دسته: صنایع دستی

شناخت انواع صنایع دستی ایران (بخش دوم)

آشنایی با صنایع دستی ایران(بخش دوم)

  1. صنایع دستی سنگی

زمانی که بشر خود را در طبیعت یافت و نیاز به دفاع از خود پیدا کرد با سنگ اشنا شد و سعی در تولید ابزار با کمک این ماده اولیه نمود. صنایع دستی سنگی شامل:

  • حجاری یا سنگ تراشی

سنگ تراشی را میتوان اولین صنعت دستی بشر دانست. این هنر برش دادن تکه هایی از سنگ و حذف بخش هایی از آن و پیدا شدن جسمی دیگر از دل آن است. سنگ تراشی از هنر های پیش از تاریخ است و گواه این ادعا مجسمه های کوچک ونوس هستند که برخی از آن ها مربوط به ۸۰۰،۰۰۰ سال پیش می باشند.

  • خراطی سنگ

برش دورانی سنگ را که به کمک چرخ خراطی انجام می گیرد خراطی سنگ گویند. در این روش قطعه ای از سنگ که باید به گونه ای مکعبی و تا حدودی به اندازه محصول نهایی نزدیک باشد. این قطعه سنگ به دستگاه تراش متصل می شود و هنرمند با کمک مته هایی که دارد سطوح بیرونی و داخلی محصول مورد نظر را برش می دهد. در مرحله آخر با کمک کاغذ سنباده سطوح محصول صاف  و صیقلی می شود.

  • مشبک کاری سنگ

ایجاد حفره و اشکال گوناگون در سنگ یا دیگر مواد را مشبک می گویند.

  • معرق سنگ

در معرق سنگی، هنرمند و یا صنعت کار، با در کنار هم قرار دادن منظم و موزون قطعه های گوناگون سنگ که از قبل برش داده شده اند، و هر کدام جنس و رنگ خاص به خود را دارند اشکال زیبایی می آفریند. این نقوش در معماری ایرانی بیشتر اسلیمی و ختایی و هندسی هستند.

  • مرصع کاری

از آن جا که جواهرات سنگ های گران بها هستند، مرصع کاری در مجموعه صنایع دستی سنگی قرار می گیرد. مرصع­ کاری هنر جواهر نشان کردن، جواهر نگاری و نگین کاری نیز خوانده می شود. مرصع کاری در لغت از واژه ترصیع به معنای موازنه است. در این هنر به کاشت متقارن جواهرات بر سطح مورد نظر ترصیع و نتیجه کار مرصع می گویند.

 

خرازی و حکاکی روی سنگ

 

  1. چاپ های سنتی

  • چاپ کلاقه ای (باتیک)

در این نوع چاپ بیشتر از پارچه ابریشمی استفاده می شود و دو سوی پارچه قبل از چاپ با واکس یا موم می پوشانند تا مانع از نفوذ رنگ به پارچه شود تا نقش زدن بر آن آسان تر باشد.

  • چاپ قلمکار

در ابتدای این هنر- صنعت نقوشی را با استفاده از قلم مو بر روی پارچه های پنبه و ابریشمی می کشیدند و سپس آن ها را رنگ آمیزی می کردند. اما به مرور که تقاضا برای این گونه پارچه ها زیاد می شود و می بایست سرعت عمل بیشتری را در تولید این گونه پارچه ها به کار برد صنعت گران این عرصه رو به چاپ های مهری آوردند.

 

چاپ کلاقه ای (باتیک)

  1. صنایع دستی حصیری

آن هنگام که انسان ها از الیاف گیاهان برای پوشش کف محل سکونت خود استفاده می کردند، آغاز به کار هنر حصیربافی بود. شواهدی که در خاورمیانه به دست آمده نشان می دهند که حصیربافی از اولین زیر انداز های بشر بوده و حتی پروفسور هوپ آن را پیش درآمد هنر سفالگری دانسته است. حصیربافی تقریبا در تمام جغرافیای ایران به اشکال مختلف و مواد اولیه گوناگون انجام می شود.

 

 

  • سوند بافی

برای ساختن سوند از شاخه های برگ دار درخت خرما استفاده میشود. در این روش شاخه برگ دار را با طناب هایی که از برگ درخت خرما ساخته شده است  به هم وصل می کنند و بیشتر برای پوشش های خانه های مسکونی مورد استفاده قرار می گیرد.

 

  • مروار بافی (بامبو بافی)

در مروار بافی از ترکه ی نوعی گیاه که در اطراف تهران و همدان می روید استفاده می شود. این هنر بیشتر در شهرهای استان گیلان رواج دارد  اما در بامبو بافی از نی خیزران برای بافت استفاده می کنند.

  • کپو بافی

این هنر مختص جنوب ایران به ویژه شهر دزفول است. در کپو بافی از برگ درخت خرما که بافت بسیار محکمی دارد برای ساخت انواع سبد بهره می برند.

  • چیغ بافی

در بافت چیغ از نخ های رنگی در کنار نی های مردابی استفاده می شود و به کمک این رنگ ها نقوشی روی این دست بافته ثبت می شوند. چیغ یا چیخ بافی هنر دست عشایر است و معمولا در ابعاد بزرگ برای حفاظت اطراف چادرهایشان از آن ها استفاده می کنند. چیغ بافی هنری است گروهی و اگر زنی از عشایر مشغول بافتن چیغ باشد دیگر زنان عشیره به کمک او خواهند آمد.

بامبو بافی، ترکه بافی، چم بافی، ارغوان بافی، درج بافی و مروار بافی همگی از انواع حصیری هستند که در تهیه آن ها از ترکه های منعطف گیاهان استفاده می شود. دلیل این نام های گوناگون به دلیل محلی است که این صنایع در آن ها ساخته می شوند. و هر کدام در گویش محلی همان محل معنا دارند.

 

  1. صنایع دستی وابسته به معماری

 

  • ساروج بری یا آهک بری

. ساروج بری به ایجاد نقش در نمای دیوار ها و سقف های آهکی می گویند. نام این هنر به اشتباه آهک بری نیز خوانده می شود اما اگر از آهک به تنهایی و بدون خاکستر، ماسه‏ بادی و گل نی، استفاده شود نتیجه ی کار ترک خواهد برداشت و فرو می ریزد به این ترکیب نامبرده ساروج می گویند و نقش اندازی روی آن را ساروج بری.

  • گچ بری

گچ بری یکی از قدیمی ترین هنر های تزئینی در هنر معماری است. گچ ماده ای است که پس از ترکیب شدن با آب ماده خمیری اسی از آن ایجاد می شود و زمانی که به اندازه پنیر سفت شد هنرمند می تواند با ابزار گچبری روی آن طرح و نقش مورد نظر را پیاده سازی کند.

  • مقرنس کاری

مقرنس کاری شیوه ای تزئینی و البته مهم تر از آن شیوه ای است در معماری سنتی برای شکل دهی به گنبد مساجد. مقرنس کاری هنر تزئین و برجسته سازی است که با هنر های کاشی کاری و گچ بری تلفیق شده است. اگر می خواهید بیشتر با این هنر آشنا شوید این لینک را لمس کنید.

