برچسب: هنرهای دستی

هنر رودوزی سنتی چیست؟

رودوزی سنتی چیست؟

رودوزی سنتی هنر آراستن پارچه های ساده با نخ های ابریشمی و پشمی رنگی است. تمایل انسان به زیبایی و آراستن خود، او را واداشت تا پارچه های ساده ای که برای لباس استفاده می کرد را بیاراید تا روح زیباگرای او ارضا شود. هنر رودوزی از دیرباز در تمام نقاط جهان انجام می شده و می شود. اما رودوزی سنتی تماما با دست انجام می گیرد و در کشور ما دارای تنوع بسیاری است. فقط کافی است تا به زنان و دختران هنرمند مقداری پارچه ی بی روح، نخ و سوزن دهند تا روح زندگی را بر پیکره ی پارچه بدمند.

بخارادوزی

بخارادوزی

تاریخچه هنر رودوزی در ایران

چنان چه مشخص است رودوزی ها و در کل زیباسازی و تجملی کردن لباس ها مربوط به جوامع شهرنشین بوده است. از آن جا که تمدن در ایران قدمتی چند هزار ساله دارد پس قدمت این هنر ها نیز بسیار زیاد می باشد. با توجه به کتیبه های پیدا شده زنان ایلامی لباس هایی با رودوزی های گل و برگ می پوشیده اند؛ این کشفیات نشان دهنده استفاده از لباس های رودوزی سنتی در ایران دوران پیش از میلاد مسیح هستند.

لوازم مورد نیاز در رودوزی سنتی 

  • پارچه

پارچه های در رودوزی اکثرا ساده و بدون نقش هستند تا بستری مناسب برای دوخت طرح بر آن باشند. جنس آن ها اغلب از پنبه و پشم است.

  • نخ

تمام نقش و نگار های که در هنر رودوزی بر پارچه های خام زده می شوند همگی به وسیله نخ می باشد که می توانند از جنس پشم، پنبه و ابریشم باشند. نخ دمسه ( که در الوان گوناگون در بازار موجود است) نخ ملیله ( مفتول های فنری بسیار نازک فلزی از جنس طلا و نقره)

  • سوزن یا قلاب

در رودوزی پارچه های ضخیم از سوزن بیتوین (between) و برای رودوزی منجوق و پولک از سوزن منجوق دوزی که ظریف تر هست استفاده می شود. برای دوخت برخی رودوزی ها مثل قلاب دوزی یا رشتی دوزی از قلاب استفاده می شود.

 

انواع رودوزی

دست دوز های سنتی در ایران انوع گوناگونی دارند که بر اساس تکنیک دوخت و جنس نخ و پارچه به سه گروه تقسیم می شوند:

  • دوخت روی پارچه
    • پته دوزی
    • رشتی دوزی
    • بخارادوزی
    • ملیله دوزی و سرمه دوزی
    • گلابتون دوزی
  • پته دوزی

پته پارچه ای است پشمی که اصطلاحا شال یا عریض خوانده می شود. که به کمک سوزن و با استفاده از نخ های پشمی، کرک یا ابریشم رنگین روی آن نقوشی زیبا دوخته می شود. پته از صنایع دستی اصیل کرمان است.

 

پته دوزی

پته دوزی

 

  • رشتی دوزی

قلاب دوزی یا رشتی دوزی هنر دوخت نخ های ابریشمی رنگی بر پارچه ی ماهوت (که نوعی پارچه ی پشمی است). این نوع رودوزی بیشتر در استان گیلان و شهر رشت دوخته می شود از این رو به این نام معروف شده است.

رشتی دوزی

رشتی دوزی

 

  • بخارادوزی

همانطور که از نامش پیداست بخارادوزی مروبط به شهر بخارا می باشد و از انجایی که این شهر در دیرباز جزیی از خاک ایران بوده استت این رودوزی نیز از رودوزی های ایرانی به شمار می رود. شهر بخارا محل کشت پنبه و کتان بود؛ به همین دلیل بخارادوزی بر روی پارچه های کتان و پنبه ای و با نخ های الوان از همین جنس دوخته می شوند. در بخارادوزی از طرح های گل اناری و شاه عباسی زیاد استفاده می شود.

  • ملیله دوزی و سرمه دوزی

ملیله دوزی یا همان سرمه دوزی از هنر های تزئین لباس با قدمتی چند هزار ساله در ایران است. در این روش تزئینی لباس هایی با پارچه های گران قیمت از جمله ترمه که بافتی مستحکم دارند با رشته های باریک طلا یا نقره (ملیله) مزین می شوند. در سرمه دوزی رشته های فلزی طلا یا نقره که توخالی و منعطف (امروزه به شکل فنر) هستند استفاده می شوند که از زمان ساسانیان و هخامنشان رواج یافت در دوره صفویه به اوج خود رسید.

ملیله دوزی

ملیله دوزی

 

  •  گلابتون دوزی

در این هنر دوخت طرح های زیباو پر نقش روی پارچه با نوارهای طلایی گلابتون برای زیبایی و تزیین لباس های زنانه استفاده میشود.که بیشتر روی رو سری و شلوارهای محلی بکار می رود و طرح اصلی گلابتون دوزی از لباس های زنان هند و بنگال استفاده شده است .ابزار مورد استفاده گلابتون دوزی:قلاب,کپیه,مواد و چهارپایه یا همان (هاون چوبی )است. گلابتون دوزی از صنایع دستی قشم است.

گلابتون دوزی

گلابتون دوزی

 

  • دوخت داخل پارچه
    • سُکمه دوزی یا چشمه دوزی
    • ژوردوزی

 

  • سُکمه دوزی یا چشمه دوزی

از رودوزی های کهن ایران است که در آن از پارچه های کتانی یا چلواری که تار و پود مستحکمی نداشته باشد استفاده می شود. در این نوع رودوزی قسمت هایی از پارچه انتخاب می شود و تار و پودش را از هم باز یا به اصطلاح نخ کشی می کنند. و با نخ میان آن ها را بخیه می کنند تا از هم باز نشوند.

سکمه یا چشمه دوزی

سکمه یا چشمه دوزی

  • ژوردوزی

اگر میان این چشمه ها (حفره های ایجاد شده) را با نخی دیگر بدوزند به آن هنر ژوردوزی اطلاق می شود.

ژوردوزی

ژوردوزی

 

الحاق مواد دیگر به پارچه

  • آجیده دوزی

آجیده در فارسی به معنای بخیه زدن، سوزن زدن، خلائیدن سوزن یا درفش یا نشتر در چیزی است (فرهنگ عمید ص ۴۴). در هنر آجیده دوزی از پنبه استفاده می شود. به این صورت که لایه ای از پنبه بین دو پارچه قرار می گیرد و سپس روی آن دوخت زده می شود. در نتیجه نقوشی برجسته بر سطح کار نمایان می شود. در حال حاضر در خیاطی های صنعتی نیز از این روش برای تولید پوشاک گرم استفاده می گردد. البته به جای پنبه از پشم شیشه بهره می برند.

 

آجیده یا پنبه دوزی

آجیده یا پنبه دوزی

 

آجیده یا پنبه دوزی

آجیده یا پنبه دوزی

 

 

 

  • پولک و منجوق دوزی

دوخت و الحاق پولک و منجوق به پارچه را پولک دوزی یا منجوق دوزی گویند. در گذشته جنس پولک و منجوق بیشتراز فلزهای گرانبهایی چون طلا و نقره بود .

