دسته: صنایع دستی

نکات مهم درباره خرید میناکاری

خرید میناکاری

خرید میناکاری یا هر نوع صنایع دستی دیگری نیازمند اطلاعات و بررسی هایی قبل از خرید است. اول از همه باید میناکاری را بشناسید و با شاخصه های مرغوبیت آن آشنا باشید و سپس اقدام به خرید میناکاری کنید.. قبل از اینکه سراغ راه های تشخیص مینای مرغوب برویم  بهتر است با میناکاری آشنا شویم.

نکاتی که قبل از خرید میناکاری باید بدانید

تاریخچه: میناکاری یا میناسازی هنری است که سابقه ای در حدود پنج هزار سال دارد و ابداع آن به دوران ساسانیان باز می گردد. در اعصار گذشته مینا کاری به منظور های گوناگونی همچون زیورآلات، جعبه  و ظروف ( مانند بشقاب و قدج و جام انفیه دان ….) استفاده می شده است. منتها این زیورآلات و ظروف صرفا جهت استفاده خانواده های دربار و اشرافی بوده است. زیرا بیشتر میناکاری ها بر روی فلزاتی چون طلا و برنج انجام می شده اند که قیمت بسیار بالایی پیدا میکردند.

انواع میناکاری

 مینا به تفکیک نوع طراحی به سه نوع تبدیل می شود:

جنس زمینه و رنگ ها

 جنس زمینه در میناکاری در حال حاضر در اکثر کارگاه ها مس است. در برخی موارد از برنج نیز استفاده می شود. گفتنی است برخی تولید کنندگان زیورآلات نیز از میناکاری در مزین ساخت زیورالات نقره و طلای خود استفاده می کنند. رنگ هایی که در میناکاری استفاده می شوند اکثرا معدنی بوده و لعات

رنگ و نقوش

 در میناکاری از نقوش سنتی مانند اسلیمی، ختایی، گل و مرغ و ترکیب این ها استفاده می شود. هر کار هر چقدر ظرافت طراحی و تنوع رنگی ان بیشتر باشد از ارزش مادی برخوردار خواهد بود. حتی گاهی برخی از کار ها به خاطر استفاده از رنگی خاص مانند برخی زیرمجموعه های رنگ قرمز یا ارغوانی قیمت بیشتری خواهد داشت؛ زیرا در تولید این رنگ ها از پودر طلا استفاده می شود.

 

برای خرید میناکاری به چه نکاتی باید توجه کرد

  • وزن
  • سطح صاف و براق
  • رنگ ها
  • طرح و نقوش
  • شناسه محصول

 

  1. وزن

یکی از فاکتور هایی که در هنگام خرید میناکاری باید به آن توجه کنید وزن محصول میناکاری است. بشقاب، گلدان، شکلات خوری و … که قصد خرید آن را دارید نباید سبک باشد. (با مقایسه چند نمونه مشابه متوجه وزن هر نوع محصول خواهید شد) اگر جنسی میناکاری شده سبک باشد به راحتی شکل و فرم آن با کمی فشار تغییر خواهد کرد و جلوه ی خود را از دست می دهد.

  1. سطح صاف و براق

یکی دیگر از شاخصه های مرغوبیت ظروف و اشکال میناکاری سطح صاف و سیقلی آن هاست. این شاخصه بیانگر لعاب کاری مرغوب ظرف میناکاری است. سطح زبر و تیره در میناکاری چند دلیل مهم دارد. اولین دلیل جنس رنگ و لعابی است که در فرآیند تولید از آن استفاده می شود. اگر لعاب کاری حرفه ای انجام شود و از جنس مرغوبی استفاده شود سطح مینا کاملا شیشه ای و صیقلی خواهد بود.

سطح صاف و براق در میناکاری مرغوب

سطح صاف و براق در میناکاری مرغوب

 

  1. رنگ ها

در هنر میناکاری رنگ های مختلفی وجود دارد که بهتر است برای زیبا سازی و همچنین تناسب با درجه حرارتهای مختلف بعضی از آنها را با هم ترکیب کرد.

  1. رنگ آبی لاجورد
  2. رنگ قرمز مایل به بنفش
  3. رنگ سبز
  4. رنگ زرد
  5. رنگ قرمز ارغوانی
  6. رنگ فیروزه ای
  7. رنگ قهوه‌ای
  8. رنگ مشکی
  9. رنگ طلایی

اما اغلب افراد مینا کاری را به رنگ لاجورد و فیروزه‌ای می شناسند. برای تهیه ی رنگ قرمز از طلای حل شده به اضافه ی براکس و کربنات سدیم ، برای تهیه ی رنگ سبز از مس به اضافه ی کرومات سرب و برای تهیه ی رنگ زرد از ترکیب آهن ، اکسید کروم و قلع و در هر صورت برای شفافیت لعاب ها از اکسید قلع استفاده می شود.

 

  1. طرح و نقوش

نقوش در ظروف میناکاری شده معمولا از یک قاعده و الگو پیروی می کنند. نقوشی که در میناکاری به کار برده می شوند عموما نقوش سنتی ای مانند:

  1. اسلیمی
  2. ختایی
  3. مرغ و ختایی
  4. گل و مرغ
  5. اسلیمی-ختایی
  6. گاهی از چهره ها
  7. ابنیه تاریخی و مذهبی

برخی از آن ها پر کار تر و برخی از حجم نقوش سبک تری برخوردارند بدیهی است که هر چه نقوش بکار برده شده پیچیده تر باشد، نتیجه کار ارزش مادی بیشتری پیدا می کند زیرا استاد کار وقت بیشتری برای آن صرف کرده است.

 

بشقاب میناکاری با نقوش اسلیمی و ختایی (گل های قرمز)

بشقاب میناکاری با نقوش اسلیمی و ختایی (گل های قرمز)

 

بشقاب مینا کاری با نقاشی گل یا اصطلاحا پرداز

بشقاب مینا کاری با نقاشی گل یا اصطلاحا پرداز

  1. شناسنامه محصول

در همه حال و در همه دوران این پدید آورنده ی یک اثر هنری است که به آن هویت می بخشد. اگر خالق یا تولید کننده یک اثر مشخص نباشد از ارزش مادی و معنوی آن قطعا کاسته خواهد شد. میناکاری نیز که از هنر های اصیل ایران زمین است  از این قاعده مستثنا نیست؛ هر اثر هنری بی نام و نشان، در اینجا همان هنر میناکاری، روزی دست مایه کپی برداری و فراموشی می شود. طرح ها و نقوش میناکاری که در بازار صنایع دستی به وفور پیدا می شوند اغلب کپی شده اند و هنرمندِ خالق یا شرکت تولید کننده آن ها مشخص نمی باشد.

 

بدیهی است مانند تمام محصولات هنری و غیر هنری دنیا، محصولاتی که تحت عنوان یک برند یا نام تجاری معتبر به بازار ارائه می شوند برای عموم مردم قابل اطمینان تر خواهند بود.

 

در مقاله میناکاری را بشناسیم توضیح نسبتا کاملی در باب میناکاری داده شده است

تابلو فرش

تابلو فرش

تابلو فرش چیست؟

تابلو فرش به فرش هایی اطلاق می شود که صرفا جنبه ی تزئینی دارند و به عنوان زیرانداز استفاده نمی شوند. طرح و نقوشی که در تابلو فرش ها استفاده می شوند با نقوشی که در فرش های معمولی به کار می روند متفاوت هستند. این فرش های تزئینی اکثرا از جنس ابریشم هستند اما گاهی از پشم های باکیفیت نیز در بافت آن ها استفاده می شود.

تابلو فرش ابریشم کاشان

تابلو فرش ابریشم کاشان

مشخصات تصویر بالا:

  • تابلو فرش ابریشم کاشان
  • زمان بافت: اواخر قرن ۱۹ میلادی
  • ابعاد: ۱۲۰*۲۰۰ سانتی متر
  • طرح: لیلی و مجنون

 

خاستگاه تابلو فرش

سردرود در استان آذربایجان شرقی با اشتغال مستقیم و غیر مستقیم ۸۰ درصد از ساکنین اش در زمینه تولید تابلو فرش، به پایتخت این هنر تبدیل شده است. در سال ۱۳۹۰ اولین و تنهاترین صنف تولیدکنندگاه تابلو فرش در این شهر تاسیس شد.

