برچسب: پته دوزی

نگهداری از پته

نگهداری از پته

نگهداری از پته و نکات آن

به طور کلی نگهداری اصولی و صحیح از صنایع دستی که هم ارزش مادی و معنوی بالایی دارند و هم به طور ذاتی آسیب پذیر و شکننده هستند، دغدغه مهمی برای همه محسوب می شود. نگهداری از پته و دیگر رودوزی های سنتی نیز که شدیدا در معرض آلودگی و تخریب هستند نیازمند برنامه ای دقیق است. در ادامه به روش های گوناگون حفاظت و نگهداری از پته، این رودوزی زیبای کرمانی می پردازیم.اگر درباره پته اطلاعاتی ندارید پیشنهاد میکنم مقاله هنر پته دوزی را مطالعه بفرمایید.

 

آموزش نگهداری از پته

شستشوی پته

از آنجا که منسوجات به ویژه منسوجات پشمی و کُرک دار آلودگی را به راحتی به خود جذب می کنند، باید بدانیم که روش آلودگی زدایی و شستشوی آن ها چگونه است. بافت پته ظریف است و رنگ های آن طبیعی و روش رنگ آمیزی الیاف آن سنتی می باشد؛ از این رو اگر روش درستی در شستشوی آن اتخاذ نشود به بافت و رنگ های آن آسیب می رسد.

 

مراحل شستشوی پته

  • پودر یا مایع لباس شویی بدون آنزیم را در ظرفی از آب سرد حل کنید
  • پته را در آب محلول غوطه ور کنید
  • چند دقیقه پته را در این محلول بچرخانید
  • آب کشی کامل کنید
  • از چلاندن پته خودداری فرمایید
  • بعد از آبکشی کامل پته را بر سطحی صاف پهن کنید
  • از آویزان کردن پته به بند رخت به شدت بپرهیزید زیرا بافت آن از هم باز می شود
  • از تابش مستقیم آفتاب به پته جلوگیری کنید

 

نکات مهم درباره شستشوی پته

نکته ۱: هیچ کاه پته را در ماشین لباسشویی و یا حتی برای خشکاندن سریع آن از خشک کن این دستگاه استفاده نکنید

نکته ۲: پته را هرگز با آب گرم نشورید

نکته ۳: بهتر است برای خشک شدن هر چه سریع تر پته آن را در یک روز گرم و خشک بشورید.

نکته ۴: هیچ گاه پته های سفید و رنگی را با هم نشورید چون امکان رنگ پذیری پته با شال سفید وجود دارد.

 

شستن پته برای اولین بار توسط پته دوز باید انجام گیرد، زیرا:

  • الیاف پته از پشم گوسفند است و امکان دارد بوی ناخوشایندی داشته باشد
  • این شستشو برای از بین رفتن خطوط الگو نیز می باشد

نکته: شستن پته توسط هنرمند پته دوز باید قبل از ریش ریش کردن شال انجام بگیرد.

 

 نحوه اتوکشی پته

بعد از دوخت پته و شستشوی آن پته چروک خواهد شد. برای اتو کردن پته نکات زیر را به خاطر بسپارید:

  • حتما از اتوی بخار استفاده کنید
  • پته را به پشت پهن کنید و پارچه ی نخی دیگری روی آن قرار دهید
  • روی پارچه نخی آب اسپری کنید و سپس به اتو کردن پته بپردازید

 

نگهداری از پته برای ماندگاری بیشتر

گاهی پته ها در دکور خانه کاربردی ندارند اما برای شما به قدری ارزش دارند که تمایل دارید آن را در صندوقچه ای مانند گنجی زیبا نگهداری کنید. اما پته به دلیل جنس پشمی و یا گاهی پنبه آی آن و همینطور رنگ های طبیعی ای که دارد، به اصلاح بید زده می شود که اگر پشمی باشد بوی نامطبوعی به خود می گیرد و شاید مورد حمله حشرات موذی قرار بگیرد. پس بهتر است به بهترین نحو از آن نگهداری شود:

  • برای جلوگیری از آسیب حشرات موذی پته باید در مکانی قرار بگیرد که هوا در آن جریان داشته باشد.
  • اگر میخواهید پته را در صندوق و یا چمدان برای مدت طولانی نگهدارید آن را در پارچه ای نخی به همراه یک عدد صابون بپیچید تا از آسیب حشرات و بوی نم و نا در امان باشد.