 

پولک دوزی

پولک دوزی

 

  • شرابه دوزی

شرابه دوزی هنر تزیین لبه های پارچه به کمک نوار ها و نخ های الوان است. رشته و منگوله های آویزان شده از کنار شال و پرده را شرابه گویند.

 

 

آشنایی با هنر قالیبافی

قالیبافی هنری ایرانی

قالیبافی چیست؟

قالیبافی هنر بافت فرش پرزدار بر روی دار عمودی یا در مواردی افقی به وسیله پشم و ابریشم است. مطمئنا بار ها نام قالی را شنیده اید اما شاید فکر کنید این گستردنی با فرش فرق دارد. پس قبل از اینکه با قالیبافی آشنا شویم بهتر است “فرش” را بشناسیم. هر چیز گستردنی ای را فرش گویند از قبیل جاجیم، گلیم، زیلو، قالی و قالیچه. اما گستردنی ای که در حال حاضر به آن فرش می گوییم همان قالی است. اما مشخصه ای که این دستبافته را نسبت به بقیه گستردنی ها متمایز می­کند گره دار بودن و پرز های بلند آن است.

کلمه قالی را از چند جهت مورد بررسی قرار داده اند. این کلمه از ریشه عبارت ترکی “قالین” است که با توجه منطقه جغرافیایی معانی گوناگونی دارد:

  • مهریه، کابین، جهزیه ای که داماد به عروس خود هدیه (آرماغان) می داد.
  • ضخیم، مقاوم و پایدار

تاریخچه قالی بافی

قدیمی ترین زیراندازی که توسط باستان شناسان کشف شده “قالی پازیریک” نام دارد که حدود هفتاد سال پیش در دره پازیریک واقع در سیبری یافت شده است و عمر آن را حدود ۴۰۰ سال قبل از میلاد مسیح تخمین زده اند که در حال حاضر در موزه آرمیتاژ سن پترزبورگ نگهداری می شود. بنا بر نوشته های روزنکو (دانشمند روسی) این قالی مربوط به آشوریان است و با توجه به نقوش آن این قالی را ایرانی می دانند.

بافت قالی

قالی مجموعه ای از تار و پود و پرز است. تار نخ هایی است که بر طول دار بسته می شود و می توانند از جنس ابریشم، پشم یا پنبه باشند. پود ها به موازات یکدیگر به صورت افقی بر دار بسته می شوند که در قالی های ممتاز از جنس ابریشم، در دستبافت های خوب و متوسط از جنس پشم و در قالی های معمولی از پنبه هستند. اما آنچه به این دستبافته ی زیبا هویت قالی را می بخشد پُرز است. و تمام نقوش و رنگ ها بر فرش این بخش بر عهده دارد. جنس آن در قالی های دستبافت از ابریشم و یا پشم است.

هنرمند قالیباف به کمک ابزارهای قالی بافی همانند

  • شانه یا دفتین
  • قلاب
  • قیچی

و البته نقشه طرح خود را بر تار و پود پیاده می کند.

 

قالیبافی و لوازم مورد نیاز

نقوش قالی بافی

حتما شما هم مانند هر ایرانی دیگر سری به بازار فرش یا فروشگاه های فروش فرش زده اید؛ و کمابیش با تنوع طرح ها و نقوش فرش های ایرانی آشنایی دارید. اما بهتر است با نگاهی دقیق تر به این طرح های ایرانی نگاه کنیم تا به عنوان فردی که در مهد فرش جهان زندگی می کند شناخت بهتری نسبت به هنر قالیبافی داشته باشیم.

 

  • قالی با نقش شاه عباسی

شاه عباس از شاهان صفوی بود که از طرح های مورد علاقه او طرح گل زنبق بود که بنا بر علاقه این شخص بهاین گل نام گل را شاه عباسی نهادند . قالی های شاه عباسی در گوشه و کنار خود گل دارند . از زیباترین و اصیل ترین طرح های ایرانی به حساب می آیند. قالی شاه عباسی طرح های فرعی ای ازجمله شیخ صفی، درخت، حیوان، شاه عباسی مزین و لچک ترنج اشاره کرد.

قالی طرح شاه عباسی

قالی طرح شاه عباسی

  • قالی با نقش ماهی درهم

این طرح نیز مانند طرح شاه عباسی از معروف ترین، فاخر ترین و ریز نقش ترین طرح های قالی ایرانی هستند. پیشینه و خواستگاه ان را مربوط به شرق ایران کهن و هرات است از این رو این طرح “هراتی” نیز خوانده می شود.

در قالی های طرح ماهی درهم حوضی لوزی شکل و یا مستطیل در وسط قرار دارد که طرح های ماهی و ریز نقش هایی در متن اصلی آن تکرار می شوند. انواع طرح های ماهی درهم:

  • ماهی درهم خراسان
  • ماهی درهم تبریز
  • ماهی درهم کرمان
قالی طرح ماهی در هم

قالی طرح ماهی در هم

ماهی در هم در خراسان، تبریز  و کرمان تفاوت هایی در اندازه نقوش  و رنگ ها دارند. در قالی های ماهی درهم خراسان طرح های ماهی های کوچک به تکرار در گروه های دو یا چهارتایی در گوشه و کنار قالی دیده می شوند.

قالی ماهی درهم خراسان

قالی ماهی درهم خراسان

در ماهی درهم تبریز نقوش کمی درشت تر و ماهی ها به صورت چرخان در جای جای قالی دیده می شوند.

قالی ماهی درهم تبریز

قالی ماهی درهم تبریز

 

ماهی درهم کرمان کمی سبک تر و نقوش آزادانه تر در متن قالی نقش بسته اند. ماهی ها بزرگ تر،کشیده تر و شبیه برگ به صورت دوار می باشند.(کرمان در هنر گلیم بافی هم در جهان شهرت خاصی دارد)

 

قالی ماهی درهم کرمان

قالی ماهی درهم کرمان

  • قالی طرح اسلیمی

طرح اسلیمی یکی از اصیل ترین هنر های ایرانی پس از اسلام است. اسلیمی خطوط پیچیده و منحنی است که مانند درخت تاک می پیچند و رشد می کنند و ابتدا و انتهای آن مشخص نیست. اسیمی از هفت طرح اصلی در نگارکری سنتی ایرانی است. اسلیمی در بسیاری هنر های دستی ایرانی مانند میناکاری، قلمزنی ترمه دوزی، تذهیب کاری و قالی بافی استفاده  می شود.

قالی طرح اسلیمی

قالی طرح اسلیمی

با برخی دیگر از طرح قالی های ایرانی در تصاویر زیر آشنا می شویم:

قالی طرح درختی

قالی طرح درختی

 

قالی طرح محرابی - گلدانی

قالی طرح محرابی – گلدانی

 

قالی طرح شکارگاه

قالی طرح شکارگاه

 

 

قالی با طرح گل فرنگ

قالی با طرح گل فرنگ

برندینگ در حوزه صنایع دستی ایران

برندینگ در حوزه صنایع دستی

لزوم توجه به برندینگ در حوزه صنایع دستی

برندینگ در حوزه صنایع دستی را از جوانب بسیاری میتوان بررسی کرد که ما در این نوشته درباره برندیگ و دلایل آن و اینکه در صنایع دستی کشور چرا اصلا هیچ اثری از برندینگ و خدمات مرتبط با آن به چشم نمی خورد. انجمن بازاریابی آمریکا ، برند را اینچنین تعریف کرده است: “یک نام، اصطلاح، علامت، نشان یا طرح یا ترکیبی از اینهاست که برای شناسایی کالاها یا خدمات فروشنده یا گروهی از فروشندگان و متمایز کردن این کالاعا یا خدمات از رقبا ایجاد می شود.”