 

شناخت انواع صنایع دستی ایران (بخش اول)

آشنایی با صنایع دستی ایران (بخش اول)

خوشبختانه صنایع دستی ایران در جهان شناخته شده است و تقریبا تمام دنیا با گلیم و فرش ایران آشنا هستند و برخی از این صنایع از سودآور ترین صادرات غیرنفتی ما به شمار می روند. صنایع دستی ایران و هنر های مردم این سرزمین با توجه به تنوع جغرافیایی و فرهنگی ایران ، انواع گوناگونی از لحاظ مواد اولیه و ابزار ساخت دارند. با شناخت و حمایت از صنایع دستی ایران می توانیم این میراث فرهنگی با ارزش را زنده نگه داریم و به فرزندان خود بسپاریم.

حتما تا کنون با بسیاری از صنایع دستی کشورمان آشنا شده اید اما ما در این نوشته قصد داریم تا با هنر های زیبای کشورمان به تفکیک جنسیت و مواد اولیه بیشتر آشنا شویم تا بدانیم چه مواد اولیه ای بیشتر در تولید هنر های دستی کاربرد دارد.

 

طبقه بندی صنایع دستی ایران بر اساس مواد اولیه و شاخه اصلی

  1. صنایع دستی فلزی

  • مسگری

استفاده از مس در ساخت ظروف و ادوات جنگی مثل چاقو به بیش از ۱۰۰۰ سال می رسد حتی برخی زنجان را مهد ساخت سلاح های جنگی در زمان هخامنشیان می شناسند. امروز نیز ظروف مسی زنجان طرفداران زیادی دارد و با مدرن شدن طرح ها این هنر ابزار امرار معاش خانواده های زیادی به طور مستقیم و غیر مستقیم می باشد. می توانید با لمس این لینک بیشتر با صنایع دستی زنجان آشنا شوید.

 

 

  • قفل چالشتری

چالِش تُر یکی از ناحیه های شهرکرد در استان چهار محال و بختیاری است. این شهر دارای فرهنگ و تاریخی غنی می باشد. صنایع دستی ویژه خود را دارد که معروف ترین آن که دارای ثبت جهانی است قفل چالشتری است. این قفل را از آهن، مس، طلا  و برنج می سازند. در این مقاله می توانید بیشتر با این قفل و صنایع دستی چالشتر آشنا شوید.

  • میناکاری

هنر نقاشی و لعاب کاری بر فلز مس، طلا یا نقره. این هنر سابقه ای بیش از پنج هزار ساله دارد و در حاضر، اصفهان مهد این هنر می باشد.

 

  • قلمزنی

هنر کار با فلز، یا هنر ایجاد نقوش بر روی فلز را قلمزنی می گویند. ایجاد نقوش یا می تواند با استفاده از قلم و چکش باشد و یا برش دادن بخش هایی از ورقه فلزی برای ایجاد نقش. در حال حاضر قلمزنی بیشتر بر روی مس، نقره و برنج انجام می گیرد. در این لینک بیشتر با این هنر زیبا و انواع آن آشنا شوید.

  • زرگری

طراحی و تولید زیورآلات طلا و نقره را زرگری می گویند. در گذشته زرگر ها ظروف طلا نیز می ساختند که با گران شدن بهای فلزات گرانبها زرگری محدود به ساخت زیور آلات ظریف شد.

  • ملیله کاری

این هنر نیز از شاخه های هنر کار با فلز است و از صنایع دستی شهر زنجان به شمار می آید. فلزاتی از قبیل طلا و نقره و گاهی مس در ملیله کاری کاربرد دارند. در ملیله کاری از مفتول های بسیار ظریف نقره و به هم چسباندن آن ها نقوش و در نهایت ظروف و زیورآلات تهیه می شوند.

 

  • نقره / طلا کوبی

حکاکی روی فولاد و پرکردن فضای ایجاد شده با طلا یا نقره را طلا کوبی یا نقره کوبی می گویند.

از دیگر صنایع دستی فلزی می توان ریخته گری سنتی، ورشوسازی، علامت سازی، قفل سازی، چلنگری و … نام برد.

 

  1. صنایع دستی تولید شده از الیاف (ابریشمی، پنبه ای ، پشمی)

این نوع صنایع دستی که مواد اولیه آن الیاف هستند بنا بر نوع بافت و وسیله ی بافت نیز تقسیم بندی می شوند:

  • رودوزی های سنتی

سوزن دوزی، پته دوزی، بخارا دوزی، نوار دوزی، ملیله دوزی، گلابتون دوزی، خوس دوزی، قلاب دوزی و …. با بیشتر این هنر ها می توانید در مقاله رودوزی های سنتی آشنا شوید.

  • بافته های داری

قالی، گلیم، گبه و زیلو از بافته های داری به حساب می آیند

  • بافته های دستگاهی

  • جاجیم و جاجیم مانند ها ( مثل گلیمچه، چنته، موج، ماشته، اهرامی)

  • پارچه ها : ترمه، شعربافی، دارایی بافی، زربفت، مخمل بافی، چادر شب بافی و …

 

  1. صنایع دستی چوبی

چوب یکی از قدیمی ترین مصالح ساختمانی در طبیعت است و یکی از پر کاربرد ترین منابع طبیعی برای ساخت و ساز  به شمار می آید؛ و می توان گفت از پر مصرف ترین منابع طبیعی است و سالانه در کشور ایران حدود ۶ میلیون متر مکعب می باشد.

  • منبت کاری

به ایجاد نقوش بر چوب به کمک مغار (قلم منبت) و چکش منبت می گویند.

  • معرق چوب

هنر موزاییک چوب. هنرمند با کنار هم قرار دادن قطعات چوب از جنس ها و رنگ های گوناگون به ایجاد نقوش می پردازد.

  • خراطی چوب

در خراطی به غیر از چوب به چرخ خراطی و ابزار فرم دهنده دیگری نیز نیاز است. از چوب هایی که خراط ها در کار خود استفاده می کنند چوب درختان گردو، بید، نارون، توسکا، زبان گنجشک، چنار، گلابی، کنار، گز، جغ (ششم) و… است.

 

  • خاتم کاری

هنر آراستن سطوح مختلف با قطعات ریز چوبی با استفاده از کنار هم قرار دادن آن ها به کمک چسب. مواد اولیه مورد نیاز انواع چوب مانند آبنوس، فوفل، گردو، بقم، عناب، نارنج، کهکم و کبوده و انواع استخوان مانند استخوان و عاج فیل، استخوان شتر و استخوان اسب هستند.

  • ارسی سازی

در و پنجره های ارسی ماحصل هنر های مشبک کاری و گره چینی هستند.

  • مشبک چوب

مشبک روی چوب مانند مشبک کاری روی سنگ از قدیمی ترین انواع مشبک کاری است زیرا چوب همواره به عنوان یک ماده اولیه در دسترس بوده است. برای مشبک کاری روی چوب ابتدا طرح مورد نظر روی چوب کشیده می شود و سپس هنرمند مشبک کار با اره مویی نقاطی را که باید بریده شود می برد؛ و در آخر کار را پرداخت می کند و شبکه ای از طرح های زیبا بر جای می ماند.

 

گره چینی، نازک کاری، پیکرتراشی چوب، ساز سازی، چپق های سنتی و … از دیگر صنایع دستی چوبی هستند.

