برچسب: خرید صنایع دستی

خرید صنایع دستی

خرید صنایع دستی و هنرهای ایرانی از جمله فعالیتهایی است که تمام افراد در هنگام سفر به شهرهایی همچون اصفهان، شیراز، کرمان، زنجان، مازندران، یزد، و … با انواع این صنایع دستی ها آشنا می‌شوند و به رسوم قدیمی برای عزیزان خود بهترین و زیباترین صنایع دستی آن شهر را خریداری کرده و به آن شخص هدیه می‌دهند.

انواع صنایع دستی

در هنگام خرید و دریافت صنایع دستی با خانواده ای از هنر آشنا می شویم اگر بخواهیم تعدادی از صنایع دستی ایرانی را نام ببریم به شرح زیر می باشد:

میناکاری

گلیم سوزنی

پته دوزی

هنرمینیاتور

جعبه سنگی

گلیم بافی

ترمه دوزی

خاتم کاری

هنر خراطی

فیروزه کوبی

و…

صادرات فرهنگ ایران با صنایع دستی

صنایع دستی و صادرات فرهنگ ایران

صادرات فرهنگ ایران با صنایع دستی

کشور ایران در حوزه هنر و  صنایع دستی یکی از سردمداران است. با توجه به تمدن و فرهنگ چند هزارساله کشورمان صنایع بسیاری در جای جای این کشور تولید می شود. برای تولید این صنایع دستی از مواد اولیه متنوعی استفاده می کنند که با توجه به منابع،  مس، نقره، چوب، فیروزه، ابریشم و  پشم گوسفند بیشترین کاربرد را دارند.  این صنایع در تمام نقاط ایران با توجه به نوع زندگی و تمدن ها و حکومت هایی که به خود دیده است وجود دارند.

هنر حصیربافی

هنر حصیربافی

فرهنگ و سنت ایران

ادوارد تایلر کشیک، شاعر و نویسنده آمریکایی قرن ۱۷ و ۱۸ میلادی در نوشته های خود فرهنگ را مجموعه پیچیده‌ای از دانش‌ها، باورها، هنرها، قوانین، اخلاقیات، عادات و هرچه که فرد به عنوان عضوی ازجامعه از جامعه ی خویش فرا می‌گیرد تعریف می‌کند. فرهنگ در مقیاس کشور ها، استان ها، شهر ها و حتی خانواده ها با یکدیگر مفاوت است. ایران از آن جهت که دارای تمدنی بسیار طولانی است فرهنگ و سنت های بسیار اصیلی در گوشه و کنار آن یافت می شود. هنر و سنت از پایه های اصلی هر فرهنگی هستند. کشور ما نیز در این زمینه سرآمد بسیاری از کشور ها می باشد. ایران با قدمت تمدنی بیش از ۲۵۰۰ سال در صنعت و هنر حرف های بسیاری برای گفتن دارد.

هنر ایرانی ۳۰۰۰ نوع گوناگون در ۴۰۰ گروه اصلی می باشد.

  • قالیبافی
  • نگارگری ایرانی
  • سفال و سرامیک
  • موسیقی
  • رقص
  • ادبیات
  • معماری ایرانی
  • خوشنویسی
  • صنایع دستی

از سرگروه های اصلی هنرهای ایرانی هستند.

صنایع دستی ایران در چهارده گروه و با چند صد زیر مجموعه از اصیل ترین و زیباترین صنایع دستی جهان هست که در دنیای مدرن امروز نیز طرفداران زیادی دارد.

هنر فرش بافی

هنر فرش بافی

  صنایع دستی و فرهنگ

گفتیم که هنر و صنایع دستی از اجزای جدایی ناپذیر هر فرهنگی هستند. صنایع دستی در برگیرنده ی مفاهیم و ارزش های فرهنگی، هنر، اجتماعی و اقتصادی است. بر طبق تعاریف یونسکو (سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد) “صنایع دستی به محصولاتی اطلاق می شودکه توسط هنرمند صنعتگر ۲  کاملا با دست و یا با کمک ابزار ساده یا مکانیکی تولید می شوند تا زمانی که سهم دستان هنرمند از ابزار کمکی کمتر نباشد.” این صنایع می توانند در کنار با جنبه های تزئینی، کاربردی، فرهنگی و سنتی خود سودآور باشند و نماینده هایی از اجتماع و فرهنگ ایران زمین گردند. با این حساب صنایع دستی زیرشاخه ی هنر، و هنر خود زیرشاخه فرهنگ است.

صنایع دستی در همه ی جوامع نشان دهنده روش ها و مرسومات زندگی در آن کشور در طی سالیان گذشته و حال است. صنایع دستی ایران نتیجه ی تمام تاریخ تمدن این سرزمین است. ایران سلسله ها و پادشاهی های زیادی به خود دیده است؛ یکی از دوران های پرشکوه در زمینه هنر ایران دوران سلطنت صفویه در ایران است که نتیجه هنر دوستی پادشاهان آن افزایش توجه به هنر های دستی در اصفهان (پایتخت صفویه) و رونق روزافزون آن ها تا به الان بود.

برای درک بهتر رابطه هنر و فرهنگ به این موضوع باید بیاندیشیم که اگر هنر های فاخر ایرانی و یا هنرمندان این کشور وجود نداشتند و دست به خلق آثار خود نمی زدند، امروزه ما چه داشتیم. در همه جای دنیا به دنبال اسم ایران، فارغ از مسائل سیاسی، هنر این مرز و بوم است که بر سر زبان ها جاری می شود اعم از نگارگری ایرانی، شعر ایرانی و صنایع دستی ایرانی؛ این یعنی فرهنگ ایرانی.

سفره قلمکار صنایع دستی اصفهان

سفره قلمکار صنایع دستی اصفهان

صادرات فرهنگ ایران

اگر نگاهی به صنایع دستی ایران بیاندازیم در میابیم که ایرانیان برای زندگی خود ارزش زیادی قائل بودند. بر گلیم هزار رنگ می شستند، بر سر سفره ی ترمه و قلمکار غذا می خوردند و در مجالس مجلل خود از ظروف مینا استفاده می کردند. صنایع دستی عبارتی است که بعد از به وجود آمدن ماشین آلات سنگین به این نوع صنایع اطلاق شد و قبل از آن این صنایع صرفا جهت استفاده مردم عادی و درباریان ساخته می شد. هر هنر و صنعتی برای ادامه ی بقای خود نیاز به توجه دارد. توجه به این صنعت نیز یعنی خرید آن ها از هنرمند و موسساتی که بی وقفه در این صنعت زحمت می کشند.

از آنجا که هنر های دستی ایرانی در جهان متمایز هستند، صادرات آن ها می تواند نقش بسیار مهمی در احیا و دوام آن ها داشته باشد. یکی از مهم ترین نتایج صادرات این گونه هنر های دستی افزایش شناخت جهانیان با هنر های دستی و فرهنگ ایرانی است.

ما به کمک این هنر ها می توانیم تمدن چند هزارساله، صلح طلبی، هنر دوستی و هنر پروری ایرانیان را بیشتر و بهتر به دنیا بشناسانیم تا در این وانفسای دنیای مدرن و جنگ بر سر قدرت تعامل بهتری با جهان داشته باشیم.

 

گلیم - فرش - گلیم سوزنی

گلیم – فرش – گلیم سوزنی

۳ نکته مهم درباره خرید پته

نکات مهم قبل از خرید پته

خرید پته و سایر رودوزی های سنتی مستلزم آن است که از قبل نسبت به آنها شناخته کافی داشته باشید تا بهترین تصمیم را در خرید بگیرید. باید بدانید که پته چیست، چگونه، کجا و توسط چه کسی دوخته می شود و با جنس های آن آشنایی داشته باشید . خرید پته در راستای حمایت از بانوان هنرمند زحمتکش می تواند رونقی در کسب و کار آن ها و همچنین صنایع دستی کشور ایجاد نماید.