 

انواع تابلو فرش از حیث تکنیک

  • تابلو فرش دستباف

همانگونه که از نام آن مشخص است این گونه قالی های تزئینی با دست و بر روی دار قالی بافته می شوند. معمولا این گونه تابلو ها از نوع ماشینی شان گران تر هستند .

  • تابلو فرش ماشینی

معمولا بیشتر مورد خرید و فروش و استفاده قرار می گیرند . اما اگر تمام ابریشم باشند مطمئنا قیمت بالایی دارند.

 

 

انواع تابلو فرش از حیث جنس الیاف

  • ابریشمی:

الیاف ابریشم طبیعی از پیله ابریشم به دست می آیند و نوع مصنوعی آن برای بافت فرش مناسب نیست. این نوع الیاف نسبت به نوع پشمی آن دارای استحکام بیشتری است. این گونه قالی ها بافت بسیار ظریف تری نسبت به فرش های پشمی دارند. اما لزوماا براق نیستند. فرش ابریشمی را باید به توجه به گره های آن شناخت. هرچه ظریف تر و متراکم تر باشد یعنی در آن ابریشم به کار رفته شده است. یکی دیگر از دلایل قیمت بالای قالی های تزئینی ابریشمی بافت پر زحمت و وقت گیر بودن بافت این گونه قالی ها به دلیل ظرافت الیاف ابریشم است.

  • پشمی و کرک:

قالی هایی که در آن ها از الیاف احشام  استفاده می شود بر دو نوع هستند: پشمی و کرکی. کرک به پشم لطیفی گفته می شود که در اثر شانه کردنن موی حیوان بر شانه باقی می ماند و کم حجم و لطیف است. در نتیجه مقدار آن نیز قاعدتا کم خواهد بود، پس تعداد قالی های با این جنس نیز در بازار به تعداد محدود پیدا خواهد شد. پشم اما به مقدار بیشتری وجود دارد و مرغوبیت آن به نژاد حیوان، فصل پشم چینی و نحوه ریسیدن آن بستگی دارد. اگر از پشم های مرغوب مثل مرینوس در بافت قالی استفاده شود بافت لطیف داری خواهد داشت اما به ظرافت ابریشم نخواهد بود.

  • الیاف مصنوعی (اکرلیک)

الیاف اکریلیک سبک و نرم هستند. از خواص آن ها می توان به رنگ پذیری خوب و ضد حساست بودن شان اشاره کرد.

 

نقشه های تابلوفرش

  • مناظر طبیعی
  • حیوانات
  • گل و سبد گل
  • چهره
  • نقاشی های معروف نقاشان جهان
  • عکس های معروف

پرفروش ترین طرح های تابلوفرش

  • خفته در باغ
  • کوچ عشایر
  • مهمانی پاپ
  • باغ ونیزی
  • پیانو زن
  • شاعر جوان
  • و…

از پر فروش ترین تابلوفرش های در بازار ایران هستند.

 

کوچ عشایر

کوچ عشایر

 

مهمانی پاپ

مهمانی پاپ

 

مسافرت خانوادگی

مسافرت خانوادگی

 

تابلوفرش هایی که در موزه های خارج از ایران نگهداری می شوند

 

مشخصات تابلوفرش

  • محل نگهداری: موزه متروپولیتن
  • زمان بافت: قرن ۱۷ میلادی
  • جنس: ابریشم
آثار باستانی ایران در موزه های جهان

آثار باستانی ایران در موزه های جهان

آثار باستانی ایران در موزه های جهان

اگر نگاهی به آثار باستانی ایران در موزه های جهان بیاندازیم در می یابیم که با ارزش ترین با قدمت ترین های آثار ایرانی در خارج از ایران نگهداری می شوند. موزه هایی چون موزه بریتانیا، موزه لوور و موزه متروپولیتن نیویورک از معروف ترین و بزرگترین موزه هایی هستن که در خود آثار باستانی ایران را نگهداری می کنند. از معروف ترین آثار باستانی ایران در موزه های جهان می توان به استوانه حقوق بشر کوروش و بازوبند طلایی مربوط به هخامنشیان و برخی از بقایای تخت جمشید را نام برد.

 

استوانه کوروش - موزه بریتانیا

استوانه کوروش – موزه بریتانیا

آثار باستانی

“آثار قدیمی (معمولا با عمری بالغ بر۱۰۰ سال) که دارای ارزش تاریخی  و معنوی بالا بوده را معمولا اثر باستانی می گویند.”  ایران دارای یکی از قدیمی ترین تمدن های جهان است؛ با توجه به قدمت شهرنشینی و سلطنت در ایران، کالا  ها و اجناس و آثار هنری، شهری و فرهنگی زیادی به دست صنعت گران و هنرمندان ایرانی ساخته شده است. و شرایط اقلیمی ایران این فرصت را پیش آورد تا این اقلام تا به امروز دوام آورده و در ایران و چند کشور دیگر نگهداری می شوند.

اما موضوع مورد بحث ما اقلام و آثار عتیقه ای است که خارج از ایران در موزه های جهان نگهداری می شود. طی سالیان گذشته بسیاری از اثار باستانی با ارزش ایرانی طی قرارداد هایی به موزه های بزرگ دنیا برای نمایش دوره ای و یا به طور کلی واگذار شده اند. در این جستار سعی داریم با برخی از آن ها آشنا شویم.

 

آثار ایرانی خارج از ایران

طبق قراردادها و استاندارد های جهانی در برخی مواقع آثار باستانی یک کشور برای به نمایش گذاشته شدن در بهترین و پربازدید ترین موزه های جهان نگهداری می شوند. ایران نیز از این قاعده مستثنا نیست. اقلام با ارزش زیادی مربوط به دوره های گوناگون تاریخی ایران در موزه های بزرگی چون بریتانیا و لوور  نگهداری می شوند.

  • موزه بریتانیا

موزه بریتانیا در کشور انگلستان، شهر لندن قرار  و یکی از بزرگترین موزه های جهان است که در اواسط قرن ۱۸ میلادی رسما تاسیس شد. این موزه دارای هفت میلیون گنجینه و آثار باستانی است . بخش خاورمیانه آن قسمت بزرگی از این موزه را در برمی گیرد. بخش ایران باستان آن دارای ۵۲ اتاق است که شامل ۱۳ هزار شی از اعصار گوناگون ایران می باشد.

 

  • استوانه کوروش ( Cyrus cylinder)

دوره: هخامنشیان

محل نگهداری: موزه بریتانیا

 

منشور کوروش یا استوانه کوروش، استوانه ای از جنس سفال پخته شده است. که اواخر قرن ۱۹ میلادی (سال ۱۲۵۸ شمسی) در نیایشگاه اسگلیه (معبد مردوک)  در شهر بابل باستانی توسط هرمزد رسام پیدا شد. بر سطح این استوانه به دو زبان بابلی کهن و بابلی نو قوانینی از زبان کوروش و از زبان راوی (درباره فتوحات کوروش) نوشته شده است.  این گنجینه ی ایران باستان از همان زمان  در موزه بریتانیا در بخش گالری رحیم ایروانی  نگهداری می شود.

 

محل نگهداری استوانه کوروش در گالری ایران باستان (52 اتاق) موزه بریتانیا

محل نگهداری استوانه کوروش در گالری ایران باستان (۵۲ اتاق) موزه بریتانیا

  • بشقاب نوازندگان ( Musician Plate )

دوره: ساسانیان

محل نگهداری: موزه بریتانیا

این بشقاب مربوط زمان ساسانیان و از جنس نقره می باشد که روی آن زراندود شده است. همانگونه که می بینید بر روی این بشقاب مجلس بزمی قلمزنی شده است؛ در مرکز آن شاهزاده و یا بزرگزاده ای در حال نوشیدن است و اطراف او افرادی در حال نواختن ساز. درختی نیز سمت راست بشقاب را کاملا در بر گرفته است. هنر فلزکاری قلمزنی بر فلز در این قطعه مشاهده می شود.