 

شطرنج چوبی و مهره های دست ساز

شطرنج چوبی و مهره های دست ساز

بسیاری از ما ایرانیان در منازل خود احتمالا یک شطرنج چوبی و مهره های دست ساز آن را داریم و با نام مهره ها و قوانین ابتدایی آن آشنا هستیم. شطرنج یک بازی دو نفره است و بر روی صفحه شطرنج و با مهره های آن انجام می شود. شطرنج چوبی و مهره های دست ساز در میان هنر دوستان طرفداران زیادی دارد و خود یکی از زیر شاخه های صنایع دستی در ایران به شمار می رود. شطرنج چوبی کردستان، به ویژه شهر سنندج، از مرغوب ترین و محبوب ترین انواع تخته شطرنج ها هستند و اگر سراغ هنر نازک کاری را بگیرید حتما در ابتدا فقط به این وسیله ی سرگرمی خواهید رسید.

 

نازک کاری و شطرنج چوبی:

چوب یکی از قدیمی ترین مصالح ساختمانی در طبیعت است و یکی از پر کاربرد ترین منابع طبیعی برای ساخت و ساز  به شمار می آید و می توان گفت از پر مصرف ترین منابع طبیعی است و مصرف سالانه آن در کشور ایران حدود ۶ میلیون متر مکعب می باشد. صنایع دستی چوبی در ایران دارای تنوع زیادی است و می توانید با این تنوع در این مقاله آشنا شوید. یکی از این صنایع، نازک کاری است که از صنایع چوبی کردستان می باشد. در این روش هنرمند طرحی را از قبل آماده می کند و با استفاده از قطعات بسیار کوچک و ظریف و کنار هم قرار دادن و فشردن آن ها، وسیله مورد نظر را می سازد. در این روش ابتدا بدنه کار ساخته می شود و سپس بنا بر طرحی که از قبل زده شده قطعه های چوب کنار هم چسبانیده می شود.

این هنر در استان کردستان، به ویژه شهرستان سنندج رواج زیادی دارد و کالاهایی از قبیل عصا، رحل، کیف، قاب ، جعبه و … محصولات این هنر هستند. اما امروزه درصد بیشتری از این هنر به تولید شطرنج چوبی و تخته نرد اختصاص دارد. اگر سری به خیابان شهدای سنندج زده باشید مطمئنا فروشگاه های زیادی را دیدید که زیبا ترین و اعلا ترین تخته نرد ها را به فروش می رسانند.

در این هنر بیشتر از چوب های زیبای گردو و راش استفاده می شود تا در کنار دوام این چوب ها از گره های طبیعی و زیبای آن ها نیز در خلق این آثار بهره ببرند.

مهره های دست ساز

بازیگر های اصلی بازی شطرنج مهره های آن هستند. در هر بازی شطرنج ۳۲ مهره باید حضور داشته باشند. هر طرف بازی ۱۶ مهره دارد که به مهره های سیاه و سفید مشهور اند حتی اگر به رنگ های چوب باشند! انواع گوناگونی از مهره های شطرنج در بازار موجود هستند. مهره های پلاستیکی، سنگی، چوبی و … در اکثر مواقع این مهره های دست ساز هستند مانند مهره های چوبی و سنگی که حاصل هنر خراطی، نازک کاری و یا حجاری می باشند.

مهره های چوبی و دست ساز زاده ی هنر خراطی و نازک کاری هستند از صنایع دستی ایران به حساب می آیند که اکثرا در کردستان شاهد تولید آن هستیم.  گاهی هنرمند برای زیبایی هر چه بیشتر اثر خود چند هنر را با هم تلفیق می کند؛ مثلا از خاتم کاری، منبت و یا پیکرتراشی در ساخت مهره استفاده می شود. در ساخت این مهره ها نیز ماننده صفحه ی شطرنج از چوب های راش و گردو استفاده می شود.

 

هنر ساخت صفحات شطرنج ،تخته نرد، مهره ها و تاس های چوبی دست ساز، هنری حدودا ۱۵۰ ساله است اما اگر از هنرمندان این عرصه حمایت نشود این هنر به دست فراموشی سپرده می شود و تنها راه درآمد این هنرمندان مسدود خواهد شد.

شرکت های هرمی در صنایع دستی

شرکت های هرمی در صنایع دستی

همانطور که می دانید صنایع دستی ایران از متنوع ترین ،اصیل ترین و شناخته شده ترین صنایع دستی جهان هستند. کارگاه های تولیدی صنایع دستی در ایران زمینه اشتغال ده ها هزار نفر را به طور مستقیم و غیر مستقیم ایجاد کرده اند. متاسفانه در چند سال اخیر با پدیده شرکت های هرمی آشنا شده ایم و می دانیم که عناصر اصلی آن ها به دنبال سودجویی های شخصی خود هستند. محصولاتی که از طریق این شرکت ها به بازار ارائه می شوند استاندارد مشخصی در بازار ندارند با کیفیتی پایین به دست مشتری نهایی می رسند. حال شوربختانه شاهد این پدیده در بازار هنر های دستی کشور نیز هستیم. شرکت و یا شرکت هایی که مانند یک غده سرطانی تاثیر بسیار بدی بر این بازار محصولات فرهنگی و اصیل می گذارند و ارزش معنوی این آثار را تحت تاثیر قرار می دهند. اما تاثیر منفی این نوع شرکت ها بر بازار صنایع فرهنگی و هنری چیست؟

 

۱: تولید انبوه کالای بی کیفیت :

سیاست سود جویانه شرکت های هرمی عاملی بر تولید انبوه کالای بی کیفیت در کارگاه های صنایع دستی می شود. از طرف مدیران این شرکت ها به تولید کنندگان این عرصه سفارشات عمده ای داده  و از آن ها خواسته می شود تا جای امکان هزینه های تمام شده را پایین بیاورند. از این رو تولید کننده ناچار به تولید کالاهایی با کیفیت پایین هستند. یکی  از دلایلی که تولید کنندگان صنایع دستی حاضر به پذیرش چنین سفارش هایی از طرف این گونه شرکت ها هستند، عدم حمایت از آن ها برای تولید کالای اصیل و با کیفیت است. از این رو تولید کننده با قبول سفارشات انبوه شرکت های هرمی و خارج کردن کالای با کیفیت از خط تولید بازار را با انبوهی از کالای بی کیفیت رو به رو می کند.

۲: آسیب به هویت معنوی صنایع دستی

شیوه تولید و فروش صنایع دستی از طریق شرکت های هرمی به هویت فرهنگی و اصالت این آثار لطمه ی جدی و جبران ناپذیری وارد می کند. این کالا ها بار هویت یک ملت را به دوش می کشند و با این گونه بازاریابی و کیفیت پایین از ارزش معنوی این محصولات کاسته و بر سود خود افزوده اند.

 

 

۳: بر هم زدن چرخه تولید، بازاریابی و فروش

تولید کنندگانی که سفارش های انبوه موسسات هرمی را می پذیرند دیگر قادر به قبول سفارشات از مشتریان همیشگی خود نیستند. از این رو شرکت و ها و سازمان هایی که همیشه از صنایع دستی برای هدایای سازمانی خود استفاده می کردند دیگر اعتمادی به این صنف نخواهند داشت و کم کم کالاهای الکترونیک و بعضا چینی به عنوان هدایای تبلیغاتی و سازمانی در میان شرکت ها رد و بدل می شود. ذکر این نکنه ضروری است که خریدارانی که به شرکت های هرمی برای خرید هنر های دستی مراجعه می کنند اکثرا مشتری واقعی نیستند و برای گسترش شبکه فروش و افزایش زیر شاخه دست به خرید می زنند.

۴: قیمت بالای مصرف کننده:

در حالی که سفارشات این شرکت ها به صورت انبوه با قیمت تمام شده پایین است، به دلیل وجود زیر شاخه های متعدد و افزایش قیمت پلکانی در نهایت کالای بی کیفیت با قیمت بالا به مشتری نهایی فروخته می شود. که این خود سبب بی اعتمادی به بازار صنایع دستی خواهد شد.