پته چیست؟

پته نوعی رودوزی سنتی است که در برخی شهر های استان کرمان مثل سیرجان، کرمان و رفسنجان رواج دارد. مواد اولیه این رودوزی طبیعی و از جنس پشم بز و گوسفند و رنگ های طبیعی هستند. پته در لغتنامه دهخدا این چنین معنا شده است: ” پُت: پشم نرمی که از بن موی بز می روید و آن را به شانه بر آورند و از آن شال بافند.” در این رودوزی از نخ های الوان پشمی استفاده می شود. رنگ هایی که برای رنگرزی این نخ ها به کار می رود در گذشته صد در صد گیاهی بودند اما امروزه در بعضی کارگاه ها به دلیل دوخت راحت و قیمت پایین از نخ هایی که با رنگ شیمیایی رنگرزی شده اند استفاده می شود.

پته دوزی با رنگ های گیاهی (پته گیاهی)

پته دوزی با رنگ های گیاهی (پته گیاهی)

پارچه ای که بر روی آن رودوزی انجام می شود شال یا عریض نام دارد و از جنس پشم می باشد. شال معمولا به رنگ های سفید، عنابی، سورمه و قرمز می باشد. به عقیده برخی دوخت بر شال سفید به دو دلیل برتری دارد؛ زیرا به دلیل بازتاب نور بیشتر هنرمندا بیشتر احساس خستگی می کند وکار به کندی و با دقت بیشتر پیش میرود؛ و دلیل دیگر را مربوط به وضوح بیشتر دوخت اشتباه بر شال سفید می دانند. این رنگ زوائد و نواقص را بیشتر بروز می دهد.

 

 

۳ نکته مهم که باید قبل از خرید پته بدانید

نقوش پته

هر چه پته پرکار تر باشد و قسمت های کمتری از شال یا عریض مشخص باشد آن پته از ارش مادی بیشتری برخوردار است زیرا هنرمند وقت بیشتری را صرف آن کرده است. نقوشی که در پته دوزی استفاده می شوند معمولا در سه زیرگروه زیر جای می گیرند.

  1.  طرح درخت زندگی
  2. شکوفه ی افشان
  3. بته جقه
طرح شکوفه افشان

طرح شکوفه افشان

 

طرح بته جقه و سرو

طرح بته جقه و سرو

 

طرح شکوفه افشان

طرح شکوفه افشان

دوخت ریز یا درشت

از آن جا که نخ های استفاده شده در پته دوزی پشمی هستند و پرز دارند، نقوشی که بر سطح شال زده می شوند نسبت به رودوزی هایی مانند رشتی دوزی که با ابریشم انجام می شود، درشت تر هستند؛ با این حال برخی هنرمندان پته دوز چنان ماهرانه بر سطح پارچه نقش می اندازند که ظرافت بسیار خوبی دارد. ظرافت نقوش عاملی تایین کننده در قیمتت پته است.

 

 

رنگ گیاهی یا شمیایی

گفتیم که مانند بسیاری دیگر از هنر های دستی ایرانی رنگ هایی که در پته دوزی مورد استفاده قرار می گیرند طبیعی هستند . پته دوزی نیز از این قاعده مستثنا نیست. اما همان گونه که گفتیم امروزه برخی هنرمندان به دلیل قیمت پایین تر از رخ هایی هایی استفاده می کنند که به صورت شیمیایی و در کارگاه های نساجی تولید می شوند. الیافی با رنگ های طبیعی رنگ آمیزی می شوند لطیف و نازک تر هستند از این رو ظرافت دوخت شان بر شال بیشتر خواهد شد.

نکات مهم درباره خرید نقاشی مینیاتور

قبل از خرید نقاشی مینیاتور بهتر است بدانید

هنگام خرید نقاشی مییناتور نکات مهمی وجود دارد تا با توجه آن ها و با توجه به بودجه و فضای دکوراسیون منزل بهترین خرید را انجام دهید. خرید نقاشی مینیاتور ارزش گذاری و توجه به هنرمندان را در جامعه رواج خواهد داد و حمایتی درخور از هنر و هنرمند خواهد بود. انتخاب تابلویی مناسب با روحیات اعضای خانواده و دکوراسیون منزل می تواند کمک شایانی به زیبایی منزل شما کند. نقاشی های مینیاتور به دلیل ظرافت زیادی که دارند و قابلیتی که در استفاده در فضاهای مدرن امروزی دارند هنری سنتی است که جایگاه ویژه ای در هنر مدن دارد.

سبک نقاشی تابلو

هنر نقاشی از هنر های بسیار قدیمی و باستانی در میان جهانیان است. از همان زمان که انسان سعی کرد برای رساندن پیام خود بر در و دیوار محل زندگی اش به نقاشی بپردازد. در دوران و تمدن های گوناگون سبک های مختلفی در نقاشی خلق شدند که معروف ترین های آن ها در بزرگترین موزه ها نگهداری می شوند. اگر به هنر و به ویژه به هنر نقاشی غعلاقه مند باشید حتما نگاهی به مکتب های هنری و سبک های گوناگون نقاشی انداخته اید و مطالعه ای در این زمینه داشته اید؛ و با سبک هایی مثل: رنسانس، رمانتیسم، کوبیسم، اکپرسیونیسم و … اما سبک نقاشی ای که ایرانی سازی شده است مینیاتور می باشد.

 

مینیاتور ایرانی

مینیاتور ایرانی

نقاشی مینیاتور چیست؟

مینیاتور سبکی در تصویرگری است که در آن اجسام و اشیا کوچکتر از حالت طبیعی شان به تصویر کشیده . واژه مینیاتور از ریشه عبارت “مینیموم ناتورال” به معنای طبیعت کوچک و ظریف، گرفته شده است. زادگاه و تاریخ شروع این گونه از نقاشی به طور کامل مشخص نیست و مشکل بتوان گفت که مینیاتور کدام نقطه ی جغرافیایی متولد شد. برخی مدارک حاکی از آن است که مینیاتور در حدود قرون وسطی پا به عرصه ی هنر گذاشته است. باید بدانیم که مینیاتور هنری جهانی است و فقط سبک های آن در نقاط گوناگون مختص به همان منطقه است؛ از این رو به طور مثال مینیاتور چینی و مینیاتور ایرانی به طور کامل قابل تشخیص می باشند.

آن گونه که از پژوهش ها بر می آید هنر مندان ایرانی قبل از خلق سبک ایرانی در این هنر با مینیاتور چینی آشنا شده بودند. اما ماحصل کار آن ها ارائه گر ذوق و ادراک ایرانی بود. برخی دیگر بر این باور هستند که مینیاتور ایرانی بعد از حمله ی مغول ها به دست آن ها به چین رفت و مینیاتور چینی برگرفته از مینیاتور ایرانی است. با همه ی احوال نقاشی هایی که امروزه به اسم مینیاتور در جهان شناخته شده است نقاشی مینیاتور به سبک ایرانی است. کشور ما جز معدود کشور هایی است که این هنر و آموزش آن هنوز رواج دارد.

 

نکات مهم جهت خرید نقاشی مینیاتور

  • سبک های گوناگون مینیاتور را بشناسید

مینیاتور تمام رنگ جسم

مینیاتور آبرنگ روحی

مینیاتور سیاه قلم رنگی

مینیاتور سیاه قلم

 

  •  از اصالت کار اطمینان حاصل کنید

با پیشرفت تکنیک های چاپ متاسفانه گاهی شاهد سواستفاده هایی هستیم که محصول چاپی را به جای کار دست هنرمند به فروش می رسانند. اما راه حل هایی وجود دارد تا کار دست را تشخیص دهیم:

از نزدیک به کار دقت کنید. معمولا اثر رنگ روغن و آبرنگ بر روی سطح بوم (چوب یا کتان) مشخص است

کار دست معمولا با جزییاتی در حاشیه ها و خطوط خود را می نمایاند. زیرا دست انسان دقت یک دستگاه کامپیوتری را ندارد و گاهی در برخی مواقع در جزییات نواقصی دیده می شوند که مانند چال گونه ی انسان، اگرچه نوعی معلولیت است اما امتیازی است برای زیبایی بیشتر!