 

بشقاب نوازندگان

بشقاب نوازندگان

  • گنجینه آمودریا (Oxus Treasure )

دوره: هخامنشیان

محل نگهداری: موزه بریتانیا (و موزه ویکتوریا و آلبرت)

گنجینه طلایی آمودریا (محل پیدایش این گنجینه) شامل صد و هفتاد قطعه از جنس طلا، شامل پلاک ها، سکه ها، بازوبند و مجسمه های طلایی است که مروبط به زمان سلطنت هخامنشیان می باشدو این گنجینه در نزدیگی رودخانه آمو (جیحون) پیدا شده است. به همین دلیل آن را گنجینه آمودریا می نامند.

بخشی از مجموعه گنجینه آمودریا

بخشی از مجموعه گنجینه آمودریا

 

بخشی از مجموعه گنجینه آمودریا

بخشی از مجموعه گنجینه آمودریا

 

بخشی از مجموعه گنجینه آمودریا

  • موزه لوور

موزه لوور از شناخته شده ترین موزه ها در زمینه آثار هنری و فرهنگی در شهر پاریس قرار دارد. این موزه درکاخ لوور قرار دارد که ساخت آن مربوط به قرن ۱۳ میلادی  است. این موزه از سال ۱۷۹۳ میلادی به عنوان موزه عمومی برای نگهداری شاهکارهای هنری، فرهنگی و تاریخی مورد استفاده قرار می گیرد.لوح حمورابی از شناخته شده ترین و معروف ترین آثاری است که در این موزه نگهداری می شود. از دیگر آثار مشهوری که در این گالری در کنار ۳۸۰۰۰ قطعه ی دیگر، به نمایش عموم در آمده است می توان به تابلوی مونالیزا و بانوی صخره از اثار لئوناردو داوینچی و گاور بالدار آشوری اشاره کرد.

از معروق ترین آثار مربوط به ایران باستان می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • سنگ نگاره یادبود اونتاش ناپیرشا
  • سنگ نگاره زن عیلامی و ندیمه
  • تندیس فاخته لاجوردی
  • نقش برجسته آجری شیر کاخ آپادانا شوش
  • سر ستون گاو دو سر کاخ آپادانا شوش
  • مجسمه عظیم الجسه گاو بالدار با سر انسانی

محل نگهداری: موزه لوور

 

مجسمه عظیم الجسه گاو بالدار با سر انسانی

مجسمه عظیم الجسه گاو بالدار با سر انسانی

  • سنگ نگاره کمانداران  (Frieze of Archer)

محل نگهداری: موزه لوور

این سنگ نگاره ی رنگین که از جنس سفال است و با رنگ های لعابی رنگ آمیزی و پخته شده است . کمانداران ارتش داریوش هخامنشی را به تصویر می کشندو این سنگ نگاره بر دیواره های کاخ مسکونی آپادانا نقش بسته بود که اکنون در موزه لوور نگهداری می شود.

 

سنگ نگاره کمانداران

سنگ نگاره کمانداران

 

 

  • شیر کاخ آپادانا شوش ( Lion Darius Palace )

محل نگهداری: موزه لوور

این سنگ نگاره نیز جزیی از کاخ آپادانا، ساخته ی داریوش هخامنشی بوده است که اکنون در بخش ایران باستان موزه لوور نگهداری می شود. این اثر مربوط به ۵۱۰ سال پیش از میلاد می باشد.

شیر کاخ آپادانا شوش

شیر کاخ آپادانا شوش

آثار باستانی ایرانی ای که در موزه های بزرگ دنیا نگهداری می شوند آن قدر تعداد بالایی دارند که در یک مقاله نمی توان به تمام آن ها پرداخت. بیشتر آثاری که از ایران خارج شده اند متاسفانه در زمان پادشاهی قاجارایان به ویژه ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه بوده که در آن زمان طی قرارداد هایی به فرانسویان  امتیازات ویژه ای از جمله  کشف و خارج کردن اشیا و اجسام تاریخی ایرانی داده شد. با دیدن تصویر آن ها به تمدن و هنر باستانی ایرانی بیشتر و بهتر پی می بریم.

کلوت چیست؟

کلوت چیست

کلوت پدیده ای طبیعی در بیابان است. این سازه های طبیعی صخره های شنی و نرم هستند و مرکز آن ها سفت و سنگی می شود. کلوت ها بر اثر برخورد بادهای بیابانی به صخره های شنی به وجود می آیند. این صخره ها در دریاچه های نمک گذشته به وجود آمده اند و بر اثر فرسایش و وزش باد ها شکل گرفته اند.   یک طرف آن ها شیب تندتری دارد که مربوط به سمتی است باد بیشتر می وزد و طرف پشت به باد آن شیب ملایم و خاک نرم تری دارد.

بسته به بادها و ترکیبات رسوبات بیابانی یاردانگ ها اشکال گوناگونی به خود می گیرند. این پدیده های بیابانی در بیشتر بیابان های جهان وجود دارند.

یاردانگ ها شبیه آثار باستانی در دل کویر ها و بیابان ها جا خوش کرده اند و گویی ساخته دست انسان هستند. اما آن ها حاصل چندین قرن فرسایش خاک به کمک باد هستند.

 

از کلوتهای بیابانی چین

از کلوتهای بیابانی چین

کلوت در ایران

ایران از نظر جغرافیایی از بی نظیر ترین مناطق جهان از لحاظ آب و هوایی و پوشش گیاهی و جانوری است. بیابان های ایران از بزرگترین و جاذب ترین بیابان های دنیا در میان گردشگران است. وسعت کل بیایان های کشور به حدود ۳۲ میلیون هکتار می رسد. کویر لوت و دشت کویر از بزرگترین و اصلی ترین بیابان های ایران هستند.

واژه کلوت از دو بخش “کل” به معنای آبادانی و کلاته و “لوت” همان کویر لوت، بیابان بخش جنوبی ایران است. از آن ها که سازه های طبیعی شهداد به دلیل شکل ظاهری و تعدد آن ها از فاصله ی زیاد شبیه به شهری با ساختمان ها بلند است اسم آن را کلوت به معنای آبادانی در لوت نامیده اند.

کلوت شهداد

از پدیده های طبیعی بیابان های ایران کلوت ها هستند. و معروف ترین آن ها که این نام از آن گرفته شده است شهر کلوتهای شهداد است. این مجموعه از یاردانگ های طبیعی در ۴۰ کیلومتری شهداد کرمان شکل گرفته اند.

کلوتهای شهداد نیز مانند سایر یاردانگ ها بر اثر فرسایش بادی به وجود آمده اند. این سازه های طبیعی در ۲۰ هزار سال پیش بر اثر فرسایش به وجود آمده اند و در گوشه گوشه ی آن آثار باستانی مربوط به ۴ هزار سال قبل از میلاد و دوران اسلامی یافت شده است.

کلوت بزرگی در کویر لوت

کلوت بزرگی در کویر لوت

 

این سازه های طبیعی زیبا از جاذبه های گردشگری و از میراث طبیعی ایران زمین هستند. که می توانند همه ساله علاقه مندان به کویر و بیابان را به خود جذب کنند.