۵: اشباع بازار

از آنجا که صنایع دستی کالاهایی ماندگار هستند و جز اقلام مصرفی محسوب نمی شوند، عرضه ی آن باید به گونه ی محدود باشد. اما موسسات هرمی با سفارشات زیاد خود و اشباع کردن بازار با این کالاهای بی کیفیت عرضه را بیش از تقاضا کرده اند که خود دلیلی بر رکود کارگاه های صنایع دستی در سال های آتی خواهد شد.

۶:   زیان در بلند مدت برای کارگاه های تولید کننده:

  • پایین آمدن کیفیت کار برخی برند های معتبر صنایع دستی که با شرکت های هرمی همکاری می کنند
  • نارضایتی مشتریان همیشگی قبلی که دیگر سفارشات شان از سوی تولید کننده پذیرفته نمیشود
  • امکان جلوگیری از فعالیت شرکت های هرمی از سوی مراجع قانونی (و عدم پرداخت مطالبات تولید کننده)

 

این مقاله سعی داشت با نگاهی دلسوزانه به بازار صنایع دستی و ارائه دلایلی مبنی بر زیانی که شرکت های هرمی بر پیکره ی بازار و اقتصاد و کارگاه های تولیدی هنر های دستی وارد می کنند، تبعات فعالیت شرکت های هرمی را بازگو کند.

آشنایی با هنر شیشه گری

شیشه گری

اگر قدیمی ترین صنایع دستی را به صف کنیم مطمئنا شیشه گری جز رتبه های نخست خواهد بود؛ با حدود ۵ هزار سال سابقه! بنا بر شواهد شیشه گری دستی یا فوتی اولین بار در مصر باستان انجام شده است. اما بقایایی از یک گردنبند شیشه ای در شمال غربی کشور نشان از آن دارد که ایرانیان نیز پیش از ۲۲۰۰ سال پیش از میلاد به تولید و ساخت شیشه اشتغال داشته اند. شیشه گری هنر شکل دهی به خمیر شیشه یا سیلیس است.

هنر شیشه گری

تاریخچه شیشه گری در ایران

همانگونه که اشاره کردیم شیشه گری در ایران سابقه ای حدود ۵ هزار ساله دارد. تا سده اول پیش از میلاد از شیشه به شکل توده ای بیشتر استفاده می شد. مثلا مهره های تزیینی و امثالهم. اما از زمان اشکانیان و  ساسانیان دو روش فوتی و فوتی قالبی در شیشه رواج یافت. اما اوج شکوفایی آن و به وجود آمدن روش های جدید در تولید ظروف و اشیای شیشه ای مربوط به دوران سلجوقیان است. در این دوران از قالب های گوناگون، نقوش برجسته و فرورفته، حک کردن و تراشیدن برای مزین کردن شیشه ها استفاده می کردند.

ماده اولیه شیشه

با اینکه در چند سال اخیر راه های مختلفی برای تهیه ی شیشه به وجود آمده اما در ۹۰ درصد مواقع مانند چند هزار سال پیش از آهک ، سیلیس و کربنات سدیم برای تهیه شیشه استفاده می شود. خمیر شیشه در کوره های ویژه این کار در دمای ۱۲۰۰ تا ۱۷۰۰ درجه سلسیوس به دست می آید که پس از آن یا قالب گیری می شود و یا با روش سنتی شکل دهی خواهد شد.

شیشه گری سنتی

شیشه گری سنتی از هنر های سنتی زنده است و هم اکنون در کارگاه های شیشه گری بسیار ی در داخل د خارج از کشور انجام می شود. در این روش مواد اولیه را در کوره با دمای ۱۲۰۰ تا ۱۸۰۰ درجه ذوب می کنند و سپس به وسیله بوری یا میله دم ( لوله ای تو خالی از جنس فولادی به طول ۱۰۰ تا ۱۲۰ سانتیمتر با قطر ۱٫۵ تا ۲ سانتیمتر ) ماده مذاب شیشه را بر می دارند و به کمک دمیدن در میله بوری و قالب به آن فرم می دهند. شیشه گری سنتی به روش های فوتی، فوتی قالبی و پرسی انجام می شود.

  • فوتی

شیشه گری فوتی

در این روش ماده مذاب را با بوری از کوره بر می دارند و استاد کار شروع به چرخاندن میله می کند (برای تعادل در مقدار ماده مذاب) سپس شروع به ورز دادن و به اصطلاح مرمری کردن می رسد. دوباره ماده مذاب سر میله را به سمت کوره می گیرد تا گرم شود و سپس با دمیدن در آن حبابی در ماده مذاب ایجاد شده . بعد از آن استاد کار با چرخاندن و دمیدن و به کمک ابزار به آن شکل می دهد.

  • فوتی قالبی

در روش فوتی قالبی همانطور که از اسم آن مشخص است از دو روش فوتی و قالب برای شکل دهی استفاده می کنند. استاد کار ماده ذوب شده را با میله بوری بر می دارد و در آن می دمد و سپس آن را در قالب می گذارد و سپس بار دیگر در آن می دمد تا خمیر شکل قالب را به خود بگیرد.

  • پرسی

در روش پرسی ماده مذاب را با میله بر می دارند و به سرعت در قالب می ریزد و آن را از میله جدا می کنندو در این روش قالب به سرعت بسته شده و با فشار هوای داخل آن به شیشه شکل می دهد. سپس شیشه شکل داده شده را در گرمخانه برای سرد شدن تدریجی قرار می دهند.

 

استاد علی بابا بختیاری. هنرمند حوزه شیشه گری سنتی

رنگ های شیشه

حتما شیشه ها و بطری ها و ظروف شیشه ای سنتی زیادی در ویترین فروشگاه های صنایع دستی دیده اید. اما چیزی که بیش از هر چیز توجه هر بیننده ای را به خود جلب می کند رنگ های زنده و متنوع شیشه ها است. در شیشه گری از رنگ های معدنی برای رنگی کردن شیشه ها استفاده می شود. به طور مثال:

  • اکسید آهن: رنگ سبز
  • اکسید کبالت: رنگ آبی کبود
  • اکسید مس و کرومات: رنگ آبی زنگاری
  • اکسید مس یک ظرفیتی یا سلنیوم: رنگ قرمز
  • بی اکسید منگنز و کبالت: رنگ بنفش

این اکسید ها به اندازه مورد نیاز با خرده شیشه یا سیلیس مخلوط می شوند و سپس برای ذوب شدن به مدت ۸ ساعت در کوره با دمای ۱۰۵۰ تا ۱۲۰۰ درجه قرار می گیرند.

شیشه گری در حال حاضر

در حال حاضر چندین کارگاه شیشه‌ گری در تهران و برخی شهرهای دیگر مثل اصفهان، میمند فارس، قمصر کاشان و… مشغول به فعالیت هستند. اما برخی هنرمندان و استادکاران این هنر از رو به فراموشی رفتن این هنر می گویند و یاد آور می شوند که بیشتر کارگاه ها از روش های صنعتی در تولید شیشه استفاده می نمایند.