  • جنس کار را بشناسید

معمولا هنرمندان نقاش بر روی کاغذ، چوب، کرباس (بوم های امروزی) سنگ، نقاشی می کنند

  • به جزئیات نقاشی دقت کنید
  • نقاشی چگونه ارائه می شود؟

با توجه به نوع استفاده ای که مورد نظرتان است باید نقاشی انتخاب کنید. در برخی مواقع ما نقاشی را به عنوان هدیه انتخاب می کنیم. در این مواقع کار باید سایز و قاب مناسبی داشته باشد.

  • اگر از یک فروشگاه خرید می کنید به نام و نشان آن دقت فرمایید
  • آیا با فضای منزل شما سازگاری دارد؟

نکات مهم درباره خرید میناکاری

خرید میناکاری

خرید میناکاری یا هر نوع صنایع دستی دیگری نیازمند اطلاعات و بررسی هایی قبل از خرید است. اول از همه باید میناکاری را بشناسید و با شاخصه های مرغوبیت آن آشنا باشید و سپس اقدام به خرید میناکاری کنید.. قبل از اینکه سراغ راه های تشخیص مینای مرغوب برویم  بهتر است با میناکاری آشنا شویم.

نکاتی که قبل از خرید میناکاری باید بدانید

تاریخچه: میناکاری یا میناسازی هنری است که سابقه ای در حدود پنج هزار سال دارد و ابداع آن به دوران ساسانیان باز می گردد. در اعصار گذشته مینا کاری به منظور های گوناگونی همچون زیورآلات، جعبه  و ظروف ( مانند بشقاب و قدج و جام انفیه دان ….) استفاده می شده است. منتها این زیورآلات و ظروف صرفا جهت استفاده خانواده های دربار و اشرافی بوده است. زیرا بیشتر میناکاری ها بر روی فلزاتی چون طلا و برنج انجام می شده اند که قیمت بسیار بالایی پیدا میکردند.

انواع میناکاری

 مینا به تفکیک نوع طراحی به سه نوع تبدیل می شود:

جنس زمینه و رنگ ها

 جنس زمینه در میناکاری در حال حاضر در اکثر کارگاه ها مس است. در برخی موارد از برنج نیز استفاده می شود. گفتنی است برخی تولید کنندگان زیورآلات نیز از میناکاری در مزین ساخت زیورالات نقره و طلای خود استفاده می کنند. رنگ هایی که در میناکاری استفاده می شوند اکثرا معدنی بوده و لعات

رنگ و نقوش

 در میناکاری از نقوش سنتی مانند اسلیمی، ختایی، گل و مرغ و ترکیب این ها استفاده می شود. هر کار هر چقدر ظرافت طراحی و تنوع رنگی ان بیشتر باشد از ارزش مادی برخوردار خواهد بود. حتی گاهی برخی از کار ها به خاطر استفاده از رنگی خاص مانند برخی زیرمجموعه های رنگ قرمز یا ارغوانی قیمت بیشتری خواهد داشت؛ زیرا در تولید این رنگ ها از پودر طلا استفاده می شود.

 

برای خرید میناکاری به چه نکاتی باید توجه کرد

  • وزن
  • سطح صاف و براق
  • رنگ ها
  • طرح و نقوش
  • شناسه محصول

 

  1. وزن

یکی از فاکتور هایی که در هنگام خرید میناکاری باید به آن توجه کنید وزن محصول میناکاری است. بشقاب، گلدان، شکلات خوری و … که قصد خرید آن را دارید نباید سبک باشد. (با مقایسه چند نمونه مشابه متوجه وزن هر نوع محصول خواهید شد) اگر جنسی میناکاری شده سبک باشد به راحتی شکل و فرم آن با کمی فشار تغییر خواهد کرد و جلوه ی خود را از دست می دهد.

  1. سطح صاف و براق

یکی دیگر از شاخصه های مرغوبیت ظروف و اشکال میناکاری سطح صاف و سیقلی آن هاست. این شاخصه بیانگر لعاب کاری مرغوب ظرف میناکاری است. سطح زبر و تیره در میناکاری چند دلیل مهم دارد. اولین دلیل جنس رنگ و لعابی است که در فرآیند تولید از آن استفاده می شود. اگر لعاب کاری حرفه ای انجام شود و از جنس مرغوبی استفاده شود سطح مینا کاملا شیشه ای و صیقلی خواهد بود.

سطح صاف و براق در میناکاری مرغوب

سطح صاف و براق در میناکاری مرغوب

 

  1. رنگ ها

در هنر میناکاری رنگ های مختلفی وجود دارد که بهتر است برای زیبا سازی و همچنین تناسب با درجه حرارتهای مختلف بعضی از آنها را با هم ترکیب کرد.

  1. رنگ آبی لاجورد
  2. رنگ قرمز مایل به بنفش
  3. رنگ سبز
  4. رنگ زرد
  5. رنگ قرمز ارغوانی
  6. رنگ فیروزه ای
  7. رنگ قهوه‌ای
  8. رنگ مشکی
  9. رنگ طلایی

اما اغلب افراد مینا کاری را به رنگ لاجورد و فیروزه‌ای می شناسند. برای تهیه ی رنگ قرمز از طلای حل شده به اضافه ی براکس و کربنات سدیم ، برای تهیه ی رنگ سبز از مس به اضافه ی کرومات سرب و برای تهیه ی رنگ زرد از ترکیب آهن ، اکسید کروم و قلع و در هر صورت برای شفافیت لعاب ها از اکسید قلع استفاده می شود.

 

  1. طرح و نقوش

نقوش در ظروف میناکاری شده معمولا از یک قاعده و الگو پیروی می کنند. نقوشی که در میناکاری به کار برده می شوند عموما نقوش سنتی ای مانند:

  1. اسلیمی
  2. ختایی
  3. مرغ و ختایی
  4. گل و مرغ
  5. اسلیمی-ختایی
  6. گاهی از چهره ها
  7. ابنیه تاریخی و مذهبی

برخی از آن ها پر کار تر و برخی از حجم نقوش سبک تری برخوردارند بدیهی است که هر چه نقوش بکار برده شده پیچیده تر باشد، نتیجه کار ارزش مادی بیشتری پیدا می کند زیرا استاد کار وقت بیشتری برای آن صرف کرده است.

 

بشقاب میناکاری با نقوش اسلیمی و ختایی (گل های قرمز)

بشقاب میناکاری با نقوش اسلیمی و ختایی (گل های قرمز)

 

بشقاب مینا کاری با نقاشی گل یا اصطلاحا پرداز

بشقاب مینا کاری با نقاشی گل یا اصطلاحا پرداز

  1. شناسنامه محصول

در همه حال و در همه دوران این پدید آورنده ی یک اثر هنری است که به آن هویت می بخشد. اگر خالق یا تولید کننده یک اثر مشخص نباشد از ارزش مادی و معنوی آن قطعا کاسته خواهد شد. میناکاری نیز که از هنر های اصیل ایران زمین است  از این قاعده مستثنا نیست؛ هر اثر هنری بی نام و نشان، در اینجا همان هنر میناکاری، روزی دست مایه کپی برداری و فراموشی می شود. طرح ها و نقوش میناکاری که در بازار صنایع دستی به وفور پیدا می شوند اغلب کپی شده اند و هنرمندِ خالق یا شرکت تولید کننده آن ها مشخص نمی باشد.

 

بدیهی است مانند تمام محصولات هنری و غیر هنری دنیا، محصولاتی که تحت عنوان یک برند یا نام تجاری معتبر به بازار ارائه می شوند برای عموم مردم قابل اطمینان تر خواهند بود.