 

سعی کنید پته را در شرایطی نگهداری کنید تا نیازی به شستشوی مداوم آن نباشد. مثلا آن ها را در قاب بگذارید؛ و یا اگر از آن ها به عنوان رومیزی استفاده می کنید آن را زیر شیشه و یا سلفون بگذارید.

 

اصطلاح “پته به آب دادن” از کجا آمده است

باید بگوییم که این پته با پته ی زیبای ما فرق دارد!

در گذشته های دور که مردم برای استفاده آب روزمره خود از جوی ها و نهر ها استفاده می کردند از آب­بندی چوبی با نام “پته” استفاده می کردند تا باریکه ای از رود را به استفاده ی شخصی خود اختصاص دهند. در زمان خشکسالی و کم آبی این کار به نوبت و در زمان مقرر صورت می گرفت.گاها افرادی یا از روی سودجویی و یا به ناچار شبانه زمانی که کسی مراقت آب و پته گذاری ها نبود، پته خود را به آب می بستند تا حوضچه و منبع خود را پر کنند؛ اما به اتفاق اگر در اثر فشار آب پته جدا می شد و روی آب می افتاد و به جریان رود سپرده می شد، باقی افراد ده از این کار مخفیانه با خبر می شدند. آن گاه بود که “پته اش روی آب افتاده بود” و از طرف باقی افراد ده مواخذه می شد.

 

پته دوزی

پته دوزی را بهتر بشناسیم

هنر پته دوزی

کلمه پته از ریشه کلمه پُت به معنای پشم نازک و لطیفی است که لا به لای موی بدن بز می روید. در لغت نامه ی دهخدا این چنین نوشته شده است: ” پُت: پشم نرمی که از بن موی بز می روید و آن را به شانه بر آورند و از آن شال بافند.”

 

پته چیست

 پته پارچه ای است پشمی که اصطلاحا شال یا عریض خوانده می شود. که به کمک سوزن و با استفاده از نخ های پشمی رنگین، کرک یا ابریشم روی آن نقوشی زیبا دوخته می شود. در رنگرزی ریس های پشمی از رنگ های طبیعی حیوانی و گیاهی استفاده می شود. رنگ های حیوانی از صدف و قرمزدانه گرفته می شود و رنگ های گیاهی از  روناس، نیل، پوست، گردو، گلرنگ، الزاره، چوب­های زرد، …..

شال یا عریض که بر روی آن رودوزی انجام می وشد معمولا به رنگ های سفید، سیاه و عنابی است. عریض در گذشته با دستگاه ای بافت دستی تهیه می شد اما امروز به کمک دستگاه های برقی بافته می شود. به گفته کارشناسان مرکز صنایع دستی کرمان مرغوب ترین نوع پتهف پته ای است که دوخت آن روی شال سفید یا سیاه باشد.

به گفته ی آنان شال سفید از این جهت مرغوب است که رنگ آن نور را منعکس می کند و باعث خستگی چشم می شود از این رو دوخت به کندی پیش می رود؛ از طرفی باید از نخ های مرغوب استفاده شود تا نخ رنگ ندهد. و همچنین نواقص دوخت روی شال سفید بیشتر خود را نشان می دهند بدین منظور دوزنده باید ظرافت و سلیقه زیادی را صرف کار خود کند.  از دیگر ملزومات مرغوبیت پته بخیه های دوخت است. هرچه گره ها یا به اصطلاح بخیه ها به هم نزدیک تر و متراکم تر باشند پته مرغوبیت بالاتری دارد.