همانطور که از این تعریف می توان برداشت کرد، در حقیقت برند، وجه تمایز اصلی محصولات و خدمات فروشندگان مختلف است. در عین حال برند می تواند نماد و نشان موارد پیچیده تری هم باشد. مانند: فرهنگ استفاده از محصول، ماهیت و هویت محصول، شخصیت افراد استفاده کننده، شخصیت تولیدکنندگان یا عرضه کنندگان و…

 

برندینگ دانشی است که با برتری دادن به یک برند باعث افزایش اعتبار و شهرت آن در بازار شده و مستقیما منجر به بهبود احساس مخاطبان نسبت به آن و افزایش فروش می شود. از این رو، برندینگ فرآیند ایجاد، حفظ و ارتقاء جایگاه واقعی ، ذهنی و عاطفی یک برند در بازار است.

 

برندینگ چیست

برندینگ چیست

دلایل عدم برندینگ در صنایع دستی

متاسفانه در حوزه صنایع دستی، به دلایل زیر توجه چندانی به برندینگ نشده است:

  • عدم وجود مهارت های مورد نیاز در حوزه مدیریت خصوصا بازاریابی
  • عدم شناخت صاحبان کسب و کار و هنرمندان نسبت به اهمیت موضوع
  • عدم وجود استانداردهای کیفی ملی در زمینه صنایع دستی که منجر به ایجاد الزام در میان ارائه دهندگان محصولات صنایع دستی شود

بنابراین کمتر بنگاه اقتصادی فعال در بخش صنایع دستی را می توان یافت که استانداردهای حقیقی یک برند را در خود داشته باشد. در واقع می توان گفت هنوز برندی که امکان تاثیرگذاری ذهن و قلب مخاطبان را داشته باشد، شکل نگرفته است.

 

نتایج ضعف برندینگ در حوزه صنایع دستی

این واقعیت ناخوشایند نتایج زیر را به دنبال خواهد داشت:

  • پائین ماندن سطح کیفی محصولات و خدمات
  • عدم امکان جذب مشتریان اقلام تبلیغاتی و هدایا
  • عدم امکان حضور در بازارهای صادراتی
  • عدم ایجاد ارزش افزوده واقعی برای محصولات

 

برای رونق صنایع دستی کشور باید چه کرد؟

به نوعی می توان گفت کلید توسعه صنایع دستی در ایران حرکت به سمت بازاریابی حرفه ای و به خصوص اجرای برنامه ای برندینگ توسط سازمان های مستعد در این صنعت است. باید توجه داشت برندینگ صِرف انتخاب یک نام تجاری مناسب ، طراحی یک هویت بصری استاندارد و تبلیغات نیست. چراکه اگر خدمات و محصولات شما با آنچه ارائه می دهید (معرفی می کنید) هماهنگ نباشد، نتایج فاجعه باری به دنبال خواهد داشت که مهمترین آن از دست داشتن مشتریان در بازار است. از این رو باید تفکر “مشک آن است که ببوید نه آنکه عطار بگوید” را به “مشک آن است که ببوید هم آنکه عطار بگوید” تبدیل نمود.

 

مهمترین گام ها در اجرای برنامه برندینگ

  • کسب مهارت های لازم در حوزه های مدیریت عمومی، استراتژیک و بازاریابی
  • تبیین شفاف مولفه های استراتژیک برند (ماموریت، چشم انداز، ارزش های محوری، شخصیت و…)
  • نهادینه کردن درک درست از برند در سازمان
  • طراحی یک برند برندینگ (اهداف، برنامه اجرایی، زمانبندی، بودجه، مسئولیت ها و…)
  • اجرای برنامه
  • بازخورد و بازبینی

در مورد هریک از بندهای بالا، می توان مطالب بسیاری را نگارش کرد، که در مقاله های بعدی ، در مورد آنها سخن خواهیم گفت.

لازم به ذکر است، مطالب بالا، رافع مسئولیت های بخش های دولتی و حاکمیتی در صنایع دستی نیست. اما همواره کسب و کارها پیش از آنکه بتوانند بر عوامل محیطی (خارجی) تاثیر گذار باشند، بر عوامل درونی که تحت کنترل خودشان است، اثر می گذارند. از این رو باید فعالان عرصه صنایع دستی بادرک دقیق فضای کسب و کار و تعیین استراتژی های دقیق، روند ایجاد برندهای شاخص و فراگیر در بازار را دنبال نمایند. چنانچه در آینده برندهای قدرتمندی در صنایع دستی داشته باشیم، می توان امید داشت که این صنعت بتواند جایگاه مطلوبی را بدست آورد و در نهایت حداکثر ارزش افزوده و منافع را برای کلیه ذینفعان در این هنر-صنعت ایجاد نماید.

 

منابع:

  • ویکی پدیا
  • اصول برندسازی، امیر اخلاصی
آشنایی با هنر شعربافی یزد

شَعربافی

شَعربافی را چقدر میشناسیم

شَعربافی یکی از قدیمی ترین، اصیل ترین و  زیباترین صنایع دستی های یزد به حساب می آید، که زیر مجموعه نساجی سنتی است. صنعت نساجی در استان یزد پیشینه ای بسیار طولانی به حدود ۲ تا ۳ هزار سال پیش دارد. شَعربافی  از جمله صنایع دستی ای است که تقریبا به باد فراموشی سپرده شده است و نیاز به حمایت دارد.

به بافت هر نوع پارچه ای که به کمک دستگاه شعر بافی یا به اصطلاح دستگاه بافندگی “چهاروردی” بافته شده باشد، شَعربافی می گویند و بافنده را شَعرباف می خوانند.

 

کارگاه شَعربافی- علی اکبر قاصدی هنرمند شعرباف

کارگاه شَعربافی- علی اکبر قاصدی هنرمند شعرباف

پیرامون واژه شَعربافی

واژه شَعر در زبان عربی به معنای موی انسان یا حیوان است. در برخی منابع حتی به بافنده این گونه پارچه ها “موباف” یا “موتاب” گفته شده است. در اصطلاح بافندگی، شَعر نوعی پارچه‌ است که با مو یا ابریشم و با «دستگاه بافندگی چهاروردی» بافته می‌شود. اما نکته قابل توجه در این باره این است که اصولا در شهر های یزد و کاشان که این صنعت دستی رونق داشته است معمولا از ابریشم، مخمل و زر برای بافت پارچه استفاده می شده و در سال های اخیر از نخ و ابریشم مصنوعی استفاده می شود. پس نمی توان با قاطعیت گفت که شعربافی یعنی بافت پارچه از شَعر یا همان مو و پشم.

 

با توجه به گویش افراد محلی که این صنعت دستی را | شَر بافی| می گویند و با توجه به برخی منابع واژه ی اصلی این هنر باید شر بافی باشد. حال باید ببینیم شر به چه معناست. در گذشته شال یا دستاری ابریشمین که بر دوش می انداختند را “شار” یا “شاره” می نامیدند. و به احتمال زیاد “شر” همان تغییر یافته ی “شار” باشد. و شکل معرب آن “شَعر” شده است.