 

در مقاله میناکاری را بشناسیم توضیح نسبتا کاملی در باب میناکاری داده شده است

مینای خانه بندی شده

مینای خانه بندی چیست؟

مینای خانه بندی

مینای خانه بندی از انواع بسیار زیبای میناکاری است که به آن مینای سیمی نیز اطلاق می شود؛ زیرا در این روش پس از تهیه زیرساخت ( ظرف لعاب کاری شده) مفتول هایی را به شکل دلخواه در می آورند و آن ها را با چسب بر روی سطح می چسبانند. در مینای خانه بندی نیز مانند سایر میناکاری ها با لعاب شیشه ای روی آن را می پوشانند و در کوره قرار می دهند تا سیم ها بر روی سطح زیر جوش بخورد سپس خانه های ایجاد شده را رنگ آمیزی می کنند. این نوع میناکاری را در ظروف سلطنتی روسی بسیار مشاهده می کنیم. در حال حاضر تنها یک آموزشگاه در تهران وجود دارد که این هنر را آموزش می دهد. قابل ذکر است که متاسفانه میناکاری خانه بندی در فهرست صنایع دستی منسوخ قرارگرفته است.

مینا ماده ای زجاجی است که بر اثر ذوب شدن روی سطح اشیای فلزی، جلوه ای شفاف، شبیه به کاشی لعابدار پیدا می کند. مینا کاری بر روی فلز به حدود قرن ششم پیش از میلاد می رسد.

ظروف فلزی مینا بندی شده

ظروف فلزی مینا بندی شده

میناکاری در ایران به سه روش انجام می شود:

  • میناکاری خانه بندی
  • مینای نقاشی
  • مینای برجسته

در رابطه با این موضوع در مقاله میناکاری را بشناسیم توضیحات بیشتری داده شده است.

میناکاری خانه بندی چگونه است؟

در میناکاری هایی که در بازار اصفهان دیده اید بر روی سطح فلز لعاب ریخته می شود و نقاشی بر آن انجام می شود. اما در مینای خانه بندی ابتدا ظرف یا زیور مورد نظر شکل داده می شود. آن را با لعاب مینا می پوشانند و به مدت ۳ دقیقه در کوره قرار می دهند بعد از آن مفتول های نازک شکل داده شده را بر روی کار می چسبانند. دشوار ترین و حرفه ای ترین مرحله در میناکاری خانه بندی مرحله ی پیاده سازی اشکال مفتولی بر ظرف است. سپس ظرف را د رکوره قرار می دهند، این کار باعث می شود تا زمینه کار کمی ذوب شود و مفتول ها در آن فرو روند.

 

روش اجرای مینای خانه بندی

پس از آن که مفتول ها با زمینه کار یکی شدند، در حجره های ایجاد شده رنگ گذاری می شود. این رنگ ها مینایی و پودری می باشند. سپس محصول در کوره قرار می گیرد؛ در این مرحله رنگ ها در خانه های خود ذوب می شوند. پس از این مرحله رنگ مفتول ها به دلیل اکسید های به وجود آمده سیاه شده است که باید آن را در اسید شست تا رنگ اصلی آن بازگردد.

چرا این نوع میناکاری خانه بندی خوانده می شود؟

شاخصه ای که این نوع میناکاری را با سایر میناکاری ها متمایز می کنند استفاده از مفتول های نازک برای پیاده کردن نقوش مورد نظر است. در مینای نقاشی که نمونه های زیادی از آن را در اصفهان دیده ایم نقش مورد نظر به کمک شابلون یا کاربن بر سطح ظرف یا هر شی دیگری زده می شود و سپس به رنگ آمیزی آن با رنگ های مینایی می پردازند. اما در مینای خانه بندی، مینای گلابتونی و یا مینای حجره بندی، رنگ های مینا در خانه های ایجاد شده به وسیله مفتول یا گلابتون ریخته می شوند.

مینای خانه بندی علی رغم قدمت چند هزارساله خود در ایران فقط در دوره صفوی و قاجار توجه ویژه ای به آن شد در حال حاضر در لیست صنایع دستی منسوخ ایرانی به شمار می رود. البته به همت برخی هنرمندان و پژوهشگران حوزه صنایع دستی این هنر به صورت محدود احیا شده است اما به دلیل گران قیمت بودن و تولید پر زحمت آن، هنرمندان تمایل چندانی برای پرداختن به این هنر زیبا و اصیل نیستند.

سبک مینای خانه بندی در جواهرات هندی

سبک مینای خانه بندی در جواهرات هندی

مینای خانه بندی غیر از ایران در روسیه و هندوستان نیز رواج فراوانی داشته است. در حال حاضر در هندوستان جواهرات و زیورآلات زیادی به این سبک تولید می شوند.

چرم دوزی از ابتدا تا حال

چرم دوزی چیست

چرم دوزی و دباغی پوست در ایران سابقه ای بالغ بر هزار سال دارد. در نوشته های تاریخی آمده است که در دوران پیش از حمله مغلول به ایران دباغی و تجارت چرم مرسوم بوده است. چرم دوزی نیز از همان دوران رواج یافت؛ چرم در آن دوران بیشتر برای زین و جل اسب به کار می رفت. در این صنعت قبل از هر چیز نیاز به پوست دباغی شده، الگو و طرح می باشد. پس یکی از فعالیت های مهم قبل از چرم دوزی، دباغی به حساب می آید.

مراحل چرم سازی یا دباغی پوست

در چرم سازی اکثرا از پوست حیوان استفاده می شود . حیواناتی چون گاو، گوسفند، بز، مار ، شتر مرغ و …. . پس از ضبح حیوان پوست آن کاملا از بدن جدا شده که

  • مرحله اول : خیساندن
  • مرحله دوم : آهک دهی
  • مرحله سوم: لش زدایی
  • مرحله چهارم:  موگیری
  • مرحله پنجم: آهک گیری و انزیم زدایی

 

شرح مراحل دباغی

مرحله اول :

مرحله خیساندن است؛ پوست را درآب نمک سود شده به همراه دیگر موارد شیمیایی به مدت ۴۸ ساعت نگهداری می کنند در این مرحله پوست باکتری زدایی و آماده مراحل بعدی می شود.

مرحله دوم :

آهک دهی است که برای افزایش PH پوست انجام می شود تا پروتئین های پوست تحلیل و  آماده شود تا در مراحل بعدی کاملا از بین برود تا فسادپذیری پوست کاهش یابد. در این مرحله کراتین های مو نیز تضعیف و از بین می روند.

مرحله سوم:

لش زدایی: از بین بردن زوائد چسبیده شده به پوست مانند چربی و گوشت. انجام این مرحله هم به عدم فسادپذیری پوست کمک می کند و هم پوست را برای پذیرش مواد شیمیایی مراحل بعدی آماده می کند.

 

دباغی پوست

دباغی پوست

مرحله چهارم:

موگیری: در این مرحله پوستی که پشم و مو دارد را برای مدتی در محلول سولفید سدیم قرار می دهند . بعد از این زمان مو و پشم به راحتی از پوست جدا می شود.

مرحله پنجم:

آهک گیری و انزیم زدایی: در این مرحله به کمک مواد شیمیایی مانند نمکهای آمونیم ، بی‌سولفیت سدیم ، اسید سولفوریک آهک روی پوست حذف می شود . و سپس به کمک نمک آمونیوم پوست لطافت بیشتری پیدا می کند.

رنگ امیزی چرم در مراحل بعدی انجام می گیرد.

 

 

انواع چرم طبیعی سنتی

  • چرم ساغری : تهیه شده از پوست اسب و الاغ
  • تیماج: تهیه شده از پوست بز
  • می شن: چرم تهیه شده از پوست گوسفند
  • پادوش: چرم ضخیمی که از پوست گاو تهیه می شود و بیشتر کفش سازی کاربرد داشته است.
  • چرم گاومیش: به دلیل ضخامت زیاد به عنوان زیره ی کفش کاربرد دارد
  • چرم دوبور: از پوست بز ۲ ساله

 

صنایع دستی چرمی

به هر دست ساخته ای که به وسیله چرم (پوست دباغی شده) به دست آید صنایع دستی چرمی گفته می شود که خود به زیرشاخه های متنوعی تقسیم می شود.

  • سراجی سنتی
  • جلدسازی چرمی
  • سوخت روی چرم
  • معرق چرم
  • نقاشی روی چرم
  • نقش اندازی ضربی روی چرم
  • زین سازی
  • و ….