کودکان در صنایع دستی

نقش کودکان در تولید صنایع دستی

شاید شما هم از آن دست افرادی هستید که در برهه ای از زندگی خود به فکر فراگیری یکی یا حتی چند رشته از صنایع دستی ایران بودید. کودکان با داشتنی ذهنی خلاق و آماده ی یادگیری می توانند میراث کهن ایرانی را با آموزش درست به فرزندان خود انتقال دهند. کودکان در صنایع دستی و دوره های آموزشی مربوط به آن ها می توانند فعالیت کنند. در این زمینه آموزشگاه ها و برخی مدارس امکاناتی فراهم کرده اند که در آن ها می توانیم شاهد نقش آفرینی کودکان در صنایع دستی باشیم.

آموزش صنایع دستی به کودکان

کودکان بسیار خلاق هستند و ذهنشان آمادگی بسیار زیادی برای یادگیری علوم و مهارت های گوناگون دارد.  آن ها معلمان، مهندسان، هنروران، سیاست مداران و … آینده هستند. به طور کلی می توان گفت آینده یک کشور به نوع آموزشی بستگی دارد که در حال حاضر ما به کودکانمان ارائه می دهیم.

صنایع دستی ایران هویت فرهنگی این کشور محسوب می شوند. اگر کودکان ایران زمین این هنر های اصیل و باستانی را فرا گیرند، هویت فرهنگی کشور را به نسل های بعد نیز می توانند انتقال دهند.

اقدامات پیشنهادی برای تولید صنایع دستی

در راستای آشنایی کودکان با صنایع دستی دولت ایران و سازمان میراث فرهنگی برنامه هایی در دستور کار خود و سازمان های ذیربط قرار داده است که برخی عملی شده اند:

اختصاص واحد های آموزشی هنر های دستی در مدارس

آموزش صنایع دستی در آموزشگاه ها در کنار تمام مزیت هایی که دارد و صرف نظر از هزینه هایی که برای خانواده ای که به هنر بها می دهند، دارد، همه گیر نیست. تمام کودکان در شهر ها زندگی نمی کنند تا از این فرصت های آموزشی در کلاس های خصوصی و بعضا دولتی بهره ببرند. چه بهتر می بود اگر در کنار تمام دروس عمومی که در مدارس آموزش داده می شود آن ها در ساعاتی با هنر های سنتی ایرانی آشنا می کردیم. زهرا احدی پور، رئیس سازمان صنایع دستی و گردشگری، بیان کرده است که ” یکی از اقدامات اصلی و جدی در حوزه صنایع‌دستی، فرهنگ‌سازی برای توسعه صنایع‌دستی و هنرهای سنتی است. اولین پیشنهادی که به معاون صنایع‌دستی برای پیوند میان دانش‌آموزان و صنایع ‌دستی ارائه شد ارتباط بین هنر و مدرسه با برگزاری کارگاه‌ها و نمایشگاه‌های صنایع‌دستی در روزهای پنجشنبه و جمعه در مدارس بود. زیرا اگر بتوان این کارگاه‌ و نمایشگاه‌ها را در مدارس برپا کنیم زمینه آشنایی دانش‌آموزان و والدین آنها با صنایع‌دستی را فراهم خواهیم کرد”

اختصاص غرفه ی کودک و صنایع دستی در نمایشگاه سالانه صنایع دستی

در سال ۹۶، همزمان با برگزاری ۲۸ امین نمایشگاه ملی صنایع دستی، برای اولین بار غرفه ای با هدف آشنایی کودکان با هنر های بومی و صنایع دستی و یادگیری آن ها، به کودکان اختصاص داده شد. در این غرفه کودکان با برخی از صنایع دستی کشور آشنا شدند و خود دست به بافت گلیم و قالی، ساخت اشیای سفالی و چوبی و …. زدند.

غرفه کودکان در ۲۸ امین نمایشگاه ملی صنایع دستی – نمایشگاه بین المللی تهران

نمایشگاه صنایع دستی کودکان

وجود همچین نمایشگاهی، کودکان علاقه مند به هنر های دستی را راغب به خلق آثار خواهد کرد. نمایشگاهی که شرکت کنندگان آن صرفا کودکان باشند و آثاری که خود با خلاقیت و دست های کوچک توانمند خود تولید کرده اند عرضه کنند.

 

چرا باید کودکان ایرانی با صنایع دستی آشنا شوند؟

برگزاری کلاس های آموزشی، نمایشگاه محصولات کودکان و ایجاد محیطی برای به چالش کشیدن قوه ی خلاقیت در کودکان برای صنایع دستی و هویت فرهنگی کشور مزایایی به ارمغان خواهد آورد.

  • کودکان نسب به فرهنگ دیرینه میهن خود شناخت پیدا خواهند کرد
  • خانواده هایی که دسترسی به نمایشگاه های ملی صنایع دستی ندارند با حضور در نمایشگاه هایی که در مدارس و مجتمع های فرهنگی محلی برگزار می شوند بیشتر با صنایع دستی آشنا می شوند
  • ذهن خلاق کودکان به بروز رسانی صنایع دستی منسوخ جان تازه ای خواهد بخشید
  • کودکان محافظ و نگهدارنده این میراث ملی برای آیندگان خواهند بود.

 

پارسا قاضی هنرمند خردسال عرصه خراطی

خراطی هنر کار با چوب به کمک ابزار ماشینی و دستی است. چوب از آن مواد اولیه ای است که هم برای بزرگسالان و هم کودکان گرم و جذاب است. به دلیل بافت نرم و انعطاف در مقابل ابزار دستی و ظرفیت آن در ایجاد اشکال گوناگون بسیار از افراد برای فراگیری رشته ای از هنرهای دستی به سراغ چوب می روند. خراطی یکی از رشته های هنر کار با چوب است. که در مقاله مربوط به آن در همین سایت توضیحات مبسوط داده شده است. اما شاید کمتر شنیده باشید که کودکان مشغول به خراطی شوند.

پارسا قاضی در نمایشگاه آثار خود – گالری ملی کاخ سعدآباد

اما با رعایت اصول ایمنی هنرمندی خردسال در این مرز و بوم داریم که در سن ۷ سالگی نمایشگاهی در موزه ملی سعدآباد از آثار هنر خراطی خود برگزار کرد. پارسا قاضی خراط کوچ ایرانی، خراطی را از سه سالگی آموزش دید و با چوب کار کرد و اکنون نامش به عنوان کم ‌سن‌ ترین هنرمند دارنده شاخص بین ‌المللی رشته خراطی در شورای جهانی صنایع دستی ثبت شده است.

 

 

صنایع دستی روستایی

آشنایی با صنایع دستی روستایی

با توجه به اینکه در گذشته بیشتر روستا نشینی رواج داشته و صنایع گوناگون در همین قبایل و روستا ها پیشرفت می کردند، بخش بسیار بزرگی از صنایع دستی ایران را صنایع دستی روستایی تشکیل می دهد. صنایع دستی روستایی شامل انواع گوناگونی از صنایع می شود که سبک زندگی مردمان روستا و موقعیت جغرافیایی آن در نوع آن تاثیر مهمی داشت. صنایع دستی روستایی به صنایعی گفته می شود که طراحی و تولید آن ها در روستا ها شکل گرفته باشد.