 

 

منابع:

وب سایت کویرها و بیابانهای ایران

مینای خانه بندی شده

مینای خانه بندی چیست؟

مینای خانه بندی

مینای خانه بندی از انواع بسیار زیبای میناکاری است که به آن مینای سیمی نیز اطلاق می شود؛ زیرا در این روش پس از تهیه زیرساخت ( ظرف لعاب کاری شده) مفتول هایی را به شکل دلخواه در می آورند و آن ها را با چسب بر روی سطح می چسبانند. در مینای خانه بندی نیز مانند سایر میناکاری ها با لعاب شیشه ای روی آن را می پوشانند و در کوره قرار می دهند تا سیم ها بر روی سطح زیر جوش بخورد سپس خانه های ایجاد شده را رنگ آمیزی می کنند. این نوع میناکاری را در ظروف سلطنتی روسی بسیار مشاهده می کنیم. در حال حاضر تنها یک آموزشگاه در تهران وجود دارد که این هنر را آموزش می دهد. قابل ذکر است که متاسفانه میناکاری خانه بندی در فهرست صنایع دستی منسوخ قرارگرفته است.

مینا ماده ای زجاجی است که بر اثر ذوب شدن روی سطح اشیای فلزی، جلوه ای شفاف، شبیه به کاشی لعابدار پیدا می کند. مینا کاری بر روی فلز به حدود قرن ششم پیش از میلاد می رسد.

ظروف فلزی مینا بندی شده

ظروف فلزی مینا بندی شده

میناکاری در ایران به سه روش انجام می شود:

  • میناکاری خانه بندی
  • مینای نقاشی
  • مینای برجسته

در رابطه با این موضوع در مقاله میناکاری را بشناسیم توضیحات بیشتری داده شده است.

میناکاری خانه بندی چگونه است؟

در میناکاری هایی که در بازار اصفهان دیده اید بر روی سطح فلز لعاب ریخته می شود و نقاشی بر آن انجام می شود. اما در مینای خانه بندی ابتدا ظرف یا زیور مورد نظر شکل داده می شود. آن را با لعاب مینا می پوشانند و به مدت ۳ دقیقه در کوره قرار می دهند بعد از آن مفتول های نازک شکل داده شده را بر روی کار می چسبانند. دشوار ترین و حرفه ای ترین مرحله در میناکاری خانه بندی مرحله ی پیاده سازی اشکال مفتولی بر ظرف است. سپس ظرف را د رکوره قرار می دهند، این کار باعث می شود تا زمینه کار کمی ذوب شود و مفتول ها در آن فرو روند.

 

روش اجرای مینای خانه بندی

پس از آن که مفتول ها با زمینه کار یکی شدند، در حجره های ایجاد شده رنگ گذاری می شود. این رنگ ها مینایی و پودری می باشند. سپس محصول در کوره قرار می گیرد؛ در این مرحله رنگ ها در خانه های خود ذوب می شوند. پس از این مرحله رنگ مفتول ها به دلیل اکسید های به وجود آمده سیاه شده است که باید آن را در اسید شست تا رنگ اصلی آن بازگردد.

چرا این نوع میناکاری خانه بندی خوانده می شود؟

شاخصه ای که این نوع میناکاری را با سایر میناکاری ها متمایز می کنند استفاده از مفتول های نازک برای پیاده کردن نقوش مورد نظر است. در مینای نقاشی که نمونه های زیادی از آن را در اصفهان دیده ایم نقش مورد نظر به کمک شابلون یا کاربن بر سطح ظرف یا هر شی دیگری زده می شود و سپس به رنگ آمیزی آن با رنگ های مینایی می پردازند. اما در مینای خانه بندی، مینای گلابتونی و یا مینای حجره بندی، رنگ های مینا در خانه های ایجاد شده به وسیله مفتول یا گلابتون ریخته می شوند.

مینای خانه بندی علی رغم قدمت چند هزارساله خود در ایران فقط در دوره صفوی و قاجار توجه ویژه ای به آن شد در حال حاضر در لیست صنایع دستی منسوخ ایرانی به شمار می رود. البته به همت برخی هنرمندان و پژوهشگران حوزه صنایع دستی این هنر به صورت محدود احیا شده است اما به دلیل گران قیمت بودن و تولید پر زحمت آن، هنرمندان تمایل چندانی برای پرداختن به این هنر زیبا و اصیل نیستند.

سبک مینای خانه بندی در جواهرات هندی

سبک مینای خانه بندی در جواهرات هندی

مینای خانه بندی غیر از ایران در روسیه و هندوستان نیز رواج فراوانی داشته است. در حال حاضر در هندوستان جواهرات و زیورآلات زیادی به این سبک تولید می شوند.

چرم دوزی از ابتدا تا حال

چرم دوزی چیست

چرم دوزی و دباغی پوست در ایران سابقه ای بالغ بر هزار سال دارد. در نوشته های تاریخی آمده است که در دوران پیش از حمله مغلول به ایران دباغی و تجارت چرم مرسوم بوده است. چرم دوزی نیز از همان دوران رواج یافت؛ چرم در آن دوران بیشتر برای زین و جل اسب به کار می رفت. در این صنعت قبل از هر چیز نیاز به پوست دباغی شده، الگو و طرح می باشد. پس یکی از فعالیت های مهم قبل از چرم دوزی، دباغی به حساب می آید.

مراحل چرم سازی یا دباغی پوست

در چرم سازی اکثرا از پوست حیوان استفاده می شود . حیواناتی چون گاو، گوسفند، بز، مار ، شتر مرغ و …. . پس از ضبح حیوان پوست آن کاملا از بدن جدا شده که

  • مرحله اول : خیساندن
  • مرحله دوم : آهک دهی
  • مرحله سوم: لش زدایی
  • مرحله چهارم:  موگیری
  • مرحله پنجم: آهک گیری و انزیم زدایی

 

شرح مراحل دباغی

مرحله اول :

مرحله خیساندن است؛ پوست را درآب نمک سود شده به همراه دیگر موارد شیمیایی به مدت ۴۸ ساعت نگهداری می کنند در این مرحله پوست باکتری زدایی و آماده مراحل بعدی می شود.

مرحله دوم :

آهک دهی است که برای افزایش PH پوست انجام می شود تا پروتئین های پوست تحلیل و  آماده شود تا در مراحل بعدی کاملا از بین برود تا فسادپذیری پوست کاهش یابد. در این مرحله کراتین های مو نیز تضعیف و از بین می روند.

مرحله سوم:

لش زدایی: از بین بردن زوائد چسبیده شده به پوست مانند چربی و گوشت. انجام این مرحله هم به عدم فسادپذیری پوست کمک می کند و هم پوست را برای پذیرش مواد شیمیایی مراحل بعدی آماده می کند.

 

دباغی پوست

دباغی پوست

مرحله چهارم:

موگیری: در این مرحله پوستی که پشم و مو دارد را برای مدتی در محلول سولفید سدیم قرار می دهند . بعد از این زمان مو و پشم به راحتی از پوست جدا می شود.

مرحله پنجم:

آهک گیری و انزیم زدایی: در این مرحله به کمک مواد شیمیایی مانند نمکهای آمونیم ، بی‌سولفیت سدیم ، اسید سولفوریک آهک روی پوست حذف می شود . و سپس به کمک نمک آمونیوم پوست لطافت بیشتری پیدا می کند.

رنگ امیزی چرم در مراحل بعدی انجام می گیرد.

 

 

انواع چرم طبیعی سنتی

  • چرم ساغری : تهیه شده از پوست اسب و الاغ
  • تیماج: تهیه شده از پوست بز
  • می شن: چرم تهیه شده از پوست گوسفند
  • پادوش: چرم ضخیمی که از پوست گاو تهیه می شود و بیشتر کفش سازی کاربرد داشته است.
  • چرم گاومیش: به دلیل ضخامت زیاد به عنوان زیره ی کفش کاربرد دارد
  • چرم دوبور: از پوست بز ۲ ساله

 

صنایع دستی چرمی

به هر دست ساخته ای که به وسیله چرم (پوست دباغی شده) به دست آید صنایع دستی چرمی گفته می شود که خود به زیرشاخه های متنوعی تقسیم می شود.

  • سراجی سنتی
  • جلدسازی چرمی
  • سوخت روی چرم
  • معرق چرم
  • نقاشی روی چرم
  • نقش اندازی ضربی روی چرم
  • زین سازی
  • و ….