 

جلدسازی سنتی یا تجلی

هنر تجلید یا جلد سازی در زمان سلطنت شاه طهماسب صفوی در ایران به اوج خود رسید. این هنر به روش های ضربی، سوخت و زرکوب روی جلد چرمی صورت می گیرد. در روش ضربی ابتدا جلد چرمی روی کتاب کشیده می شود سپس با کمک فلزی که از قبل داراری نقوش و نگاره هایی است بر روی جلد فشرده می شود تا نقش آن بر چرم پیاده شود. در روش سوخت بعد از روکشی کتاب با چرم فلز منقوش را داغ کرده و بر روی جلد می فشارند؛ به دلیل حرارت فلز قسمت های منقوش تغییر رنگ داده و طرح بر چرم مشخص می شود. با روش زرکوب نیز بر روی روکش چرمی کلیشه ی از قبل آماده شده و با استفاده از ورقه های طلا طرح بر روی جلد زرکوب می شود.

سراجی سنتی

می توان به طور کلی چرم سازی سنتی را سراجی نامید از مرحله به دست گیری پوست دباغی شده تا تولید لوازمی مانند کیف اسلحه، قطار فشنگ، زین، کمربند و … و به شخصی که به صنعت سراجی مشغول بود سراج می گفتند. سراج به کمک ابزار هایی مانند مشته، سمبه، گزن (برای برش به کار می رود) سمبه انبری و …. چرم دوزی می کند.

 

ابزار چرم دوزی

ابزار چرم دوزی

سوخت روی چرم

یکی از زیباترین جلوه ای هنر ایرانی، هنر سوخت معرق پوست است. این هنر مجموعه ای از چندین هنر ناب ایرانی است و فردی که این هنر را بداند یعنی بر ده رشته از صنعت و هنر تسلط دارد. این رشته ها شامل تهیه پوست، طراحی، الوان سازی، معرق کاری، منبت کاری، تذهیب، تشعیر، خوشنویسی، طلااندازی و صحافی. در روش سوخت بعد از آماده سازی شی چرمی مورد نظر، فلز منقوش را داغ کرده و بر روی آن می فشارند. نقش فلز داغ با تغییر رنگ چرم پیدا می شود.

 

 

معرق چرم

مراحل خلق این هنر  از انتخاب پوست و آماده کردن آن شروع می شود (که بیشتر به دلیل جنس خاص آن از پوست بز استفاده می شود.). بعد از آن طرح مورد نظر روی آن انداخته می شود. در این مرحطه طرح روی کاغذ پوستی کشیده می شود بعد با سوزن زدن روی آن طرح به چرم منتقل می شود.   بعد از آن نوبت به برش می رسد. در این مرحله متن کار با دقت بسیار فراوان برای معرق و مشبک برش می خورد. سپس با کمک قالب های حرارت دیده روی چرم را منبت کاری می کنند تا برجستگی های یک یا دو میلیمتری ایجاد شود و نه بیشتر. سپس کار اصلی یا همان معرق کاری شروع می شود. این مرحله مرحله ی انتقال، انطباق و نصب نقوش روی زمینه کار است. یعنی باید نقوشی را که معرق و منبت کردیم روی زمینه در جای اصلی خودش قرار دهیم. این هنر از هنر های بسیار پرکار  است و در کنار ارزش مادی آن ان از ارزش معنوی بسیاری نیز برخوردار است؛ زیرا هنر مند تمام قوای خود را در هنر به کار می برد تا دست به خلق چنین اثر خارق العاده ای بزند.

 

سوخت معرق و تذهیب روی چرم اثر استاد حسین خطایی

سوخت معرق و تذهیب روی چرم اثر استاد حسین خطایی

  

نقاشی روی چرم

نگارگری ایرانی شهرت جهانی دارد. هنرمندان ایرانی طرح خود را بر هر قسم سطحی می توانند پیاده کنند. یکی از سطوحی که در نگارگری مورد استفاده است چرم است. در هنر نقاشی روی چرم بیشتر از چرم گوسفندی استفاده می شود. در بخشی از کتیبه داریوش در بیستون آمده است: ” وی نوشته فرمان خود را بر روی اشیا دیگر از جمله پوست آهو نقش زده  و به کشور های تابعه فرستاده است.” پوست دباغی شده ی گوسفند قابلیت پذیرش رنگ و مرکب خوبی دارد و از دیرباز به منظور نقاشی و نوشتن استفاده می شده است.

 

نقاشی روی چرم مربوط به قرن 18 میلادی

نقاشی روی چرم مربوط به قرن ۱۸ میلادی

چرم سازی سنتی در ایران در شهرهای زیر رواج زیادی دارد. گو اینکه اولین کارخانه چرمسازی در ایران در شهر همدان راه اندازی شد.

  • همدان
  • کرمانشاه
  • یاسوج
  • تبریز

 

 

صادرات صنایع دستی

نقش گلیم در صادرات صنایع دستی

صادرات صنایع دستی

صادرات صنایع دستی در ایران منبع بالقوه ورود ارز به کشور است اما متاسفانه توجه ویژه ای به این کالاهای ارزشمند نمی شود. صدور کالا برای فروش در هر کشوری یکی از مهم ترین راه های افزایش درآمد آن کشور است و عنصری کلیدی در پیشرفت های فرهنگی و اجتماعی به شمار می رود. صادرات صنایع دستی می تواند به هنرمندان و صنعت گران ایرانی کمک شایانی کند و با  ایجاد کارآفرینی منبع درآمد خوبی برای خانوار های ایرانی باشد.  برای ورود به بازار های خارجی نیز نیاز به ایجاد یک راهبرد مشخص و با ثبات است؛ تا تمام دستگاه های ذیربط در پی اجرای قوانین ثبت شده آن باشند.

صادرات صنایع دستی شروطی دارد و از آن ها می توان به این موارد اشاره کرد:

  1. یادگیری و تسلط بر مهارت های ارتباط برقرارکردن
  2. هدف گرا کارکردن
  3. مبارزه در میدان رقابت
  4. پشتکار

باید بدانیم که در این بازار هیچ چیز ثابت نیست، هیچ کس کامل نیست و هیچ چیز مطلقی وجود ندارد.

 

فروش صنایع دستی به خارج از ایران

واژه صنایع دستی عبارتی است متعلق به دنیای امروز است. زیرا در زمانی که این گونه صنعت ابداع شد برای زندگی روزمره و گاه مربوط به زندگی تجملاتی بود و صنعتی غیر از آن وجود نداشت تا صنعت دستی را از صنعتی دیگر متمایز کند. اما امروزه این گونه آثار از ارزش معنوی در کنار ارزش مادی شان برخوردارند؛ هنر مندان این عرصه نیز می توانند از هنر خود کسب درآمد کنند. اما مگر غیر از این است که هر صنعتی، چه دستی و چه ماشینی، نیازمند توجه و حمایت است. از آنجا که صنایع دستی ایرانی اقلامی هنری و به عبارتی ، شاید نادرست، غیر ضروری به شمار می روند، از حمایت کمتری برخوردار هستند. و سرمایه گذاری های زیادی روی آن ها نمی شود.

در ایران با توجه به تاریخ تمدن موجود، هنر های دستی دارای تنوع زیادی هستند، که مطمئنا می توان از آن ها در بازار های خارجی کسب درآمد کرد.

 

صادرات گلیم

گلیم از آن دست صنایع دستی است که در جذب مخاطب و علاقه مند مرز و حدود نمی شناسد. نقوش گلیم به زبان جان سخن می گویند.  ایران، هند و پاکستان  از بزرگترین صادرکنندگان گلیم به سراسر جهان هستند. اما آیا صدور این کالا در وضعیت خوبی به سر می برد؟

آمار نشان می دهند کشور های آمریکا با ۳۸% ، آلمان با ۱۹% و ترکیه با ۶% واردات گلیم ۳ واردکننده برتر در زمینه گلیم هستند. و این در حالی است که سهم ایران از صادرات ۳۶٫۳% ، هند ۱۸% و پاکستان ۱۶٫۹% می باشد.