 

انواع شَعربافی

به طور خلاصه می توان گفت که به بافت پارچه ابریشم که از آن به عنوان شال و کمربند در گذشته استفاده می شده شعربافی می گویند. این هنر-صنعت بنا به نوع بافت انواع گونانی دارد از قبیل :

  • ترمه بافی
  • پارچه زری
  • مخمل بافی
  • دارایی بافی یا ایکات
  • احرامی بافی
  • شمد بافی
  • دستمال یزدی
  • و …

این موارد همگی شعربافی هستند که در نوع بافت با هم متفاوت می باشند.

 

انواع شَعربافی

انواع شَعربافی

  • دارایی بافی

اگر در یکی دو سال اخیر به یزد سفر کرده باشید قطعا فروشگاه هایی را دیده اید که لباس هایی ابریشمی یا نخی که پر از رنگ هستند به فروش می روند که تقریبا در مقایسه با پوشاک معمول قیمت بالاتری دارند و با نام دارایی بافی شناخته می شوند. این هنر صنعت زیرشاخه شَعر بافی است که به صورت سنتی با دستگاه بافندگی چهاروردی بافته می شوند.

 

دارایی بافی یا ایکات

دارایی بافی یا ایکات

دارایی بافی یا ایکات هنری ۸۰۰ ساله است که در بعضی نقاط جهان مانند اندونزی دیده شده است؛ اما در ایران تنها در شهر یزد کارگاه های آن به تعدادی محدود هنوز در حال فعالیت هستند.  ایکات به نوعی رنگرزی و سبک خاصی در بافت گفته می شود. این واژه مالایی است و به معنای گره زدن و رنگ کردن می باشد. ایکات در ایران دارایی خوانده می شود و روشی است برای رنگرزی.

از آنجا که دارایی در گذشته فقط با ابریشم بافته می شد و بافت آن زمان بر و پر زحمت است از اقلام گرانقیمت به شمار می رفت و از آنجا که حتما در جهاز عروس ها جایگاه ویژه ای داشت به آن داراییِ عروس می گفتند و آن شد این هنر با نام دارایی بافی شناخته شد.

 

  • احرامی بافی

احرامی یا حرمی پارچه ای دستبافت از تار و پودی پنبه ای و گاهی نیز از پود پشمی و تار پنبه ای بافته می شود. پارچه احرامی معمولا از نقوش و رنگ های کمتری نسبت به دارایی بهره می برد و از کاربرد های می توان به عنوان رومیزی، سجاده، زیرانداز و … اشاره کرد.

احرامی ها معمولا در رنگ های سفید و مشکی و سبز بافته می شوند. احرامی بافی از هنر-صنعت های یزد و شوشتر به شمار می رود.

احرامی بافی

  • ترمه

پارچه ترمه از منسوجات لطیفی است که از تار و پود تشکیل شده است اما پود در پشت پارچه به صورت آزاد است و در بافت نمی‌روند به همین دلیل همیشه پشت پارچه ترمه آسترکشی می‌شود تا آسیب نبیند. به عقیده برخی خاستگاه ترمه ایران و برخی دیگر آن را از صنایع دستی اصیل کشمیر( پاکستان) می دانند و از آن جا که در هر دو منطقه طرح ترمه ی بافته شده مشابه (استفاده از بته جقه) هستند، سخت بتوان گفت که کدام منطقه خاستگاه اصلی این هنر است؛ اما در ایران همواره شهر های یزد و کرمان از مراکز اصلی تولید این بافت هنری ارزشمند بوده اند.

ترمه بافی

ترمه بافی

 

 

صنایع دستی ایران

آشنایی با صنایع دستی ایران

کشور ایران با توجه به تمدن و فرهنگ چند هزارساله اش دارای صنایع دستی زیادی در جای جای خود است. صنایع دستی ایران از مواد اولیه متنوعی استفاده می کند که با توجه به منابع مس، نقره، چوب، فیروزه، ابریشم و  پشم گوسفند بیشترین کاربرد را در صنایع دستی ایران دارند.  این صنایع دستی در تمام نقاط جغرافیایی ایران با توجه به نوع معیشت و تمدن هایی که به خود دیده است وجود دارند.

 

تعریف جهانی صنایع دستی

بر طبق تعریف سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد (یونسکو) “صنایع دستی به محصولاتی اطلاق می شود که توسط هنرمند صنعتگر کاملا با دست و یا با کمک ابزار ساده یا مکانیکی تولید می شوند تا زمانی که سهم دستان هنرمند از ابزار کمکی کمتر نباشد.” صنایع دستی می توانند سودآور، مظهر زیبایی، هنری، خلاقانه، فرهنگی، تزئینی، کاربردی، سنتی و از نظر اجتماعی نمادین و دارای اهمیت باشند.

 

ایران زادگاه صنایع دستی

در جوامعی که تمدنی چند هزار ساله دارند معمولا هنر ها و صنایع دستی رواج ویژه ای داشته اند. زیرا تمدن و زندگی شهری افراد جامعه را وادار به ابداع ابزار و صنایع می کرد. تمدن ها معمولا تحت لوای امپراطوری ها و سلطنت های بزرگی پیشرفت می کردند. از آنجا که کشور ایران تمدنی ۵۰۰۰ هزار ساله دارد و دارای سنت و فرهنگی غنی است. بدیهی است در آن شاهد تنوع بسیاری از هنر ها و صنایع دستی باشیم. در ایران تقریبا در تمام نواحی و مناطق اقلیمی و جغرافیایی شاهد هنری ماندگار به عنوان صنایع دستی هستیم.

  • سفال گری
  • نمدمالی
  • گلیم بافی
  • کپوبافی
  • حصیربافی
  • سنگ تراشی
  • فیروزه تراشی
  • بلوچی دوزی
  • معرق
  • گیوه بافی
  • و….

در ادامه سعی می کنیم بیشتر با تنوع صنایع دستی ایران آشنا شویم.

 

صنایع دستی اصفهان

اصفهان به عنوان “شهر جهانی صنایع دستی” نه تنها جایگاه نخست در زمینه صنایع دستی در ایران را دارد بلکه شورای جهای صنایع دستی نام این شهر را با توجه به این که دارای یک سوم از کل صنایع دستی ثبت شده جهان است ، به عنوان شهر جهانی صنایع دستی به ثبت رسانیده است.  از صنایع دستی اصفهان می توان به میناکاری، خاتم کاری، قلمزنی، فیروزه کوبی،  قلمکار،  کاشی کاری   اشاره کرد.

 

میناکاری صنایع دستی اصفهان

میناکاری صنایع دستی اصفهان

صنایع دستی یزد

یزد یکی از استان های مرکزی ایران است که به تنهایی ۵/۴ درصد از کل اراضی ایران را در بر می گیرد. شهر یزد، مرکز این استان اولین شهر ایران است که در یونسکو به ثبت جهانی رسیده‌است و این یک افتخار برای ایرانیان است. شهر یزد به دلیل صنعت نساجی و کاشی کاری اش زبانزد است.  از صنایع دستی اصیل یزد می توان به ترمه دوزی، زیلوبافی، کاشی کاری، دارایی بافی و شَعر بافی اشاره کرد.