رونق صنایع دستی در روستاها

در سال ۱۳۶۵ بررسی هایی صورت گرفت که نشان می داد در ۲۵ هزار روستای کشور ۱۲۵ هزار کارگاه صنایع دستی مشغول فعالیت هستند. این آمار در سال ۱۳۶۸ به ۱۴۰ هزار عدد رسید. با گذشت ۳۰ سال و تغییر بافت روستایی و گسترش روز افزون شهرنشینی بسیاری از این کارگاه ها در حال حاضر بسته شده اند و دیگر فعالیتی در زمینه صنایع دستی ندارند. با این همه در کشور بیشتر صنایع دستی در روستاهای کشور تولید می شود. به طور مثال قالیبافی که از مهم ترین و ارز آورترین صنایع دستی محسوب می شود بیشتر در کارگاه های روستایی طراحی و به دست زنان و مردان هنرمند روستایی بافته می شود.

صنایع دستی روستاهای ثبت شده

بعضی روستا ها و آبادی ها در ایران به دلیل اینکه قطب صنایع خاص بوده اند در کشور و جهان ثبت شده اند.

  • روستای فش کرمانشاه
  • روستای قاسم آباد گیلان
  • روستای بیدکردویه کرمان
  • روستای بسک تربت حیدریه
  • روستای هوتک کرمان

بعضی از صنایع دستی هایی که در این روستاها انجام میگردد به شرح زیر است

  • ساخت سازهای سنتی
  • ابریشم کشی
  • چادرشب بافی
  • گلیم بافی
  • شالبافی

 

ساز های سنتی – روستای فش

روستای فش از توابع شهرستان کنگاور در استان کرمانشاه است . این روستا از سه جهت جغرافیایی به سه کوه سنگه، کیتی و سه تخت محدود شده است. در این روستا ۵۰۶ خانوار به جمعیت ۱۹۲۵ نفر زندگی می کنند. با توجه به این جمعیت کم، این روستا به طور شگف آوری کارگاه ساخت ساز های سنتی از قبیل تار، ستار و تنبور دارد. در سال ۹۶ اعلام شد که ۱۰۰ تا ۱۵۰ نفر در این روستا به پیشه ی ساخت ساز مشغول هستند. روستای فش در همان سال به عنوان “دهکده ملی ساخت آلات موسیقی سنتی ایرانی” ثبت ملی شد.

 

تولید سازهای سنتی

 

ابریشم کشی- روستای بِسک

روستای بسک از توابع شهرستان تربت حیدریه در خراسان رضوی است. بر اساس آمار سال ۹۵  جمعیت این روستا ۳۴۲ نفر می باشد. بنا به اظهارات مکرمی فر مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوی، ۹۲ چرخ ابریشم کشی در این روستا در حال فعالیت هستند. و همین کارگاه های ابریشم کشی با تولید ماهانه ۹۰ کیلو نخ ابریشم، حدود ۷۰ درصد ابریشم کل کشور را تامین می کنند.

ابریشم کشی در روستای بِسک

چادرشب بافی- روستای قاسم آباد

روستای قاسم آباد از توابع شهرستان رودسر در استان گیلان است. در آمار ثبت شده بیان می گردد که حدود ۶۰۰ نفر از بانوان این روستا به چادرشب بافی اشتغال دارند. این روستا در سال ۱۳۹۷ در رشته چادرشب بافی ثبت ملی شده است و هم اکنون در انتظار ثبت جهانی می باشد.

 

چادرشب بافی در روستای قاسم آباد

گلیم چهل ماشوله – روستای بیدکردوئیه

روستای بیدکردوئیه از روستاهای شهرستان بافت واقع در استان کرمان است. بر اساس سرشماری سال ۹۵ جمعیت این روستا ۴۴۵ نفر می باشد که از این جمعیت حدود ۷۰ نفر به بافت گلیم اشتغال دارد. این گلیم بافان سالانه ۳۵۰ تخته گلیم در ابعاد ذرع و نیم تولید و روانه بازار می کنند. گلیم چهل ماشوله به شیوه پودگذاری بافته می شود و بافنده در حین بافت پشت کار را می بیند.

گلیم چهل ماشوله روستای بیدکردوئیه

شالبافی – روستای هوتک

روستای هوتک از روستاهای شهر چترود واقع در شهرستان کرمان است. شالبافی در کرمان به ویژه در این روستا رونق ویژه ای دارد. ساله ۳۶۰ متر مربع در کارگاه های شالبافی روستای هوتک تولید می شود. این روستا از سال ۹۶ در انتظار ثبت ملی به عنوان روستای شالبافی است.

شالبافی در روستای هوتک

روستاهای دیگری نیز در ایران دارای نان مل از جانب سازمان میراث فرهنگی و گردشگری هستند. مانند روستای خراشاد در رشته توبافی ( حوله بافی)، و یا شهر ها و روستاهای دیگر. تمامی این روستاها و هنرمندانی که در پستوی کارگاه ها و خانه های خود با ماشین های اولیه و دست ساز مشغول تولید هستند نیازمند توجه و حمایت هستند تا این میراث کهن ایران زمین از بین نرود.

 

 

مقرنس کاری را چقدر میشناسید؟

مقرنس کاری را بشناسیم

حتما تا به حال مسجد های بزرگ و قدیمی را در جای جای ایران زمین دیده اید. مقرنس کاری شیوه ای تزئینی و البته مهم تر از آن شیوه ای است در معماری سنتی برای شکل دهی به گنبد مساجد. مقرنس کاری هنر تزئین و برجسته سازی است که با هنر های کاشی کاری و گچ بری تلفیق شده است.

مقرنس طاق مسجد جامع اصفهان

 

معنی واژه مقرنس

قر، قرناس، قرنیس و قرنیز همگی از یک خانواده هستند. مطمئنا در محاوره از عبارت قُر شدن و یا قرنیز (در ساختمان) استفاده کرده اید این کلمات ریشه ای عربی دارند و به معنای برجسته و حاشیه برجسته در و پنجره هستند. در عربی به  پیش آمدگی باریک بالای در و پنجره، که  شبیه حاشیه یا سایبان است و آن را با آجر یا سیمان درست می‌کنند قرناس گفته می شود. مقرنس هم به همان معنی تکه های برجسته و پله پله است که در سقف و گوشه دیوار ها برای تزئین و تغییر شکل مهندسی استفاده می شوند.

بهره گیری از طبیعت (استالاکتیت ها)

نمی توان گفت مقرنس صرفا صنعت دست انسان است، همانطور که نمی توان آن را تقلید صرف از طبیعت شمرد. اما در طبیعت سازه هایی دارین به نام استالاکتیت، سازه هایی قندیل مانند که گاهی برخی مقرنس ها شباهت زیادی به حالت و نحوه قرار گیری آن ها دارند.. بر هم قرار گرفتن این اشکال به طور خاص و از لحاظ بصری ذهن را به سوی مقرنس متوجه می سازد.

شباهت مقرنس با استالاکتیت ها

انواع مقرنس کاری

مقرنس های لانه زنبوری

همانطور که از نامش پیداست این گونه مقرنس ها ماننده کندوی عسل منظم و مدور گرداگرد هم قرار گرفته اند.

مقرنس کاری حرم حضرت معصومه (س) – قم

 

مقرنس های معلق

اینگونه مقرنس ها بیشترین شباهت را به استالاکتیت ها دارند و آویزان به نظر می آیند. در این نوع معماری از به هم چسباندن چوب و گچ و سنگ قسمت ها برجسته ی بزرگتری ساخته و به سقف می چسبانند.

مقرنس کاری مسجد وکیل شیراز

مقرنس های روی هم قرار گرفته

هر گاه در ساخت مقرنس ها از کاشی، سنگ، گچ، آجر و …برای تزئین مقرنس ها استفاده شود و آن ها روی مصالح اصلی بنا و مقرنس ها را بپوشانند به آن ها مقرنس های روی هم قرار گرفته می گویند.