 

وارد کنندگان فرش دستباف و گلیم (۲۰۱۰-۲۰۰۳)
ردیفنام کشورسهم از واردات
۱آمریکا۳۸%
۲آلمان۱۹%
۳ایتالیا۶%
۴انگلیس۶%
۵سایر کشورها۲۸%

 

صادرکنندگان فرش دستباف و گلیم (۲۰۱۰-۲۰۰۳)
ردیفنام کشورمیزان صادرات(میلیارد دلار)سهم از صادرات
۱ایران۳٫۲۳۶٫۳%
۲هند۱٫۶۱۸%
۳پاکستان۱٫۵۱۶٫۹%
۴چین۰٫۷۵۸٫۴%
۵ترکیه۰٫۴۸۵٫۵%
۶سایر کشورها۱٫۳۱۴٫۸%

 

تولید گلیم در ایران

شهر های تهران، اصفهان، کرمان ، تبریز و سنندج از شهر های اصلی تولید و بافت گلیم در ایران هستند. تنوع نقوش و بافت در ایران با توجه به مطالب دیگری که در سایت مشاهده می کنید، بسیار زیاد است. اما ایران در زمینه تولید و صادرات گلیم رقبایی در سطح بین الملل دارد که مهم ترین آن ها ترکیه، افغانستان، چین و آذربایجان هستند. اما با توجه به کیفیت بالای جنس و طرح گلیم ایرانی چه دلیلی این کشور ها را رقیب ما در صادرات می کند؟

وجه تمایز کشور های رقیب چیست؟

از دلایلی که می توان نام برد:

  • نیروی کار  ارزان
  •  داشتن کارگاه های متمرکز
  •  نظارت مسئولین مربوطه به درست و اصولی انجام شدن امر تولید می باشد.
بافت گلیم در ایران

بافت گلیم در ایران

در ایران  متاسفانه آن چنان که باید از بافندگان سنتی حمایت نمی شود تا از پستوی کارگاه های خانگی خود خارج شوند و در کارگاه های اختصاصی مشغول فعالیت شوند؛ البته نباید نادیده گرفت که در این میان کارآفرینانی هستند که با ایجاد کارگاه و تسهیلاتی برای بافندگان محیط های تخصصی برای تولید گلیم  و فرش دستباف ایجاد کرده اند.

کشور های وارد کننده گلیم کدامند؟

همانگونه که در جدول بالا مشاهده کردید کشور های آمریکا، آلمان و ایتالیا سه کشور اول از نظر حجم واردات گلیم هستند. از آنجایی که ایران در میان صادرکنندگان گلیم رتبه اول را دارد پس باید بیشترین خرید و فروش بین ایران و آمریکا صورت بگیرد. اما متاسفانه به دلیل تحریم های موجود گلیم های ایرانی مخصوصا گلیم های با کیفیت و زیبای سیرجان، از طریق ترکیه و با نام این کشور به امریکا وارد می شود.

نقاط ضعف و قوت گلیم های ایرانی

در حالی که گلیم های ایرانی از طرح های اصیل و بسیار زیبا و بی بدیل برخوردار هستند اما امروز نیاز است که بافندگان  وطراحان خود را با تقاضای بازار وفق دهند. در این راستا کارشناسان بازار باید نیاز و سلیقه مشتری را در بازار بسنجند و بر اساس آن ها دست به طرح و تولید بزنند.

گلیم ایران نیاز به حمایت دارد

این صنعت سنتی باید از حمایت دولت ایران برخوردار باشد تا بافندگان و یا کارگاه دران گلیم با خیال آسوده به فکر تولید باشند. این حمایت ها هم می تواند مالی باشد و فراهم کردن تسهیلات باشد و هم می تواند از طریق شناساندن این صنعت در سطح ملی و بین المللی باشد تا بازاری ایجاد شود برای رونق بخشیدن به آن.

 

تقاضای بازار

در این میان این نکته را نیز باید در نظر بگیریم که حدود ۷۰% از گلیم های بافته شده به طریق سنتی با ضعف های ملموس کارگاهی بافته می شوند این امر قاعداتا  بر کیفیت نهایی محصول تاثیر می گذارد. این ضعف ها شامل مواد و مصالح نامرغوب، طرح های نامنظم و …  می شوند. یکی دیگر از این ضعف ها که مبتنی بر نادیده گرفتن تقاضای بازار های خارجی استف می باشد و آن ابعاد گلیم ها در ایران است.

گلیم های ایرانی عمدتا به ابعاد

سجاده ای (حدودا ۶۰*۹۰)

ذرع و چارک (حدودا ۱۲۰*۸۰)

بافته می شوند؛ این در حالی است که در آن بازار ها عمدتا گلیم هایی با ابعاد بزرگ مانند ۱۲، ۱۸ و یا ۲۴ متری مد نظر است.

 

گلیم ایرانی دارای ظرفیت های بسیاری است که باید مورد توجه قرار بگیرد که شامل شروطی در این راه می باشد:

  • سرمایه گذاری
  • بازاریابی اصولی
  • رفع تحریم ها
  • حمایت دولت از بافندگان و کارآفرینان
استفاده از صنایع دستی در دکورهای امروزی

دکوراسیون و نقش صنایع دستی

دکوراسیون چیست؟

دکوراسیون و نحوه چیدمان محل زندگی از دیرباز دغدغه خانم ها و بعضا آقایان بوده و هست.  هماهنگ سازی طراحی شده برای به جلوه درآوردن رنگ‌ها، اثاثیه و سایر اشیاء در یک اتاق یا ساختمان به صورت هنرمندانه این تعریفی است کلی و اجمالی بر مفهوم دکوراسیون. در اکثر موارد افراد خود چیدمان یا منزل را به عهده می گیرند و به ندرت آن را به کارشناسان این حوزه می سپارند. اما بهتر از برای اینکه مسئولیت دکور کردن مزل خودمان را بر عهده بگیریم با اصول آن اشنا شویم.

به چه نکاتی در دکوراسیون باید توجه کرد

  1. یگانگی

تمام عناصری که در دکور بکار می برید باید با هم هماهنگی و اتحاد داشته باشند. برای دستیابی به این اتحاد می توانید نکات زیر را رعایت کنید:

  • استفاده از المان هایی که از نظر بافت، رنگ و طرح مشابه هستند
  • مجاورت المان های مشابه
  • تکرار المان ها
  1. موازنه (تعادل)

توزیع منظم المان هایی که از لحاظ وزن بصری برابر هستند این توازن تنها در صورتی برقرار می شود که المان های با وزن بصری مشابه در تقارن یا عدم تقارن و یا به صورت شعاعی چیده شوند.

  1. ریتم

ایجاد ریتم در المان ها با به کار گیری مفاهیمی چون تکرار ( تکرار برخی آیتم ها مانند رنگ، طرح ، بافت و ابزارهای چیدمان) تناوب ( یا یکی درمیانی استفاده از المان های زیرنت بخشی به فضا به صورت ABAB  و یا ABCABC)   و تصاعد ( استفاده از المان ها به صورت صعودی، نزولی یا بر طبق طیف رنگی و سایزی شان)

  1. تاکید

از نظر حرفه ای استفاده از یک اثر هنری و یا مبلمانی خاص در نقطه کانونی فضای سالن پذیرایی یا هال .

  1. تضاد

استفاده از رنگ های متضاد در مبلمان و رنگ دیوار ها و اشیا و یا استفاده از اشکال هندسی گوناگون مانند قاب آینه ی گرد و یک تابلوی عکس مستطیلی در کنار هم.

 

  1. جزییات

جزییات مانند گیلاس های روی بستنی هستند؛ شاید اضافی به نظر بیایند اما به ظاهر آن جلوه ای زیبا و جذاب می بخشند.

 

استفاده از صنایع دستی در دکوراسیون

حال که کمی با اصول اولیه چیدمان آشنا شدیم بهتر است به بحث اصلی خود بازگردیم.