 

ترمه دوزی صنایع دستی یزد

ترمه دوزی صنایع دستی یزد

صنایع دستی گیلان

استان گیلان به دلیل شرایط آب و هوایی و پوشش خاکی و گیاهانش  از هزاران سال پیش محل زندگی بوده و به همین دلیل در صنایع دستی  حرفی برای گفتن دارد. اما صنایع دستی این منطقه از کشور  به دلیل اینکه هیچگاه پایتخت سلطنت های بزرگ از میان سلسله های بزرگ نبوده است تجملی نیستند و اکثرا برای استفاده روزمره افراد ساخته می شده اند.  از صنایع دستی شناخته شده گیلان می توان به موارد زیر اشاره کرد:

چموش (چوموش) دوزی، که نوعی پاپوش است،  حصیربافی  (که هم در شمال ایران و هم در سیستان و بلوچستان بافته می شود) ، رشتی دوزی، نمدمالی، سفال سقف، مروار بافی، چادرشب بافی ….

 

سفال سقف در گیلان

سفال سقف در گیلان

چموش دوزی صنایع دستی گیلان

چموش دوزی صنایع دستی گیلان

صنایع دستی شیراز

شیراز یکی از بزرگترین و قدیمی ترین شهر های ایران است که جز اولین شهرهایی بود که در آن شهرداری تاسیس شد ( به سال ۱۲۹۶) . این شهر با توجه به وجود تمدن باستانی اش، دارای اماکن و صنایع قدیمی و فاخر زیادی است که در ادامه با برخی از صنایع مهم آن آشنا می شویم.از معروف ترین صنایع دستی شیراز خاتم کاری و خراطی است.

 

خاتم کاری شیراز

خاتم کاری شیراز

صنایع دستی همدان

همدان   نیز از شهر های بسیار قدیمی ایران است  و پیشینه ای چندهزار ساله دارد. نام قدیم آن هگمتانه و اکباتان بوده است. بدیهی است هر جا تمدن وجود داشته است صنایع مختلفی در آن رواج پیدا کرده. همدان به دلیل بافت کوهستانی آن منبع غنی سنگ و خاک مرغوب است. از این رو از صنایع دستی  معروف  همدان می توان به سفال  گری و حجاری اشاره کرد.  اما از دیگر صنایع دستی که در همدان با کیفیت بالا رواج دارد، صنعت دستی چرم سازی است.  چرم سازی چنان در این شهر رواج داشته که روزگاری آن را شهر دباغخانه ها می نامیدند.

 

ظروف سفالی صنایع دستی همدان

ظروف سفالی صنایع دستی همدان

صنایع دستی تبریز

تبریز، پایتخت فرهنگی جهان اسلام، به عنوان قطع فرش و قالی دستبافت در جهان شناخته شده است. تبریز از سوی شورای جهانی صنایع دستی به عنوان شهر جهانی بافت فرش انتخاب شده است. از دیگر صنایع دستی تبریز چرم ( کفش چرم تبریز) ، قلمزنی روی نقره و مس (قلمزنی تبریز سبکی متفاوت در قلمزنی است و با قلمزنی اصفهان فرق های زیادی دارد) گلیم و ورنی بافی است.

 

فرش تبریز

فرش تبریز

 

قلمزنی تبریز

قلمزنی تبریز

 

صنایع دستی شهر شما چیست؟ در قسمت نظرات صنایع دستی شهرتان را به ما معرفی کنید

ثبت جهانی گلیم سوزنی سیرجان

ثبت جهانی گلیم سوزنی سیرجان

گلیم سوزنی سیرجان را بشناسیم

شاخصه اصلی تمام گلیم ها این است که از تار و پود تشکیل شده اند و مانند قالی پرز ندارند. اما هنر گلیم بافی در ایران خود زیرمجموعه های زیادی دارد مانند گلیم هرسین، گلیم لری، گلیم ایل شاهسون و … مسئله ای که گلیم ها از هم جدا می کند و نام های گوناگونی به آن ها می دهد، مربوط به مکانی است که از آن بر می آیند و البته نوع بافت و نقوش آن ها؛ و زمانی که مکان جغرافیایی متفاوت باشد تفکر و سبک زندگی مردمان آن ناحیه نیز متفاوت خواهد بود. این تفاوت های باطنی و ظاهری مناطق گوناگون بر نقوش ذهنی اجرایی شان بر دست بافته ها و همینطور جنس تار و پور و چله ای که به کار می برند نیز تاثیر می گذارد.

گلیم شیرکی پیچ از سیرجان از آن دست زیرانداز هایی است که اغلب و بر طبق عادات سنتی ذهنی بافی می شود؛ به این معنا که هنرمند بافنده از نقشه برای انداختن نقوش استفاده نمی کند.

بهتر از برای اشنایی بیشتر با گلیم سوزنی شیرکی پیچ سیرجان با چند نوع بافت اصلی گلیم ها آشنا شویم:

انواع بافت گلیم

  • بافت متعادل:

همگی با تار و پود در بافت های نازک و کلفت آشنا هستیم و آن را می شناسیم. در بافت متعادل گلیم شاهد بافت ساده ی تار و پود هستیم. در این روش تار و پود از روی یکدیگر رد می شود و به هم بافته می شوند. در این شیوه که اولین و ساده ترین روش بافت است، فاصله ی بین نخ های چله با هم کم است و معمولا تک رنگ می باشند لذا معمولا جنبه ی تزئینی ندارند.

 

بافت متعادل

بافت متعادل

نقشه بافت متعادل

نقشه بافت متعادل

  • بافت پود نما

در بافت پود رو تعداد پود بیشتر از تار است و  رنگ گلیم را پود ها ایجاد می کنند. در این نوع بافت تار ها دیده نمی شوند و پشت و روی گلیم هایی از این دست یکی است یا به اصطلاح دو رو هستند.

گلیم پود نما یا پودرو دو نوع دارد؛ ساده و چاکدار. آنچه تعریف کردیم بافت ساده است؛ اما در بافت پودنمای چاکدار با تغییر رنگ پود بین تارهای چله فاصله ایجاد می شود. در این روش پود به دور آخرین تار از یک رنگ دیگر برمی گردد. در این بافت بدلیل فاصله ای که بین تارهای چله زمان تغییر رنگ می افتد بافت شکلی پلکانی به خود می گیرد.

 

بافت پود نما

بافت پود نما

نقشه بافت پود نما

نقشه بافت پود نما

 

 

 

  • بافت پود نمای متصل

یکی از مشکلاتی بافت پود نمای چاکدار دارد فاصله ای است که بین تارهای چله ایجاد می شود باعث چاکدار شدن بافت می شود. در روش پودنمای متصل این مشکل با پیچیدن پود های رنگ های مجاور به دور تار حل می شود . فاصله و شکافی ایجاد نمی شود.

 

بافت پود نمای متصل

بافت پود نمای متصل

نقشه بافت پود نمای متصل

نقشه بافت پود نمای متصل

 

 

 

 

  • بافت پیچشی

این نوع بافت برای ایجاد نقوش متنوع به کار می رود . اما در این روش علاوه بر تار و پود از نخ های رنگی نیز استفاده می شود همین امر این نوع گلیم را شبیه به قالی می کند. در بافت پیچشی نخ های رنگی به دور تار ها بر اساس الگوهای ریاضی می پیچند و ایجاد نق می کنند. ورنی آذربایجان و شیرکی پیچ سیرجان از این نوع گلیم ها هستند. به این نوع گلیم ها سوماک نیز گفته می شود. برخی مواقع روی آن ها سوزن دوزی نیز می شود که به گلیم های سوزنی معروف هستند.