 

مقرنس های جلو آمده

شکل اصلی مقرنس همین مقرنس های جلو آمده هستند. در اینگونه مقرنس کاری معمار فقط با استفاده از مصالح اصلی بنا مقرنس ها را با ابزار خود ایجاد می کند.

مقرنس گچی عمارت مسعودیه – تهران

تاریخچه مقرنس کاری

مانند بسیار از هنر های دیگر دوران صفوی اوج دوران مقرنس کاری در ایران بود. اما این به این معنا نیست که تاریخچه مقرنس کاری به همین چند صد سال می رسد. برخی مشاهدات نشان می دهد که مقرنس کاری حدود ۵۵۰ سال پیش از میلاد در ایران صورت می گرفته است.  آتشگاه پاسارگاد نمونه ی قابل مشاهده است تا بدانیم اعمالی مشابه مقرنس در ساخت بنایی که قرن ۶ ام پیش از میلاد ساخته شده، استفاده شده است. عناصری مانند قرنیز، جرز های مستطیلی جلو آمده، طاقچه ( از واحد های مقرنس) و … در این بنا، کعبه زرتشت و آرامگاه داریوش دیده می شود.

مقرنس کاری بعد از اسلام

اما پس از اسلام مقرنس شکل امروزی خود را کم کم به دست آورد. معماران در این زمان برای شکل دهی به سقف و خارج کردن نقشه های مربعی به دایره استفاده می شده است. این به آن معناست که به مقرنس دیدی کاربردی داشتند از این رو مقرنس را بیشتر در زیر گنبد ها و یا با معماری اسلامی می شناسیم.

 

مقرنس کاری در دوران صفوی

اوج شکوفایی این هنر مانند بسیاری دیگر از هنر های ایرانی دوران صفویه و به ویژه در زمان پادشاهی شاه عباس صفوی. مقبره شیخ صفی الدین اردبیلی نمود اوج این هنر در دوران صفوی است. مقرنس در این دوره جنبه بیشتر جنبه تزئینی به خود گرفت و اغلب با کاشی های لعابی انجام می شد.

مقرنس در مقبره شیخ صفی الدین اردبیلی – دوران صفویه

امروز مقرنس کاری در:

  • اصفهان
  • یزد
  • شیراز
  • مشهد
  • تهران

طراحی و اجرا می شود؛ هرکدام از این شهرها شیوه خاص خود را در طراحی و اجرای این هنر دارند.

استاد رضا جانعلی پور از مقرنس کاران شیراز

 

مثلا در اصفهان مقرنس های چوبی آماده شده را در زیر طاق نصب می کنند ؛ در یزد قالبهای مقرنس را به رسنی (نوعی طناب) می بندند و در زیر سقف به گونه ای محکم آویزان می کنند و پس از آن با بند کشی فاصله بین آم ها پر می کنند؛ برای تزیین بیشتر هم روی مقرنس را نقاشی یا کاشی کاری می نمایند.

لباس های محلی ایران

معرفی لباس های محلی ایران

کشور ایران با پیشینه ای طولانی و تاریخی پر فراز و نشیب در گوشه و کنار خود همواره شاهد به وجود آمدن قومیت های گوناگون بوده است. تمام این قومیت ها زبان، لهجه، آداب و رسوم و پوشش مخصوص به خود را دارند. لباس های محلی ایران هر کدام بازگو کننده فرهنگ و آب و هوای آن منطقه است. این لباس ها کتابی درخور برای آشنایی با یک ملت، یک تفکر و یک اقلیم است. لباس های محلی ایران  بر حسب موقعیت جغرافیایی تنوع زیادی از نظر رنگ، نوع الگو، پارچه و زیورآلات به کار رفته شده در آنها دارند.  با هم به بررسی برخی از شناخته ها و ناشناخته ها در لباس های اصیل و محلی ایران زمین می نشینیم.

لباس محلی اقوام مختلف ایران

لباس های محلی شمال ایران

لباس های محلی در استان های گیلان، مازندران و گلستان از زیبا ترین و رنگارنگ ترین لباس های ایران است. در طراحی لباس این استان ها به دلیل شرایط ویژه آب و هوایی آن و رطوبت زیاد از جوراب ها و پا پوش های پشمی و نمدی استفاده شده است. لباس های محلی گیلان و مازندران به دلیل همسایگی و تشابهات زیاد فرهنگی و اقلیمی تقریبا به یک گونه هستند. اما لباس محلی استان گلستان دارای تفاوت هایی است که در تصاویر به معرفی آن ها می پردازیم.

 

در گیلان لباس محلی زنان در سه موقعیت جغرافیایی شرق (قاسم آبادی)، غرب (تالشی) و مرکز (رسوخی) تفاوت هایی دارند و اما وجه اشتراک آنها رنگ های شاد و گرم و دامن های بلند و پرچین و جلیقه های پولک دوزی شده است.

لباس قاسم آبادی – شرق گیلان

 

در مازندران نیز لباس زنان رنگارنگ و پرچین و مزین به سکه های طلایی است. تفاوت این دو لباس در اندازه دامن است. دامن در لباس قاسم آبادی بلند و پرچین است و در لباس مازندرانی کوتاه تر است که زیر آن شلوار (تنگه تمبان) می پوشند.

لباس زنان مازندران

گلستان با داشتند قوم های گوناگون در جای جای خود در زمینه لباس های بومی متنوع تر است،

  • اقوام ترکمن
  • قزاق
  • خراسانی
  • تاجیک
  • سیستانی
  • ترک
  • و ….

در این استان سالیان سال است که زندگی می کنند و هر کدام فرهنگ و رسوم و پوشش مختص به خود را دارند.

لباس اقوام ترکمن

لباس های محلی شرق ایران

خراسان (شمالی، رضوی و جنوبی) و سیستان و بلوچستان دو منطقه پهناور در کشور هستند. در خراسان به سبب پهناور بودن و ساکنینی که هر کدام از اقوام گوناگونی هستند تنوع لباس های محلی نیز زیاد است. یکی از مطرح ترین لباس ها در خراسان لباس کرمانجی قوچان است که متعلق به کردهای خراسان شمالی می شود. از شاخصه های اصلی این لباس رنگ قرمز آن است که هم در نوع زنانه آن دیده می شود و هم در پوشش مردانه

 

لباس محلی کرمانجی قوچان

 

پایین تر از خراسان استان پر رمز و راز سیستان و بلوچستان که رنگ لباس زن های شان به گرمی هوای آن است . مردم بلوچستان از معدود اقوام ایرانی هستند که هنوز لباس های محلی خود را به تن می کنند و از آن به طور روزمره استفاده می کنند. لباس بومی زنانه بلوچی آنچنان پر ظرافت و زیبا دوخته می شود که جز آثار ثبت شده ملی و از صنایع دستی ایران به حساب می آیند.

 

لباس بومی بلوچستان

 

بلوچی دوزی و گلابتون دوزی هنرهایی هستند که در دوخت این لباس ها به کار برده می شوند.  اما بر عکس لاس زنانه در این استان، لباس مردان کاملا ساده و سبک است. لباس مردانه در استان سیستان و بلوچستان اکثرا کاملا سفید و گشاد هستند که مناسب گرمای این منطقه می باشد.