تقریبا همه ما ایرانی ها نسبت به فرهنگ و میراث چند هزارساله ی خود عرق خاصی داریم و سعی می کنیم در حد توانمان از آن ها در محیط زندگی خود استفاده کنیم. چه اینکه به جرات می توان گفت بیشتر این آثار از زیبایی بصری زیادی بهره می برند . اما گاهی در استفاده از آن ها در چید مان های مدرن منازل خود دچار مشکل می شویم .

اگر به اصول دکوراسیون توجه کنید می بینید که می توان از تضاد های بین بافت سنتی و مدرن در زیباسازی محیط زندگی و کار خود بهره برد و صنایع دستی را به صورت کاملا کاربردی در زیباسازی محیط استفاده کرد.

  • استفاده از ظروف میناکاری که رنگ آنها با فضای هال شما همخوانی دارند
  •  استفاده از جعبه های چوبی و نگارگری های ایرانی بر میز پذیرایی
  •  استفاده از رومیزی های سنتی ایرانی مانند پته، ترمه ابریشم، رشتی دوزی، سوزنی دوزی بلوچی و …
  • استفاده از قالی، گلیم و گبه های دستباف به عنوان زیرانداز
  •  یا قاب های که تلفیقی از صنایع دستی ایرانی و و فضای های مینیمال و مدرن امروزی هستند.

 

در ادامه چند تصویر استفاده از صنایع دستی در دکوراسیون را می بینیم.

استفاد از گلیم در فضایی امروزی

استفاد از گلیم در فضایی امروزی

 

استفاده از پته رومیزی

استفاده از پته رومیزی

 

بهره گیری از رنگ ها در ظروف میناکاری

بهره گیری از رنگ ها در ظروف میناکاری

هنر رودوزی سنتی چیست؟

رودوزی سنتی چیست؟

رودوزی سنتی هنر آراستن پارچه های ساده با نخ های ابریشمی و پشمی رنگی است. تمایل انسان به زیبایی و آراستن خود، او را واداشت تا پارچه های ساده ای که برای لباس استفاده می کرد را بیاراید تا روح زیباگرای او ارضا شود. هنر رودوزی از دیرباز در تمام نقاط جهان انجام می شده و می شود. اما رودوزی سنتی تماما با دست انجام می گیرد و در کشور ما دارای تنوع بسیاری است. فقط کافی است تا به زنان و دختران هنرمند مقداری پارچه ی بی روح، نخ و سوزن دهند تا روح زندگی را بر پیکره ی پارچه بدمند.

بخارادوزی

بخارادوزی

تاریخچه هنر رودوزی در ایران

چنان چه مشخص است رودوزی ها و در کل زیباسازی و تجملی کردن لباس ها مربوط به جوامع شهرنشین بوده است. از آن جا که تمدن در ایران قدمتی چند هزار ساله دارد پس قدمت این هنر ها نیز بسیار زیاد می باشد. با توجه به کتیبه های پیدا شده زنان ایلامی لباس هایی با رودوزی های گل و برگ می پوشیده اند؛ این کشفیات نشان دهنده استفاده از لباس های رودوزی سنتی در ایران دوران پیش از میلاد مسیح هستند.

لوازم مورد نیاز در رودوزی سنتی 

  • پارچه

پارچه های در رودوزی اکثرا ساده و بدون نقش هستند تا بستری مناسب برای دوخت طرح بر آن باشند. جنس آن ها اغلب از پنبه و پشم است.

  • نخ

تمام نقش و نگار های که در هنر رودوزی بر پارچه های خام زده می شوند همگی به وسیله نخ می باشد که می توانند از جنس پشم، پنبه و ابریشم باشند. نخ دمسه ( که در الوان گوناگون در بازار موجود است) نخ ملیله ( مفتول های فنری بسیار نازک فلزی از جنس طلا و نقره)

  • سوزن یا قلاب

در رودوزی پارچه های ضخیم از سوزن بیتوین (between) و برای رودوزی منجوق و پولک از سوزن منجوق دوزی که ظریف تر هست استفاده می شود. برای دوخت برخی رودوزی ها مثل قلاب دوزی یا رشتی دوزی از قلاب استفاده می شود.

 

انواع رودوزی

دست دوز های سنتی در ایران انوع گوناگونی دارند که بر اساس تکنیک دوخت و جنس نخ و پارچه به سه گروه تقسیم می شوند:

  • دوخت روی پارچه
    • پته دوزی
    • رشتی دوزی
    • بخارادوزی
    • ملیله دوزی و سرمه دوزی
    • گلابتون دوزی
  • پته دوزی

پته پارچه ای است پشمی که اصطلاحا شال یا عریض خوانده می شود. که به کمک سوزن و با استفاده از نخ های پشمی، کرک یا ابریشم رنگین روی آن نقوشی زیبا دوخته می شود. پته از صنایع دستی اصیل کرمان است.

 

پته دوزی

پته دوزی

 

  • رشتی دوزی

قلاب دوزی یا رشتی دوزی هنر دوخت نخ های ابریشمی رنگی بر پارچه ی ماهوت (که نوعی پارچه ی پشمی است). این نوع رودوزی بیشتر در استان گیلان و شهر رشت دوخته می شود از این رو به این نام معروف شده است.

رشتی دوزی

رشتی دوزی

 

  • بخارادوزی

همانطور که از نامش پیداست بخارادوزی مروبط به شهر بخارا می باشد و از انجایی که این شهر در دیرباز جزیی از خاک ایران بوده استت این رودوزی نیز از رودوزی های ایرانی به شمار می رود. شهر بخارا محل کشت پنبه و کتان بود؛ به همین دلیل بخارادوزی بر روی پارچه های کتان و پنبه ای و با نخ های الوان از همین جنس دوخته می شوند. در بخارادوزی از طرح های گل اناری و شاه عباسی زیاد استفاده می شود.

  • ملیله دوزی و سرمه دوزی

ملیله دوزی یا همان سرمه دوزی از هنر های تزئین لباس با قدمتی چند هزار ساله در ایران است. در این روش تزئینی لباس هایی با پارچه های گران قیمت از جمله ترمه که بافتی مستحکم دارند با رشته های باریک طلا یا نقره (ملیله) مزین می شوند. در سرمه دوزی رشته های فلزی طلا یا نقره که توخالی و منعطف (امروزه به شکل فنر) هستند استفاده می شوند که از زمان ساسانیان و هخامنشان رواج یافت در دوره صفویه به اوج خود رسید.

ملیله دوزی

ملیله دوزی

 

  •  گلابتون دوزی

در این هنر دوخت طرح های زیباو پر نقش روی پارچه با نوارهای طلایی گلابتون برای زیبایی و تزیین لباس های زنانه استفاده میشود.که بیشتر روی رو سری و شلوارهای محلی بکار می رود و طرح اصلی گلابتون دوزی از لباس های زنان هند و بنگال استفاده شده است .ابزار مورد استفاده گلابتون دوزی:قلاب,کپیه,مواد و چهارپایه یا همان (هاون چوبی )است. گلابتون دوزی از صنایع دستی قشم است.

گلابتون دوزی

گلابتون دوزی

 

  • دوخت داخل پارچه
    • سُکمه دوزی یا چشمه دوزی
    • ژوردوزی

 

  • سُکمه دوزی یا چشمه دوزی

از رودوزی های کهن ایران است که در آن از پارچه های کتانی یا چلواری که تار و پود مستحکمی نداشته باشد استفاده می شود. در این نوع رودوزی قسمت هایی از پارچه انتخاب می شود و تار و پودش را از هم باز یا به اصطلاح نخ کشی می کنند. و با نخ میان آن ها را بخیه می کنند تا از هم باز نشوند.

سکمه یا چشمه دوزی

سکمه یا چشمه دوزی

  • ژوردوزی

اگر میان این چشمه ها (حفره های ایجاد شده) را با نخی دیگر بدوزند به آن هنر ژوردوزی اطلاق می شود.