 

جلدسازی سنتی یا تجلی

هنر تجلید یا جلد سازی در زمان سلطنت شاه طهماسب صفوی در ایران به اوج خود رسید. این هنر به روش های ضربی، سوخت و زرکوب روی جلد چرمی صورت می گیرد. در روش ضربی ابتدا جلد چرمی روی کتاب کشیده می شود سپس با کمک فلزی که از قبل داراری نقوش و نگاره هایی است بر روی جلد فشرده می شود تا نقش آن بر چرم پیاده شود. در روش سوخت بعد از روکشی کتاب با چرم فلز منقوش را داغ کرده و بر روی جلد می فشارند؛ به دلیل حرارت فلز قسمت های منقوش تغییر رنگ داده و طرح بر چرم مشخص می شود. با روش زرکوب نیز بر روی روکش چرمی کلیشه ی از قبل آماده شده و با استفاده از ورقه های طلا طرح بر روی جلد زرکوب می شود.

سراجی سنتی

می توان به طور کلی چرم سازی سنتی را سراجی نامید از مرحله به دست گیری پوست دباغی شده تا تولید لوازمی مانند کیف اسلحه، قطار فشنگ، زین، کمربند و … و به شخصی که به صنعت سراجی مشغول بود سراج می گفتند. سراج به کمک ابزار هایی مانند مشته، سمبه، گزن (برای برش به کار می رود) سمبه انبری و …. چرم دوزی می کند.

 

ابزار چرم دوزی

ابزار چرم دوزی

سوخت روی چرم

یکی از زیباترین جلوه ای هنر ایرانی، هنر سوخت معرق پوست است. این هنر مجموعه ای از چندین هنر ناب ایرانی است و فردی که این هنر را بداند یعنی بر ده رشته از صنعت و هنر تسلط دارد. این رشته ها شامل تهیه پوست، طراحی، الوان سازی، معرق کاری، منبت کاری، تذهیب، تشعیر، خوشنویسی، طلااندازی و صحافی. در روش سوخت بعد از آماده سازی شی چرمی مورد نظر، فلز منقوش را داغ کرده و بر روی آن می فشارند. نقش فلز داغ با تغییر رنگ چرم پیدا می شود.

 

 

معرق چرم

مراحل خلق این هنر  از انتخاب پوست و آماده کردن آن شروع می شود (که بیشتر به دلیل جنس خاص آن از پوست بز استفاده می شود.). بعد از آن طرح مورد نظر روی آن انداخته می شود. در این مرحطه طرح روی کاغذ پوستی کشیده می شود بعد با سوزن زدن روی آن طرح به چرم منتقل می شود.   بعد از آن نوبت به برش می رسد. در این مرحله متن کار با دقت بسیار فراوان برای معرق و مشبک برش می خورد. سپس با کمک قالب های حرارت دیده روی چرم را منبت کاری می کنند تا برجستگی های یک یا دو میلیمتری ایجاد شود و نه بیشتر. سپس کار اصلی یا همان معرق کاری شروع می شود. این مرحله مرحله ی انتقال، انطباق و نصب نقوش روی زمینه کار است. یعنی باید نقوشی را که معرق و منبت کردیم روی زمینه در جای اصلی خودش قرار دهیم. این هنر از هنر های بسیار پرکار  است و در کنار ارزش مادی آن ان از ارزش معنوی بسیاری نیز برخوردار است؛ زیرا هنر مند تمام قوای خود را در هنر به کار می برد تا دست به خلق چنین اثر خارق العاده ای بزند.

 

سوخت معرق و تذهیب روی چرم اثر استاد حسین خطایی

سوخت معرق و تذهیب روی چرم اثر استاد حسین خطایی

  

نقاشی روی چرم

نگارگری ایرانی شهرت جهانی دارد. هنرمندان ایرانی طرح خود را بر هر قسم سطحی می توانند پیاده کنند. یکی از سطوحی که در نگارگری مورد استفاده است چرم است. در هنر نقاشی روی چرم بیشتر از چرم گوسفندی استفاده می شود. در بخشی از کتیبه داریوش در بیستون آمده است: ” وی نوشته فرمان خود را بر روی اشیا دیگر از جمله پوست آهو نقش زده  و به کشور های تابعه فرستاده است.” پوست دباغی شده ی گوسفند قابلیت پذیرش رنگ و مرکب خوبی دارد و از دیرباز به منظور نقاشی و نوشتن استفاده می شده است.

 

نقاشی روی چرم مربوط به قرن 18 میلادی

نقاشی روی چرم مربوط به قرن ۱۸ میلادی

چرم سازی سنتی در ایران در شهرهای زیر رواج زیادی دارد. گو اینکه اولین کارخانه چرمسازی در ایران در شهر همدان راه اندازی شد.

  • همدان
  • کرمانشاه
  • یاسوج
  • تبریز

 

 

صادرات صنایع دستی

نقش گلیم در صادرات صنایع دستی

صادرات صنایع دستی

صادرات صنایع دستی در ایران منبع بالقوه ورود ارز به کشور است اما متاسفانه توجه ویژه ای به این کالاهای ارزشمند نمی شود. صدور کالا برای فروش در هر کشوری یکی از مهم ترین راه های افزایش درآمد آن کشور است و عنصری کلیدی در پیشرفت های فرهنگی و اجتماعی به شمار می رود. صادرات صنایع دستی می تواند به هنرمندان و صنعت گران ایرانی کمک شایانی کند و با  ایجاد کارآفرینی منبع درآمد خوبی برای خانوار های ایرانی باشد.  برای ورود به بازار های خارجی نیز نیاز به ایجاد یک راهبرد مشخص و با ثبات است؛ تا تمام دستگاه های ذیربط در پی اجرای قوانین ثبت شده آن باشند.

صادرات صنایع دستی شروطی دارد و از آن ها می توان به این موارد اشاره کرد:

  1. یادگیری و تسلط بر مهارت های ارتباط برقرارکردن
  2. هدف گرا کارکردن
  3. مبارزه در میدان رقابت
  4. پشتکار

باید بدانیم که در این بازار هیچ چیز ثابت نیست، هیچ کس کامل نیست و هیچ چیز مطلقی وجود ندارد.

 

فروش صنایع دستی به خارج از ایران

واژه صنایع دستی عبارتی است متعلق به دنیای امروز است. زیرا در زمانی که این گونه صنعت ابداع شد برای زندگی روزمره و گاه مربوط به زندگی تجملاتی بود و صنعتی غیر از آن وجود نداشت تا صنعت دستی را از صنعتی دیگر متمایز کند. اما امروزه این گونه آثار از ارزش معنوی در کنار ارزش مادی شان برخوردارند؛ هنر مندان این عرصه نیز می توانند از هنر خود کسب درآمد کنند. اما مگر غیر از این است که هر صنعتی، چه دستی و چه ماشینی، نیازمند توجه و حمایت است. از آنجا که صنایع دستی ایرانی اقلامی هنری و به عبارتی ، شاید نادرست، غیر ضروری به شمار می روند، از حمایت کمتری برخوردار هستند. و سرمایه گذاری های زیادی روی آن ها نمی شود.

در ایران با توجه به تاریخ تمدن موجود، هنر های دستی دارای تنوع زیادی هستند، که مطمئنا می توان از آن ها در بازار های خارجی کسب درآمد کرد.

 

صادرات گلیم

گلیم از آن دست صنایع دستی است که در جذب مخاطب و علاقه مند مرز و حدود نمی شناسد. نقوش گلیم به زبان جان سخن می گویند.  ایران، هند و پاکستان  از بزرگترین صادرکنندگان گلیم به سراسر جهان هستند. اما آیا صدور این کالا در وضعیت خوبی به سر می برد؟

آمار نشان می دهند کشور های آمریکا با ۳۸% ، آلمان با ۱۹% و ترکیه با ۶% واردات گلیم ۳ واردکننده برتر در زمینه گلیم هستند. و این در حالی است که سهم ایران از صادرات ۳۶٫۳% ، هند ۱۸% و پاکستان ۱۶٫۹% می باشد.