 

انوع بافت پیچشی- الگو

انوع بافت پیچشی- الگو

انوع بافت پیچشی- الگو

انوع بافت پیچشی- الگو

انوع بافت پیچشی- الگو

انوع بافت پیچشی- الگو

 

ثبت جهانی گلیم سوزنی سیرجان

در سال ۱۳۹۶ به تلاش اهالی میراث فرهنگی کشور و به خصوص سازمان میراث فرهنگی استان کرمان، پس از ثبت ملی گلیم سوزنی سیرجان و شهر شیرجان و به عنوان شهر گلیم، نماینده ی خاورمیانه و غرب آسیای شورای جهانی صنایع دستی (WCC) ، خانم غدا هیجاوی لوح ثبت جهانی گلیم شیرکی پیچ سیرجان را به شهردار این شهر اعطا کردند.

همت و ذوق گلیم بافان کرمانی و تمامی افرادی که در این صنعت فعالیت می کنند به طور مستقیم و غیر مستقیم در این ثبت جهانی ارزشمند سهیم بوده اند. زیرا با تلاش و ذوق این افراد بود که گلیم سیرجان، به عنوان صنایع دستی ای ارزمشند و اصیل زنده ماند و بعد صد ها سال همچنان به دست هنرمندان دختران و زنان این شهر بافته پرداخته می شوند.

این دستاورد، پیش از هر چیز، این شهر را به‌عنوان صاحب اصلی یک رشته از صنایع‌دستی در جهان مطرح می‌کند و در گام‌های بعدی، مزایای بسیار و متعددی برای آن، و در ادامه برای کشور، به‌همراه دارد.

در حال حاضر شهرهای تبریز، اصفهان، لالجین، مشهد و سیرجان به ثبت جهانی رسیده اند و ایران از این جهت در رتبه دوم جهانی پس از چین قرار می گیرد.

 

نشست رسانه ای کارشناسان شورای جهانی صنایع دستی

نشست رسانه ای کارشناسان شورای جهانی صنایع دستی

 

در انتخاب یک شهر به عنوان شهر جهانی صنایع دستی شاخصه های زیر مورد بررسی قرار می گیرند:

  • اطلاعات محصول صنایع‌دستی
  • ارزش محصولات
  • روش‌های آموزش در تولید محصولات
  • وضعیت صنعتگران و هنرمندان
  • برنامه‌های مشارکت‌های خلاقانه
  • نمای کلی شهر
بررسی گلیم شیرکی پیچ سیرجان

بررسی گلیم شیرکی پیچ سیرجان

 

خوشبختانه سیرجان و گلیم شیرکی پیچ از آزمون کارشناسان شورای جهانی صنایع دستی سربلند بیرون آمدند و به ثبت جهانی رسیدند.

 

با ثبت جهانی شاهد پیشرفت هرچه بیشتر این شهر و هنرمندان بافنده ی آن هستیم.

 

ثبت جهانی صنایع دستی مزایایی قابل توجه از لحاظ صادرات و جذب توریست خواهد داشت.

 

مقایسه گبه و گلیم

تفاوت گلیم و گبه چیست؟

تفاوت گلیم و گبه

گلیم و گبه از زیر اندازه های نفیس و اصیل ایرانی هستند که هر از دو از بافته های روستایی و عشایری به شمار می روند. اما اکثرا افرادی که که با انواع زیراندازها آشنایی چندانی ندارند و تفاوت مابین گلیم و گبه را نمی دانند. تفاوت گلیم و گبه در نحوه ی بافت و ظاهر آن ها است. در این مقاله به بررسی برخی از مهم ترین تفاوت های گلیم و گبه می پردازیم.

 

تعریف کلی گلیم

نوعی بافت بدون پرز است که از تار و پود تشکیل شده است و مانند قالی گره و پرز بلند ندارد. جنس اصلی آن پشم بز یا گوسفند است. در بافت گلیم هرچه نخ نازک تر و لطیف تر باشد محصول بافته شده مرغوبیت بیشتری دارد از این رو در گلیم هایی که از کرک ( پشم ناحیه زیر گردن یا زیر بغل گوسفند) و یا از پشم مرینوس استفاده شده باشد آن گلیم از کیفیت بسیار بالاتری برخوردار است.

بافت گلیم همیشه در مکان هایی رونق داشته است که مردمان آن منطقه به دامپروری مشغول بوده اند مانند کشور هایی نظیر ترکیه، تبت، نپال و ترکمنستان.

در پیدایش نقوش مختلف گلیم همواره عوامل جغرافیایی نقش بسزایی داشته اند. زنان و مردان هر منطقه با توجه به گستره دید خود و البته نعماتی که از خداوند می خواستند دست به هنرنمایی در بافت گلیم می زدند که می توان گفت تمام آن نقش ها ذهنی بافی می باشد که بدون هیچ نقشه ی از قبل طراحی شده ای آن هنر خلق می شده است.  به عنوان مثال حاشیه لوزی در برخی گلیم ها نشان دهنده حرکت سیال آب رودخانه می باشد و یا نقش هایی شبیه به خورشید که اصطلاحا گل خورشید نامیده می شود نشان از برکت خورشید و باروری خاک دارد. یا مثلا بته جقه های پشت به هم نشان گر قهر و بته جقه های رو به هم نشانگر آشتی و صلح است.

در مطالب قبلی کلوت درباره راههای نگهداری از گلیم صحبت کردیم و گفتیم بهترین راه برای حفظ ارزش و سلامت گلیم چه مواردی است.

گلیم سوزنی شیرکی پیچ

گلیم سوزنی شیرکی پیچ

 

گبه چیست؟

گبه فرشی است با پرز های بلند که صنعت گران این عرصه آن را جدا از قالی می دانند. و دلیل آن را نوع بافت وگره های شل که نتیجه ی آن بلند شدن پرز ها است، بیان می کنند. کلمه گبه ایرانی است و برخی می گویند به معنی خام و زمخت می باشد. گبه یا قالیچه خرسک را فرشی می دانند که توسط افراد ناشی بافته می شود زیرا طرح های آن ساده و معمولا بدون نقشه بافته می شود. اما طی سال های اخیر که از سوی هنرمندان و مردم عادی به این نوع فرش توجه ویژه ای شده است، از گران ترین زیر انداز ها در کنار گلیم های سوزنی به شمار می رود.

نقوش گبه ها اکثرا ساده و به اصطلاح هنر مینیمال هستند. اکثرا ذهنی بافت بر حسب سلیقه بافنده می باشند.

گبه قشقایی

گبه قشقایی

گبه زیر اندازی کاملا ایرانی است که بیشتر در مناطق جنوب غربی توسط عشایر قشقایی بافته می شود. جنس آن از پشم گوسفند و بز است و در بافت آن پود بیشتری به کار می‌رود که تأثیر چشمگیری بر نرمی گبه می‌گذارد. پرزهای بلند و نرمی زیاد گبه از شاخصه های اصلی آن است.

 

مقایسه گبه با گلیم

 

شاخصه

گلیمگبه

اندازه

معمولا زیر ۶ مترمعمولا زیر ۶ متر

جنس

پشم و کرکپشم و کرک

رنگ

طبیعی

طبیعی

نقوشذهنی – نقشه

ذهنی

نوع بافبدون پرز

پرز دار

خاستگاهایران-ترکیه

ایران

 

نقاشی مینیاتور، گل و مرغ

گل و مرغ و مینیاتور ایرانی

گل و مرغ در مینیاتور

از زیبا ترین سبک ها در نگارگری ایرانی نقاشی های گل و مرغ است. نگارگری گل و مرغ ریشه در بطن ایران زمین دارد و به عقیده برخی قدمت آن به چهار هزار سال پیش بر می گردد. به گفته جلیل جوکار از اساتید دانشگاه اصفهان : ” یکی از شاخه‌های اصلی و بدیع نقاشی ایرانی، نقاشی گل و مرغ است که شامل نقاشی گل‌ها و بوته به تنهایی گل و بوته‌سازی و یا نقاشی گل‌ها و پرندگان دانه خواری چون بلبل در کنار هم گل و مرغ سازی می‌شود.

