقاله ای در مورد هنر گلیم بافی نوشته شده که میتوانید آن را هم مطالعه نمایید).

اما چگونه می توان گلیم شیرکی پیچ را شناخت؟

نقوش ظریف و پرکار

در نگاه اول معمولا گلیم های شیرکی پیچ دارای نقوشی پُر و ریز هستند. گلیم های شیرکی پیچ دارای جزییات زیادی هستند و بیشتر شان از طرح های تلفیقی برای جزئیات استفاده می کنند. بافت گلیم سوزنی ریز و یکنواخت است و در پشت آن  می توان گره ها را مشاهده کرد. گلیم شیرکی پیچ برخلاف دیگر گلیم ها پودنما نیست و در پشت آن می توان تمام پود ها را دید.

وزن  و تراکم

هنگامی که گلیم را در دست می گیرید وزن آن برخلاف جاجیم یا دیگر گلیم ها، تقریبا مانند قالی زیاد است. این نوع گلیم تنها گلیمی در جهان است که به صورت متقارن و گره دار بافته می شود.  گلیم شیرکی پیچ بر خلاف جاجیم یا مثلا گلیم شاهسون دو رو نیست و بیشتر به عنوان زیرانداز استفاده می شود. در حالی که آن هایی که دو رو هستند معمولا از بافتی سبک تر برخوردارند تا از آن ها بتوانند به عنوان رو انداز و یا کیف و … نیز استفاده کنند.

جنس و رنگ

تمام گلیم های شیرکی پیچ از پشم مرغوب تولید می شوند. بعضا مشاهده می شود آن ها از جنس کُرک می باشند. گفتنی است به نرم ترین قسمت پشم گوسفند که پشم زیر گردن و بغل آن است کُرک گفته می شود. که لطافت زیادتری دارد.

همیشه در خرید گلیم یا هر کالای دیگری باید بدانیم بافنده یا فروشنده کیست؟ آیا کیفیت کالای خود را تضمین می کند ؟ پس بهتر از فروشگاه ها و یا شرکت های معتبر که در این زمینه فعالیت می کنند خریداری کنید تا همواره پاسخگوی نیاز شما باشند.