 

وارد کنندگان فرش دستباف و گلیم (۲۰۱۰-۲۰۰۳)
ردیفنام کشورسهم از واردات
۱آمریکا۳۸%
۲آلمان۱۹%
۳ایتالیا۶%
۴انگلیس۶%
۵سایر کشورها۲۸%

 

صادرکنندگان فرش دستباف و گلیم (۲۰۱۰-۲۰۰۳)
ردیفنام کشورمیزان صادرات(میلیارد دلار)سهم از صادرات
۱ایران۳٫۲۳۶٫۳%
۲هند۱٫۶۱۸%
۳پاکستان۱٫۵۱۶٫۹%
۴چین۰٫۷۵۸٫۴%
۵ترکیه۰٫۴۸۵٫۵%
۶سایر کشورها۱٫۳۱۴٫۸%

 

تولید گلیم در ایران

شهر های تهران، اصفهان، کرمان ، تبریز و سنندج از شهر های اصلی تولید و بافت گلیم در ایران هستند. تنوع نقوش و بافت در ایران با توجه به مطالب دیگری که در سایت مشاهده می کنید، بسیار زیاد است. اما ایران در زمینه تولید و صادرات گلیم رقبایی در سطح بین الملل دارد که مهم ترین آن ها ترکیه، افغانستان، چین و آذربایجان هستند. اما با توجه به کیفیت بالای جنس و طرح گلیم ایرانی چه دلیلی این کشور ها را رقیب ما در صادرات می کند؟

وجه تمایز کشور های رقیب چیست؟

از دلایلی که می توان نام برد:

  • نیروی کار  ارزان
  •  داشتن کارگاه های متمرکز
  •  نظارت مسئولین مربوطه به درست و اصولی انجام شدن امر تولید می باشد.
بافت گلیم در ایران

بافت گلیم در ایران

در ایران  متاسفانه آن چنان که باید از بافندگان سنتی حمایت نمی شود تا از پستوی کارگاه های خانگی خود خارج شوند و در کارگاه های اختصاصی مشغول فعالیت شوند؛ البته نباید نادیده گرفت که در این میان کارآفرینانی هستند که با ایجاد کارگاه و تسهیلاتی برای بافندگان محیط های تخصصی برای تولید گلیم  و فرش دستباف ایجاد کرده اند.

کشور های وارد کننده گلیم کدامند؟

همانگونه که در جدول بالا مشاهده کردید کشور های آمریکا، آلمان و ایتالیا سه کشور اول از نظر حجم واردات گلیم هستند. از آنجایی که ایران در میان صادرکنندگان گلیم رتبه اول را دارد پس باید بیشترین خرید و فروش بین ایران و آمریکا صورت بگیرد. اما متاسفانه به دلیل تحریم های موجود گلیم های ایرانی مخصوصا گلیم های با کیفیت و زیبای سیرجان، از طریق ترکیه و با نام این کشور به امریکا وارد می شود.

نقاط ضعف و قوت گلیم های ایرانی

در حالی که گلیم های ایرانی از طرح های اصیل و بسیار زیبا و بی بدیل برخوردار هستند اما امروز نیاز است که بافندگان  وطراحان خود را با تقاضای بازار وفق دهند. در این راستا کارشناسان بازار باید نیاز و سلیقه مشتری را در بازار بسنجند و بر اساس آن ها دست به طرح و تولید بزنند.

گلیم ایران نیاز به حمایت دارد

این صنعت سنتی باید از حمایت دولت ایران برخوردار باشد تا بافندگان و یا کارگاه دران گلیم با خیال آسوده به فکر تولید باشند. این حمایت ها هم می تواند مالی باشد و فراهم کردن تسهیلات باشد و هم می تواند از طریق شناساندن این صنعت در سطح ملی و بین المللی باشد تا بازاری ایجاد شود برای رونق بخشیدن به آن.

 

تقاضای بازار

در این میان این نکته را نیز باید در نظر بگیریم که حدود ۷۰% از گلیم های بافته شده به طریق سنتی با ضعف های ملموس کارگاهی بافته می شوند این امر قاعداتا  بر کیفیت نهایی محصول تاثیر می گذارد. این ضعف ها شامل مواد و مصالح نامرغوب، طرح های نامنظم و …  می شوند. یکی دیگر از این ضعف ها که مبتنی بر نادیده گرفتن تقاضای بازار های خارجی استف می باشد و آن ابعاد گلیم ها در ایران است.

گلیم های ایرانی عمدتا به ابعاد

سجاده ای (حدودا ۶۰*۹۰)

ذرع و چارک (حدودا ۱۲۰*۸۰)

بافته می شوند؛ این در حالی است که در آن بازار ها عمدتا گلیم هایی با ابعاد بزرگ مانند ۱۲، ۱۸ و یا ۲۴ متری مد نظر است.

 

گلیم ایرانی دارای ظرفیت های بسیاری است که باید مورد توجه قرار بگیرد که شامل شروطی در این راه می باشد:

  • سرمایه گذاری
  • بازاریابی اصولی
  • رفع تحریم ها
  • حمایت دولت از بافندگان و کارآفرینان
استفاده از صنایع دستی در دکورهای امروزی

دکوراسیون و نقش صنایع دستی

دکوراسیون چیست؟

دکوراسیون و نحوه چیدمان محل زندگی از دیرباز دغدغه خانم ها و بعضا آقایان بوده و هست.  هماهنگ سازی طراحی شده برای به جلوه درآوردن رنگ‌ها، اثاثیه و سایر اشیاء در یک اتاق یا ساختمان به صورت هنرمندانه این تعریفی است کلی و اجمالی بر مفهوم دکوراسیون. در اکثر موارد افراد خود چیدمان یا منزل را به عهده می گیرند و به ندرت آن را به کارشناسان این حوزه می سپارند. اما بهتر از برای اینکه مسئولیت دکور کردن مزل خودمان را بر عهده بگیریم با اصول آن اشنا شویم.

به چه نکاتی در دکوراسیون باید توجه کرد

  1. یگانگی

تمام عناصری که در دکور بکار می برید باید با هم هماهنگی و اتحاد داشته باشند. برای دستیابی به این اتحاد می توانید نکات زیر را رعایت کنید:

  • استفاده از المان هایی که از نظر بافت، رنگ و طرح مشابه هستند
  • مجاورت المان های مشابه
  • تکرار المان ها
  1. موازنه (تعادل)

توزیع منظم المان هایی که از لحاظ وزن بصری برابر هستند این توازن تنها در صورتی برقرار می شود که المان های با وزن بصری مشابه در تقارن یا عدم تقارن و یا به صورت شعاعی چیده شوند.

  1. ریتم

ایجاد ریتم در المان ها با به کار گیری مفاهیمی چون تکرار ( تکرار برخی آیتم ها مانند رنگ، طرح ، بافت و ابزارهای چیدمان) تناوب ( یا یکی درمیانی استفاده از المان های زیرنت بخشی به فضا به صورت ABAB  و یا ABCABC)   و تصاعد ( استفاده از المان ها به صورت صعودی، نزولی یا بر طبق طیف رنگی و سایزی شان)

  1. تاکید

از نظر حرفه ای استفاده از یک اثر هنری و یا مبلمانی خاص در نقطه کانونی فضای سالن پذیرایی یا هال .

  1. تضاد

استفاده از رنگ های متضاد در مبلمان و رنگ دیوار ها و اشیا و یا استفاده از اشکال هندسی گوناگون مانند قاب آینه ی گرد و یک تابلوی عکس مستطیلی در کنار هم.

 

  1. جزییات

جزییات مانند گیلاس های روی بستنی هستند؛ شاید اضافی به نظر بیایند اما به ظاهر آن جلوه ای زیبا و جذاب می بخشند.

 

استفاده از صنایع دستی در دکوراسیون

حال که کمی با اصول اولیه چیدمان آشنا شدیم بهتر است به بحث اصلی خود بازگردیم.