 

مینیاتور ایرانی

هنر مینیاتور از آن دست هنر هایی است که  اکثر افراد با آن آشنایی دارند و آن را هنری صرفا ایرانی می دانند.  اما اگر کمی در این باب جستجو کرده  باشیم در می یابیم که هنر مینیاتور را در سایر کشور ها به ویژه کشور های شرق آسیا و یا هندوستان به وفور می توان مشاهده کرد.

 

مینیاتورهای شرقی

مینیاتورهای شرقی

اما مینیاتور ایرانی چگونه است که همگان با اولین نگاه آن را تشخیص می دهند. “نگار گری” عبارتی است که به مینیاتور ایرانی اختصاص داده اند. نقاشی یا نگارگری ایرانی سبکی از هنر ایرانی است که پیش از ظهور اسلام وجود داشته است با ظهور اسلام تلفیقی میان عرفان اسلامی و هنر ناب ایرانی پدید آمد که نتیجه آن هنر بلامنازع ایرانی است.

در نقاشی مینیاتور، تصاویر شباهتی با دنیای واقعی ندارند. حجم و سایه روشن هم به کار نمی‌رود و قوانین طبیعت رعایت نمی‌شود. هنرمند به کشیدن پیکرهای انسانی تأکید چندانی ندارد. درختان میوه، اغلب مملو از شکوفه‌ و برگ‌ است. با نگاهی به این طرح‌ها در میابیم که خطوط بر رنگ ترجیح دارد. قدیمی‌ترین این طرح‌ها که با قوانین نقاشی‌های مینیاتور  منطبق است به دوران مغول و تیموریان می‌رسد.

 

نقاشی مینیاتور استاد فرشچیان

نقاشی مینیاتور استاد فرشچیان

نگار گری ایرانی سبک های گوناگونی دارد مانند:

  • مینیاتور تمام رنگ جسمی
  • مینیاتور آبرنگ روحی
  • مینیاتور سیاه قلم رنگی
  • مینیاتور سیاه قلم
  • مینیاتور سفیدرنگ
  • مینیاتور زیر روغنی

 

یکی از جلوه ها و زیباترین سبک های نگارگری ایرانی نقاشی گل و مرغ است.

 

گل و مرغ

نگارگری گل و مرغ ریشه در بطن ایران زمین دارد و به عقیده برخی قدمت آن به چهار هزار سال پیش بر می گردد. برخی ریشه آن را همنشینی سیمرغ و درخت زندگی می دانند که در اساطیر ایرانی جایگاه بسیار ویژه ای دارد. در ادبیات پیش از اسلام آشیانۀ سیمرغ را بر روی درخت زندگی می دانسته اند که هر بار بر آن می نشیند تخم همۀ گیاهان مفید از آن فرو می ریزد و هر بار برمی خیزد شاخه ای تازه می روید که دارای تخم همۀ گیاهان مفید می باشد.

در دوران پس از اسلام و تغییر عقاید نسبت به این پرنده جایگاه آن نیز کمی تغییر کرد. پس از اسلام گویا سیمرغ را رمز جبرئیل می دانستند. پیکری بزرگ، شکوه و جمال، پر و بال، پرورندگی، درمانگری و نشیمن داشتن بر درخت مقدّس، از صفات مشترکی است که به این نسبت می دادند.

نقاشی مینیاتور، گل و مرغ

نقاشی مینیاتور، گل و مرغ

طاووس نیز در این نقاشی ها جایگاه ویژه ای دارد. اما  بعد از ظهور اسلام و پیدایش اسطوره رانده شدن طاووس از بهشت کم کم جایگاه طاووس در این نگارگری ها تغییر کرد و به قول عطار نیشابوری ” تنها آرزوی طاووس دوباره رسیدن به باغ بهشت و دربانی آنجا را نمودن، است.”

بعد از آن در سیری تاریخی نقاش های گل و مرغ روندی طبیعت گرایانه پیدا کردند و پرندگان در باغ هایی پر گل و شکوفه نشان داده شدند.  در حال حاضر آنچه در نقاشی های گل و مرغ مشاهده می شود پرندگانی نظیر گنجشک، هدهد و  شانه به سر هستند.

 

امروزه از گل و مرغ چه استفاده‌هایی می‌شود؟

در گذشته نگار گری ها در فرهنگ ایرانی در بین مردم عادی جایگاه چندانی نداشته و بیشتر موارد مصرفی آن ها در میان درباریان برای مزین ساختن دربار و قصر و کاخ استفاده می شد.

امروز که سطح علاقه و شناخت نسبت به نگارگری ایرانی بیشتر شده است، این هنر به طرق گوناگون به زندگی مردم راه پیدا کرده است. این نگار گری ها در مزین کردن دیوار خانه ها فراتر رفته و در وسایل دکور خانه استفاده می شود. بر کیف و لباس و ظروف آن ها مشاهده می کنیم.

اما متاسفانه تکنیک های پیشرفته چاپ و هزینه های تمام شده ی پایین راه را بر هنرمندان واقعی این عرصه سخت و دشوار کرده است که تنها هنردوستان می توانند با حمایت خود از این هنر-صنعت جلوی نابودی آن را بگیرند.

 

قاب نقاشی مینیاتور و گل مرغ

قاب نقاشی مینیاتور و گل مرغ

 

نگهداری از گلیم

نگهداری از گلیم

روشهای نگهداری از گلیم

گلیم از جمله زیر اندازهایی است که به دلیل بافت حساس و رنگ های طبیعی آن نیاز به مراقبت های ویژه است. نگهداری از گلیم و به طور کلی صنایع دستی داری مانند گلیم و جاجیم و زیلو و یا منسوجات سنتی مانند چادر شب بافی، ابریشم بافی و … دارای اهمیت است و باید به روش های اصولی صورت گیرد. در ادامه با برخی از اصول شستشو و نگهداری از گلیم آشنا می شوم.

 

شستشوی گلیم

زیرانداز های مانند فرش و گلیم به دلیل جذب آلودگی بیشتر از محیط نیاز به شستشوی سالیانه دارند. گلیم ها از آنجا که دستباف هستند و الیاف آن ها با استفاده از رنگ های طبیعی رنگ آمیزی شده اند دارای ظرافت هایی هستند که باید به هنگام شستشو مواظب آن ها باشیم.