لباس های محلی جنوب ایران

استان های هرمزگان، بوشهر، کرمان  و خوزستان از کشور های جنوب و جنوب غربی ایران زمین هستند که اکثرا هوایی گرم و شرجی دارند. تنوع پوشش و لباس های بومی در این مناطق نیز زیاد است. از معروف ترین و شناخته شده ترین لباس های جنوب، لباس زنان هرمزگان است که آن هم مانند بسیاری دیگر از لباس های محلی پر از رنگ  و چند تکه است.

لباس محلی زنان هرمزگان

 

این لباس از بخش های پیراهن، شلوار، برقع و اورنی (پارچه حریری که روی سر می اندازند) و گاهی چادر تشکیل شده است. با توجه به سکونت اقوام عرب در استان زیبای خوزستان لباس محلی این استان بیشتر با لباس اعراب شناخته می شود.

پوشش زنان کرد

لباس های محلی غرب و شمال غرب ایران

استان های غربی و شمال غرب ایران از استان ها و اقوامی هستند که در دنیای مدرن امروز نیز لباس های بومی خود را به باد فراموشی نسپرده اند و در روزمره و مراسم های رسمی خود از آن ها استفاده می کنند. اقوام کرد، لر و ترک ایرانی در این مناطق جغرافیایی ایران زمین زندگی می کنند پوشش های متنوعی دارند که در تصاویر زیر می بینیم.

لباس زنان کرد معمولا از یک پیراهن بلند و شال (که به کمر می بندند) و سربند (ده سمال یا روسری) تشکیل شده است.

پوشش زنان کرد

 

در استان های لرستان و چهار محال و بختیاری و کهگیلویه و بویر احمد، اقوام لر ایران که جمعیتی بالغ بر ۵ میلیون نفر هستند، زندگی می کنند. این اقوام از قدیمی ترین و اصیل ترین اقوام ایران هستند که فرهنگ، آداب و رسوم و پوشش مختص به خود را داند. از نمونه های بسیار معروف لباس های لری پوشش مردان بختیاری است. چوقا نام این لباس خاص است. چوقا یا چوخا بالا پوشی است بدون آستین از جنس پشم گوسفند که توسط زنان بختیاری بافته و پرداخته می شود. این لباس بیشتر توسط لر های بختیاری پوشیده می شود.

مردان بختیاری با چوقا

لرستان

در لرستان مردان به گونه ای دیگر لباس می پوشند. لباس آن ها متشکل از ستره ( قبایی بلند تا زانو) و شال ( که به کمر می بندند) و کلاه نمدی است.

مردان لرستان

ترک ها، قومی که در چند استان بزرگ کشور زندگی می کنند دارای لباس های محلی و سنتی متنوعی هستند. یکی از انواع پوشش های زنان ترک که بیشتر در ایلات دیده می شود. تومان کوینک است که مشتمل بر پیراهنی بلند و چاک دار، جلیقه ( پنجیش)، تومان (دامنی که زیر پیراهن می پوشند و روسری بزرگی که یایلیق نام دارد، است.

لباس محلی زنان آذربایجانی

در این مقاله سعی کردیم تنها برخی از لباس های سنتی و محلی ایران زمین را بشناسیم. اما گفتنی است جای جای این مرز و بوم به طور اختصاصی لباس محلی مخصوص به خود را دارند که متاسفانه در این نوشته گنجانده نمی شوند.

حصیربافی

آن هنگام که انسان ها از الیاف گیاهان برای پوشش کف محل سکونت خود استفاده می کردند، آغاز به کار هنر حصیربافی بود. شواهدی که در خاورمیانه به دست آمده نشان می دهند که حصیربافی از اولین زیر انداز های بشر بوده و حتی پروفسور هوپ آن را پیش درآمد هنر سفالگری دانسته است. حصیربافی تقریبا در تمام جغرافیای ایران به اشکال مختلف و مواد اولیه گوناگون انجام می شود.

انواع حصیربافی

هنر بوریا یا همان حصیر با توجه به مواد اولیه و نوع بافت زیر مجموعه های زیادی دارد. برگ درخت خرما، ساقه‌ های نی باتلاقی مناطق گرمسیری و سردسیری، ساقه گندم و برنج، ترکه بید و برخی دیگر از گیاهان موارد اولیه در حصیربافی و هنر های مشابه آن در مناطق گوناگون هستند.

سوند بافی

سوند بافی یکی از مهمترین ترین صنایع  دستی جنوب ایران است برای ساختن سوند از شاخه های برگ دار درخت خرما استفاده میشود. در این روش شاخه برگ دار را با طناب هایی که از برگ درخت خرما ساخته شده است  به هم وصل می کنند و بیشتر برای پوشش های خانه های مسکونی مورد استفاده قرار می گیرد.

هنر سوندبافی

سوند بافی

مروار بافی (بامبو بافی)

مروار بافی که از نظر موارد اولیه و شیوه بافت بسیار شبیه بامبو بافی است، در گیلان به خصوص در شهرهای لاهیجان و آستانه اشرفیه بسیار رواج دارد و از صنایع دستی مخصوص این استان شده است. در مروار بافی از چوب منعطف که ترکه ی نوعی گیاه است که در اطراف تهران و همدان می روید استفاده می شود.

مرواربافی

مرواربافی

 اما در بامبو بافی بافنده از نی خیزران استفاده می کند. بامبو بافی در گیلان از حدود ۱۰۰ سال پیش انجام می شود زمانی که کاشف السلطنه بذر نی خیزران را همراه چای با خود به این سرزمین آورد.

بامبوبافی

بامبوبافی

کپو بافی

کپو بافی از هنر های حصیری استان خوزستان به ویژه شهرستان دزفول است. در کپو بافی از برگ درخت خرما استفاده می شود بافت بسیار مستحکمی دارد. در این روش برگ خرما به دور نی های مردابی پیچیده می شود و نی ها به کمک همان برگ خرما یا الیافی دیگر به هم متصل و اشکال و اندازه های گوناگونی می سازند.

کپو بافی

کپو بافی

چم بافی

چم بافی هم مشابه مروار بافی است. یعنی بافت شعاعی. در این شیوه ابتدا ۴ عدد ترکه در کنار هم قرار می دهند و سپس ۴ یا ۵ ترکه ی دیگر به صورت متقاطع یا همان “حصیری” روی ۴ قطعه اول قرار می گیرند تا تشکیل یک ستاره بدهند. سپس بافنده با ترکه های بعدی با شیوه یکی زیر یکی رو کار را ادامه تا اندازه مورد نظر به دست آید.

 

 

بامبو بافی، ترکه بافی، چم بافی، ارغوان بافی، درج بافی و مروار بافی همگی از انواع حصیری هستند که در تهیه آن ها از ترکه های منعطف گیاهان استفاده می شود. دلیل این نام های گوناگون به دلیل محلی است که این صنایع در آن ها ساخته می شوند. و هر کدام در گویش محلی همان محل معنا دارند.

 

 

چیغ بافی

چیغ بافی کمی متفاوت است به این صورت که در بافت آن از نخ های رنگی در کنار نی های مردابی استفاده می شود که به کمک رنگ های روی آن نقوشی متفاوت ثبت می شود. چیغ یا چیخ بافی هنر دست عشایر است و معمولا در ابعاد بزرگ برای حفاظت اطراف چادرهایشان از آن ها استفاده می کنند. چیغ بافی هنری است گروهی و اگر زنی از عشایر مشغول بافتن چیغ باشد دیگر زنان عشیره به کمک او خواهند آمد.

چیغ بافی

چیغ بافی