تقریبا همه ما ایرانی ها نسبت به فرهنگ و میراث چند هزارساله ی خود عرق خاصی داریم و سعی می کنیم در حد توانمان از آن ها در محیط زندگی خود استفاده کنیم. چه اینکه به جرات می توان گفت بیشتر این آثار از زیبایی بصری زیادی بهره می برند . اما گاهی در استفاده از آن ها در چید مان های مدرن منازل خود دچار مشکل می شویم .

اگر به اصول دکوراسیون توجه کنید می بینید که می توان از تضاد های بین بافت سنتی و مدرن در زیباسازی محیط زندگی و کار خود بهره برد و صنایع دستی را به صورت کاملا کاربردی در زیباسازی محیط استفاده کرد.

  • استفاده از ظروف میناکاری که رنگ آنها با فضای هال شما همخوانی دارند
  •  استفاده از جعبه های چوبی و نگارگری های ایرانی بر میز پذیرایی
  •  استفاده از رومیزی های سنتی ایرانی مانند پته، ترمه ابریشم، رشتی دوزی، سوزنی دوزی بلوچی و …
  • استفاده از قالی، گلیم و گبه های دستباف به عنوان زیرانداز
  •  یا قاب های که تلفیقی از صنایع دستی ایرانی و و فضای های مینیمال و مدرن امروزی هستند.

 

در ادامه چند تصویر استفاده از صنایع دستی در دکوراسیون را می بینیم.

استفاد از گلیم در فضایی امروزی

استفاد از گلیم در فضایی امروزی

 

استفاده از پته رومیزی

استفاده از پته رومیزی

 

بهره گیری از رنگ ها در ظروف میناکاری

بهره گیری از رنگ ها در ظروف میناکاری

هنر رودوزی سنتی چیست؟

رودوزی سنتی چیست؟

رودوزی سنتی هنر آراستن پارچه های ساده با نخ های ابریشمی و پشمی رنگی است. تمایل انسان به زیبایی و آراستن خود، او را واداشت تا پارچه های ساده ای که برای لباس استفاده می کرد را بیاراید تا روح زیباگرای او ارضا شود. هنر رودوزی از دیرباز در تمام نقاط جهان انجام می شده و می شود. اما رودوزی سنتی تماما با دست انجام می گیرد و در کشور ما دارای تنوع بسیاری است. فقط کافی است تا به زنان و دختران هنرمند مقداری پارچه ی بی روح، نخ و سوزن دهند تا روح زندگی را بر پیکره ی پارچه بدمند.

بخارادوزی

بخارادوزی

تاریخچه هنر رودوزی در ایران

چنان چه مشخص است رودوزی ها و در کل زیباسازی و تجملی کردن لباس ها مربوط به جوامع شهرنشین بوده است. از آن جا که تمدن در ایران قدمتی چند هزار ساله دارد پس قدمت این هنر ها نیز بسیار زیاد می باشد. با توجه به کتیبه های پیدا شده زنان ایلامی لباس هایی با رودوزی های گل و برگ می پوشیده اند؛ این کشفیات نشان دهنده استفاده از لباس های رودوزی سنتی در ایران دوران پیش از میلاد مسیح هستند.

لوازم مورد نیاز در رودوزی سنتی 

  • پارچه

پارچه های در رودوزی اکثرا ساده و بدون نقش هستند تا بستری مناسب برای دوخت طرح بر آن باشند. جنس آن ها اغلب از پنبه و پشم است.

  • نخ

تمام نقش و نگار های که در هنر رودوزی بر پارچه های خام زده می شوند همگی به وسیله نخ می باشد که می توانند از جنس پشم، پنبه و ابریشم باشند. نخ دمسه ( که در الوان گوناگون در بازار موجود است) نخ ملیله ( مفتول های فنری بسیار نازک فلزی از جنس طلا و نقره)

  • سوزن یا قلاب

در رودوزی پارچه های ضخیم از سوزن بیتوین (between) و برای رودوزی منجوق و پولک از سوزن منجوق دوزی که ظریف تر هست استفاده می شود. برای دوخت برخی رودوزی ها مثل قلاب دوزی یا رشتی دوزی از قلاب استفاده می شود.

 

انواع رودوزی

دست دوز های سنتی در ایران انوع گوناگونی دارند که بر اساس تکنیک دوخت و جنس نخ و پارچه به سه گروه تقسیم می شوند:

  • دوخت روی پارچه
    • پته دوزی
    • رشتی دوزی
    • بخارادوزی
    • ملیله دوزی و سرمه دوزی
    • گلابتون دوزی
  • پته دوزی

پته پارچه ای است پشمی که اصطلاحا شال یا عریض خوانده می شود. که به کمک سوزن و با استفاده از نخ های پشمی، کرک یا ابریشم رنگین روی آن نقوشی زیبا دوخته می شود. پته از صنایع دستی اصیل کرمان است.

 

پته دوزی

پته دوزی

 

  • رشتی دوزی

قلاب دوزی یا رشتی دوزی هنر دوخت نخ های ابریشمی رنگی بر پارچه ی ماهوت (که نوعی پارچه ی پشمی است). این نوع رودوزی بیشتر در استان گیلان و شهر رشت دوخته می شود از این رو به این نام معروف شده است.

رشتی دوزی

رشتی دوزی

 

  • بخارادوزی

همانطور که از نامش پیداست بخارادوزی مروبط به شهر بخارا می باشد و از انجایی که این شهر در دیرباز جزیی از خاک ایران بوده استت این رودوزی نیز از رودوزی های ایرانی به شمار می رود. شهر بخارا محل کشت پنبه و کتان بود؛ به همین دلیل بخارادوزی بر روی پارچه های کتان و پنبه ای و با نخ های الوان از همین جنس دوخته می شوند. در بخارادوزی از طرح های گل اناری و شاه عباسی زیاد استفاده می شود.

  • ملیله دوزی و سرمه دوزی

ملیله دوزی یا همان سرمه دوزی از هنر های تزئین لباس با قدمتی چند هزار ساله در ایران است. در این روش تزئینی لباس هایی با پارچه های گران قیمت از جمله ترمه که بافتی مستحکم دارند با رشته های باریک طلا یا نقره (ملیله) مزین می شوند. در سرمه دوزی رشته های فلزی طلا یا نقره که توخالی و منعطف (امروزه به شکل فنر) هستند استفاده می شوند که از زمان ساسانیان و هخامنشان رواج یافت در دوره صفویه به اوج خود رسید.

ملیله دوزی

ملیله دوزی

 

  •  گلابتون دوزی

در این هنر دوخت طرح های زیباو پر نقش روی پارچه با نوارهای طلایی گلابتون برای زیبایی و تزیین لباس های زنانه استفاده میشود.که بیشتر روی رو سری و شلوارهای محلی بکار می رود و طرح اصلی گلابتون دوزی از لباس های زنان هند و بنگال استفاده شده است .ابزار مورد استفاده گلابتون دوزی:قلاب,کپیه,مواد و چهارپایه یا همان (هاون چوبی )است. گلابتون دوزی از صنایع دستی قشم است.

گلابتون دوزی

گلابتون دوزی

 

  • دوخت داخل پارچه
    • سُکمه دوزی یا چشمه دوزی
    • ژوردوزی

 

  • سُکمه دوزی یا چشمه دوزی

از رودوزی های کهن ایران است که در آن از پارچه های کتانی یا چلواری که تار و پود مستحکمی نداشته باشد استفاده می شود. در این نوع رودوزی قسمت هایی از پارچه انتخاب می شود و تار و پودش را از هم باز یا به اصطلاح نخ کشی می کنند. و با نخ میان آن ها را بخیه می کنند تا از هم باز نشوند.

سکمه یا چشمه دوزی

سکمه یا چشمه دوزی

  • ژوردوزی

اگر میان این چشمه ها (حفره های ایجاد شده) را با نخی دیگر بدوزند به آن هنر ژوردوزی اطلاق می شود.