 

تاریخچه پته دوزی

 از آن جا که پته دوزی هنر دست دختران و زنان خانه بوده است و از آن، به منظور زینت بخشیدن به منازل خود استفاده می کردند، دوره ی رسمی خاصی را نمی توان به عنوان زمان پیدایش آن عنوان کرد. اما به گواه می توان  گفت که خاستگاه آن شهر های استان کرمان نظیر کرمان، سیرجان و رفسنجان هستند. به هر روی تنها نسخه ی قدیمی ثبت شده ای که در آن از پته دوزی یاد شده است مربوط به سفرنامه ی شاردن در عهد صفوی است. پته را گاهی پته نادری نیز می گویند زیرا پته دوزی در زمان نادرشاه رواج زیادی داشت و همچنین خود او لباس هایی با رودوزی های پته به تن می کرد و هدایایی که به اشراف می داد نیز از همین نوع لباس ها بودند.

یکی از قدیمی ترین پته های موجود که تصویر آن در دسترس است، روپوش مقبره شاه نعمت الله ولی در ماهان کرمان است که گفته می شود در مدت ۲ سال به دست شانزده زن به ابعاد ۳۵۵ سانتی متر د ر۲۱۰ سانتی متر دوخته شده است. اما بقچه پته دوزی فرج الله کرمانی که دارای تاریخ ثبت شده بر روی اثر است، سال ۱۲۸۰ را نشان می دهد.

پته مقبره شاه نعمت الله ولی . ماهان کرمان

پته مقبره شاه نعمت الله ولی . ماهان کرمان

نقوش پته دوزی

 به عقیده برخی نقوشی که بر پته ها دوخته می شود ریشه در افسانه ها و اساطیر دارد؛ برخی آن را نشانه ای رمزگونه به معنای شعله آتشکده های زرتشتی و یا تمثیل گلابی، بادام و درخت هندی  می دانند؛ اما برخی دیگر این عقاید را رد می کنند و می گویند پته تمثیل سرو است، سروی که از یار جدا مانده و خم شده است.

نقوش پته به دوسته تقسیم می شوند: نقوش بوته ای مانند بته جقه، لچک ترنج، سرو، بته میری، افشان و ترمه ای و دسته ی دوم نقوش درختی مانند ترنجداری، سروی، گلدانی، جانوری و پرنده ای که به اصطلاح آن را درخت زندگی گویند.

پته با طرح درخت زندگی - سرو و بته جقه - شکوفه ای

پته با طرح درخت زندگی – سرو و بته جقه – شکوفه ای

کاربرد های پته دوزی

از آن جا که پته یکی از رودوزی های بسیار زیبای ایرانی می باشد نقش مهمی در زینبت بخشیدن به منازلی دارد که صاحبان آن علاقه مند به هنر های سنتی ایرانی هستند. پته به عنوان یک رودوزی که در سایز های مختلفی دوخته می شود کاربردهای زیادی می تواند داشته باشد. مثلا به عنوان رو تختی، پوشش کوسن و تازبالش، سجاده، بقچه، رومیزی و همچنین به صورت تابلوی دیواری در قاب می تواند زیبایی منزل را دو چندان کند.

کاربرد پته - ناز بالش - تابلو پته - رومیزی پته

کاربرد پته – ناز بالش – تابلو پته – رومیزی پته

اساتید برجسته پته دوزی

از ان جا که اکثر هنر های رودوزی و بافندگی را بانوان در پستوی منازل خود رونق می بخشیدند هیچ گاه نامی از آن ها بر صفحه ای ثبت نشده است؛ و اگر نامی از هنرمندی در این زمینه جایی ثبت شده است نام های مردانی است که به این هنر اشتغال داشته اند. به عنوان مثال استاد فرج الله کرمانی که بقچه ی پته دوزی او که مربوز به سال ۱۲۸۰ است از قدیمی ترین و زیباترین پته هاست. متاسفانه در این عرصه هنرمندانِ گم نام بسیار فراوانند.

برای مشاهده محصولات پته دوزی کلیک نمایید