  • قبل از شستشو گلیم را خاک روبی کنید
  • از اب گرم استفاده نکنید (برای جلوگیری از رنگ دهی الیاف)
  • از مواد شسشتوی غیر قلیایی استفاده کنید
  • مانند پودر لباسشویی دستی یا شامپو فرش
  • از برس های زبر شستشوی فرش استفاده نکنید زیرا به بافت و گره ها آسیب می رساند (بهتر است برای شستشو از پارچه های زخیم استفاده نمایید)
  • آبگیری را کامل انجام دهید
  • گلیم را بعد از شستشو لوله نکنید برای ساعتی بعد از آبگیری آن را در همان حال بر سطح صاف بگذارید
  • بعد از گذشت یک ساعت گلیم را پهن کنید تا خشک شود

 

شستشوی گلیم

شستشوی گلیم

نگهداری از گلیم

  • از تابش مستقیم آفتاب به آن ها جلوگیری کنید و هر چند وقت یکبار جای قرارگیری آن را تغییر دهید
  • اگر تمایل دارید گلیم را جمع کرده و در جایی نگه دارید برای جلوگیری از بید زدگی و حجوم حشرات پارچه ای سفید و نخی روی آن پهن کنید سپس نفتالین پودر شده را روی آن بپاشید و بعد گلیم را به شکل لوله ای بپیچید.
  • اگر در مناطق مرطوب زندگی می کنید و گلیم شما دچار بید زدگی یا همان حجوم حشرات و تخم گذاری شان شده می توانید روش های زیر را انجام دهید:
    • گلیم را به پشت در معرض آفتاب قرار دهید (زیرا تخم حشرات در میان گره های فرش و گلیم خانه می کند)
    • گلیم را در سرمای ۲۰ تا ۳۰ درجه زیر صفر قرار دهید
    • استفاده از توتون و تنباکو (که از روش های قدیمی است، اما امکان دارد رنگ توتون و تنباکو به قسمت های روشن فرش یا گلیم برسد)
    • هر شش ماه یکبار فرش و گلیم در معرض هوا قرار گیرد (اگر به دلیل سنگین بودن امکان جابجایی نداشید می توانید در منزل در و پنجره ها را به روی فرش و گلیم خود باز بگذارید)

 

بهتر است شستشوی گلیم و فرش دستباف را به دست متخصصین این کار بسپارید؛ زیرا رنگ های طبیعی و رنگ کاری سنتی شان، احتمال رنگ دادن آن ها را بیشتر می کند.

نگهداری از پته

نگهداری از پته

نگهداری از پته و نکات آن

به طور کلی نگهداری اصولی و صحیح از صنایع دستی که هم ارزش مادی و معنوی بالایی دارند و هم به طور ذاتی آسیب پذیر و شکننده هستند، دغدغه مهمی برای همه محسوب می شود. نگهداری از پته و دیگر رودوزی های سنتی نیز که شدیدا در معرض آلودگی و تخریب هستند نیازمند برنامه ای دقیق است. در ادامه به روش های گوناگون حفاظت و نگهداری از پته، این رودوزی زیبای کرمانی می پردازیم.اگر درباره پته اطلاعاتی ندارید پیشنهاد میکنم مقاله هنر پته دوزی را مطالعه بفرمایید.

 

آموزش نگهداری از پته

شستشوی پته

از آنجا که منسوجات به ویژه منسوجات پشمی و کُرک دار آلودگی را به راحتی به خود جذب می کنند، باید بدانیم که روش آلودگی زدایی و شستشوی آن ها چگونه است. بافت پته ظریف است و رنگ های آن طبیعی و روش رنگ آمیزی الیاف آن سنتی می باشد؛ از این رو اگر روش درستی در شستشوی آن اتخاذ نشود به بافت و رنگ های آن آسیب می رسد.

 

مراحل شستشوی پته

  • پودر یا مایع لباس شویی بدون آنزیم را در ظرفی از آب سرد حل کنید
  • پته را در آب محلول غوطه ور کنید
  • چند دقیقه پته را در این محلول بچرخانید
  • آب کشی کامل کنید
  • از چلاندن پته خودداری فرمایید
  • بعد از آبکشی کامل پته را بر سطحی صاف پهن کنید
  • از آویزان کردن پته به بند رخت به شدت بپرهیزید زیرا بافت آن از هم باز می شود
  • از تابش مستقیم آفتاب به پته جلوگیری کنید

 

نکات مهم درباره شستشوی پته

نکته ۱: هیچ کاه پته را در ماشین لباسشویی و یا حتی برای خشکاندن سریع آن از خشک کن این دستگاه استفاده نکنید

نکته ۲: پته را هرگز با آب گرم نشورید

نکته ۳: بهتر است برای خشک شدن هر چه سریع تر پته آن را در یک روز گرم و خشک بشورید.

نکته ۴: هیچ گاه پته های سفید و رنگی را با هم نشورید چون امکان رنگ پذیری پته با شال سفید وجود دارد.

 

شستن پته برای اولین بار توسط پته دوز باید انجام گیرد، زیرا:

  • الیاف پته از پشم گوسفند است و امکان دارد بوی ناخوشایندی داشته باشد
  • این شستشو برای از بین رفتن خطوط الگو نیز می باشد

نکته: شستن پته توسط هنرمند پته دوز باید قبل از ریش ریش کردن شال انجام بگیرد.

 

 نحوه اتوکشی پته

بعد از دوخت پته و شستشوی آن پته چروک خواهد شد. برای اتو کردن پته نکات زیر را به خاطر بسپارید:

  • حتما از اتوی بخار استفاده کنید
  • پته را به پشت پهن کنید و پارچه ی نخی دیگری روی آن قرار دهید
  • روی پارچه نخی آب اسپری کنید و سپس به اتو کردن پته بپردازید

 

نگهداری از پته برای ماندگاری بیشتر

گاهی پته ها در دکور خانه کاربردی ندارند اما برای شما به قدری ارزش دارند که تمایل دارید آن را در صندوقچه ای مانند گنجی زیبا نگهداری کنید. اما پته به دلیل جنس پشمی و یا گاهی پنبه آی آن و همینطور رنگ های طبیعی ای که دارد، به اصلاح بید زده می شود که اگر پشمی باشد بوی نامطبوعی به خود می گیرد و شاید مورد حمله حشرات موذی قرار بگیرد. پس بهتر است به بهترین نحو از آن نگهداری شود:

  • برای جلوگیری از آسیب حشرات موذی پته باید در مکانی قرار بگیرد که هوا در آن جریان داشته باشد.
  • اگر میخواهید پته را در صندوق و یا چمدان برای مدت طولانی نگهدارید آن را در پارچه ای نخی به همراه یک عدد صابون بپیچید تا از آسیب حشرات و بوی نم و نا در امان باشد.

 

سعی کنید پته را در شرایطی نگهداری کنید تا نیازی به شستشوی مداوم آن نباشد. مثلا آن ها را در قاب بگذارید؛ و یا اگر از آن ها به عنوان رومیزی استفاده می کنید آن را زیر شیشه و یا سلفون بگذارید.

 

اصطلاح “پته به آب دادن” از کجا آمده است

باید بگوییم که این پته با پته ی زیبای ما فرق دارد!

در گذشته های دور که مردم برای استفاده آب روزمره خود از جوی ها و نهر ها استفاده می کردند از آب­بندی چوبی با نام “پته” استفاده می کردند تا باریکه ای از رود را به استفاده ی شخصی خود اختصاص دهند. در زمان خشکسالی و کم آبی این کار به نوبت و در زمان مقرر صورت می گرفت.گاها افرادی یا از روی سودجویی و یا به ناچار شبانه زمانی که کسی مراقت آب و پته گذاری ها نبود، پته خود را به آب می بستند تا حوضچه و منبع خود را پر کنند؛ اما به اتفاق اگر در اثر فشار آب پته جدا می شد و روی آب می افتاد و به جریان رود سپرده می شد، باقی افراد ده از این کار مخفیانه با خبر می شدند. آن گاه بود که “پته اش روی آب افتاده بود” و از طرف باقی افراد ده مواخذه می شد.