ژوردوزی

ژوردوزی

 

الحاق مواد دیگر به پارچه

  • آجیده دوزی

آجیده در فارسی به معنای بخیه زدن، سوزن زدن، خلائیدن سوزن یا درفش یا نشتر در چیزی است (فرهنگ عمید ص ۴۴). در هنر آجیده دوزی از پنبه استفاده می شود. به این صورت که لایه ای از پنبه بین دو پارچه قرار می گیرد و سپس روی آن دوخت زده می شود. در نتیجه نقوشی برجسته بر سطح کار نمایان می شود. در حال حاضر در خیاطی های صنعتی نیز از این روش برای تولید پوشاک گرم استفاده می گردد. البته به جای پنبه از پشم شیشه بهره می برند.

 

آجیده یا پنبه دوزی

آجیده یا پنبه دوزی

 

آجیده یا پنبه دوزی

آجیده یا پنبه دوزی

 

 

 

  • پولک و منجوق دوزی

دوخت و الحاق پولک و منجوق به پارچه را پولک دوزی یا منجوق دوزی گویند. در گذشته جنس پولک و منجوق بیشتراز فلزهای گرانبهایی چون طلا و نقره بود .

 

پولک دوزی

پولک دوزی

 

  • شرابه دوزی

شرابه دوزی هنر تزیین لبه های پارچه به کمک نوار ها و نخ های الوان است. رشته و منگوله های آویزان شده از کنار شال و پرده را شرابه گویند.

 

 

آشنایی با هنر قالیبافی

قالیبافی هنری ایرانی

قالیبافی چیست؟

قالیبافی هنر بافت فرش پرزدار بر روی دار عمودی یا در مواردی افقی به وسیله پشم و ابریشم است. مطمئنا بار ها نام قالی را شنیده اید اما شاید فکر کنید این گستردنی با فرش فرق دارد. پس قبل از اینکه با قالیبافی آشنا شویم بهتر است “فرش” را بشناسیم. هر چیز گستردنی ای را فرش گویند از قبیل جاجیم، گلیم، زیلو، قالی و قالیچه. اما گستردنی ای که در حال حاضر به آن فرش می گوییم همان قالی است. اما مشخصه ای که این دستبافته را نسبت به بقیه گستردنی ها متمایز می­کند گره دار بودن و پرز های بلند آن است.

کلمه قالی را از چند جهت مورد بررسی قرار داده اند. این کلمه از ریشه عبارت ترکی “قالین” است که با توجه منطقه جغرافیایی معانی گوناگونی دارد:

  • مهریه، کابین، جهزیه ای که داماد به عروس خود هدیه (آرماغان) می داد.
  • ضخیم، مقاوم و پایدار

تاریخچه قالی بافی

قدیمی ترین زیراندازی که توسط باستان شناسان کشف شده “قالی پازیریک” نام دارد که حدود هفتاد سال پیش در دره پازیریک واقع در سیبری یافت شده است و عمر آن را حدود ۴۰۰ سال قبل از میلاد مسیح تخمین زده اند که در حال حاضر در موزه آرمیتاژ سن پترزبورگ نگهداری می شود. بنا بر نوشته های روزنکو (دانشمند روسی) این قالی مربوط به آشوریان است و با توجه به نقوش آن این قالی را ایرانی می دانند.

بافت قالی

قالی مجموعه ای از تار و پود و پرز است. تار نخ هایی است که بر طول دار بسته می شود و می توانند از جنس ابریشم، پشم یا پنبه باشند. پود ها به موازات یکدیگر به صورت افقی بر دار بسته می شوند که در قالی های ممتاز از جنس ابریشم، در دستبافت های خوب و متوسط از جنس پشم و در قالی های معمولی از پنبه هستند. اما آنچه به این دستبافته ی زیبا هویت قالی را می بخشد پُرز است. و تمام نقوش و رنگ ها بر فرش این بخش بر عهده دارد. جنس آن در قالی های دستبافت از ابریشم و یا پشم است.

هنرمند قالیباف به کمک ابزارهای قالی بافی همانند

  • شانه یا دفتین
  • قلاب
  • قیچی

و البته نقشه طرح خود را بر تار و پود پیاده می کند.

 

قالیبافی و لوازم مورد نیاز

نقوش قالی بافی

حتما شما هم مانند هر ایرانی دیگر سری به بازار فرش یا فروشگاه های فروش فرش زده اید؛ و کمابیش با تنوع طرح ها و نقوش فرش های ایرانی آشنایی دارید. اما بهتر است با نگاهی دقیق تر به این طرح های ایرانی نگاه کنیم تا به عنوان فردی که در مهد فرش جهان زندگی می کند شناخت بهتری نسبت به هنر قالیبافی داشته باشیم.

 

  • قالی با نقش شاه عباسی

شاه عباس از شاهان صفوی بود که از طرح های مورد علاقه او طرح گل زنبق بود که بنا بر علاقه این شخص بهاین گل نام گل را شاه عباسی نهادند . قالی های شاه عباسی در گوشه و کنار خود گل دارند . از زیباترین و اصیل ترین طرح های ایرانی به حساب می آیند. قالی شاه عباسی طرح های فرعی ای ازجمله شیخ صفی، درخت، حیوان، شاه عباسی مزین و لچک ترنج اشاره کرد.

قالی طرح شاه عباسی

قالی طرح شاه عباسی

  • قالی با نقش ماهی درهم

این طرح نیز مانند طرح شاه عباسی از معروف ترین، فاخر ترین و ریز نقش ترین طرح های قالی ایرانی هستند. پیشینه و خواستگاه ان را مربوط به شرق ایران کهن و هرات است از این رو این طرح “هراتی” نیز خوانده می شود.

در قالی های طرح ماهی درهم حوضی لوزی شکل و یا مستطیل در وسط قرار دارد که طرح های ماهی و ریز نقش هایی در متن اصلی آن تکرار می شوند. انواع طرح های ماهی درهم:

  • ماهی درهم خراسان
  • ماهی درهم تبریز
  • ماهی درهم کرمان
قالی طرح ماهی در هم

قالی طرح ماهی در هم

ماهی در هم در خراسان، تبریز  و کرمان تفاوت هایی در اندازه نقوش  و رنگ ها دارند. در قالی های ماهی درهم خراسان طرح های ماهی های کوچک به تکرار در گروه های دو یا چهارتایی در گوشه و کنار قالی دیده می شوند.

قالی ماهی درهم خراسان

قالی ماهی درهم خراسان

در ماهی درهم تبریز نقوش کمی درشت تر و ماهی ها به صورت چرخان در جای جای قالی دیده می شوند.

قالی ماهی درهم تبریز

قالی ماهی درهم تبریز

 

ماهی درهم کرمان کمی سبک تر و نقوش آزادانه تر در متن قالی نقش بسته اند. ماهی ها بزرگ تر،کشیده تر و شبیه برگ به صورت دوار می باشند.(کرمان در هنر گلیم بافی هم در جهان شهرت خاصی دارد)

 

قالی ماهی درهم کرمان

قالی ماهی درهم کرمان

  • قالی طرح اسلیمی

طرح اسلیمی یکی از اصیل ترین هنر های ایرانی پس از اسلام است. اسلیمی خطوط پیچیده و منحنی است که مانند درخت تاک می پیچند و رشد می کنند و ابتدا و انتهای آن مشخص نیست. اسیمی از هفت طرح اصلی در نگارکری سنتی ایرانی است. اسلیمی در بسیاری هنر های دستی ایرانی مانند میناکاری، قلمزنی ترمه دوزی، تذهیب کاری و قالی بافی استفاده  می شود.

قالی طرح اسلیمی

قالی طرح اسلیمی

با برخی دیگر از طرح قالی های ایرانی در تصاویر زیر آشنا می شویم:

قالی طرح درختی

قالی طرح درختی

 

قالی طرح محرابی - گلدانی

قالی طرح محرابی – گلدانی

 

قالی طرح شکارگاه

قالی طرح شکارگاه

 

 

قالی با طرح گل فرنگ

قالی با طرح گل فرنگ