ژوردوزی

ژوردوزی

 

الحاق مواد دیگر به پارچه

  • آجیده دوزی

آجیده در فارسی به معنای بخیه زدن، سوزن زدن، خلائیدن سوزن یا درفش یا نشتر در چیزی است (فرهنگ عمید ص ۴۴). در هنر آجیده دوزی از پنبه استفاده می شود. به این صورت که لایه ای از پنبه بین دو پارچه قرار می گیرد و سپس روی آن دوخت زده می شود. در نتیجه نقوشی برجسته بر سطح کار نمایان می شود. در حال حاضر در خیاطی های صنعتی نیز از این روش برای تولید پوشاک گرم استفاده می گردد. البته به جای پنبه از پشم شیشه بهره می برند.

 

آجیده یا پنبه دوزی

آجیده یا پنبه دوزی

 

آجیده یا پنبه دوزی

آجیده یا پنبه دوزی

 

 

 

  • پولک و منجوق دوزی

دوخت و الحاق پولک و منجوق به پارچه را پولک دوزی یا منجوق دوزی گویند. در گذشته جنس پولک و منجوق بیشتراز فلزهای گرانبهایی چون طلا و نقره بود .

 

پولک دوزی

پولک دوزی

 

  • شرابه دوزی

شرابه دوزی هنر تزیین لبه های پارچه به کمک نوار ها و نخ های الوان است. رشته و منگوله های آویزان شده از کنار شال و پرده را شرابه گویند.

 

 

آشنایی با هنر قالیبافی

قالیبافی هنری ایرانی

قالیبافی چیست؟

قالیبافی هنر بافت فرش پرزدار بر روی دار عمودی یا در مواردی افقی به وسیله پشم و ابریشم است. مطمئنا بار ها نام قالی را شنیده اید اما شاید فکر کنید این گستردنی با فرش فرق دارد. پس قبل از اینکه با قالیبافی آشنا شویم بهتر است “فرش” را بشناسیم. هر چیز گستردنی ای را فرش گویند از قبیل جاجیم، گلیم، زیلو، قالی و قالیچه. اما گستردنی ای که در حال حاضر به آن فرش می گوییم همان قالی است. اما مشخصه ای که این دستبافته را نسبت به بقیه گستردنی ها متمایز می­کند گره دار بودن و پرز های بلند آن است.

کلمه قالی را از چند جهت مورد بررسی قرار داده اند. این کلمه از ریشه عبارت ترکی “قالین” است که با توجه منطقه جغرافیایی معانی گوناگونی دارد:

  • مهریه، کابین، جهزیه ای که داماد به عروس خود هدیه (آرماغان) می داد.
  • ضخیم، مقاوم و پایدار

تاریخچه قالی بافی

قدیمی ترین زیراندازی که توسط باستان شناسان کشف شده “قالی پازیریک” نام دارد که حدود هفتاد سال پیش در دره پازیریک واقع در سیبری یافت شده است و عمر آن را حدود ۴۰۰ سال قبل از میلاد مسیح تخمین زده اند که در حال حاضر در موزه آرمیتاژ سن پترزبورگ نگهداری می شود. بنا بر نوشته های روزنکو (دانشمند روسی) این قالی مربوط به آشوریان است و با توجه به نقوش آن این قالی را ایرانی می دانند.

بافت قالی

قالی مجموعه ای از تار و پود و پرز است. تار نخ هایی است که بر طول دار بسته می شود و می توانند از جنس ابریشم، پشم یا پنبه باشند. پود ها به موازات یکدیگر به صورت افقی بر دار بسته می شوند که در قالی های ممتاز از جنس ابریشم، در دستبافت های خوب و متوسط از جنس پشم و در قالی های معمولی از پنبه هستند. اما آنچه به این دستبافته ی زیبا هویت قالی را می بخشد پُرز است. و تمام نقوش و رنگ ها بر فرش این بخش بر عهده دارد. جنس آن در قالی های دستبافت از ابریشم و یا پشم است.

هنرمند قالیباف به کمک ابزارهای قالی بافی همانند

  • شانه یا دفتین
  • قلاب
  • قیچی

و البته نقشه طرح خود را بر تار و پود پیاده می کند.

 

قالیبافی و لوازم مورد نیاز

نقوش قالی بافی

حتما شما هم مانند هر ایرانی دیگر سری به بازار فرش یا فروشگاه های فروش فرش زده اید؛ و کمابیش با تنوع طرح ها و نقوش فرش های ایرانی آشنایی دارید. اما بهتر است با نگاهی دقیق تر به این طرح های ایرانی نگاه کنیم تا به عنوان فردی که در مهد فرش جهان زندگی می کند شناخت بهتری نسبت به هنر قالیبافی داشته باشیم.

 

  • قالی با نقش شاه عباسی

شاه عباس از شاهان صفوی بود که از طرح های مورد علاقه او طرح گل زنبق بود که بنا بر علاقه این شخص بهاین گل نام گل را شاه عباسی نهادند . قالی های شاه عباسی در گوشه و کنار خود گل دارند . از زیباترین و اصیل ترین طرح های ایرانی به حساب می آیند. قالی شاه عباسی طرح های فرعی ای ازجمله شیخ صفی، درخت، حیوان، شاه عباسی مزین و لچک ترنج اشاره کرد.

قالی طرح شاه عباسی

قالی طرح شاه عباسی

  • قالی با نقش ماهی درهم

این طرح نیز مانند طرح شاه عباسی از معروف ترین، فاخر ترین و ریز نقش ترین طرح های قالی ایرانی هستند. پیشینه و خواستگاه ان را مربوط به شرق ایران کهن و هرات است از این رو این طرح “هراتی” نیز خوانده می شود.

در قالی های طرح ماهی درهم حوضی لوزی شکل و یا مستطیل در وسط قرار دارد که طرح های ماهی و ریز نقش هایی در متن اصلی آن تکرار می شوند. انواع طرح های ماهی درهم:

  • ماهی درهم خراسان
  • ماهی درهم تبریز
  • ماهی درهم کرمان
قالی طرح ماهی در هم

قالی طرح ماهی در هم

ماهی در هم در خراسان، تبریز  و کرمان تفاوت هایی در اندازه نقوش  و رنگ ها دارند. در قالی های ماهی درهم خراسان طرح های ماهی های کوچک به تکرار در گروه های دو یا چهارتایی در گوشه و کنار قالی دیده می شوند.

قالی ماهی درهم خراسان

قالی ماهی درهم خراسان

در ماهی درهم تبریز نقوش کمی درشت تر و ماهی ها به صورت چرخان در جای جای قالی دیده می شوند.

قالی ماهی درهم تبریز

قالی ماهی درهم تبریز

 

ماهی درهم کرمان کمی سبک تر و نقوش آزادانه تر در متن قالی نقش بسته اند. ماهی ها بزرگ تر،کشیده تر و شبیه برگ به صورت دوار می باشند.(کرمان در هنر گلیم بافی هم در جهان شهرت خاصی دارد)

 

قالی ماهی درهم کرمان

قالی ماهی درهم کرمان

  • قالی طرح اسلیمی

طرح اسلیمی یکی از اصیل ترین هنر های ایرانی پس از اسلام است. اسلیمی خطوط پیچیده و منحنی است که مانند درخت تاک می پیچند و رشد می کنند و ابتدا و انتهای آن مشخص نیست. اسیمی از هفت طرح اصلی در نگارکری سنتی ایرانی است. اسلیمی در بسیاری هنر های دستی ایرانی مانند میناکاری، قلمزنی ترمه دوزی، تذهیب کاری و قالی بافی استفاده  می شود.

قالی طرح اسلیمی

قالی طرح اسلیمی

با برخی دیگر از طرح قالی های ایرانی در تصاویر زیر آشنا می شویم:

قالی طرح درختی

قالی طرح درختی

 

قالی طرح محرابی - گلدانی

قالی طرح محرابی – گلدانی

 

قالی طرح شکارگاه

قالی طرح شکارگاه

 

 

قالی با طرح گل فرنگ

قالی با طرح گل فرنگ