دسته: صنایع دستی

هنوز سوزن دوزی بلوچ

سوزن دوزی بلوچ

سوزن دوزی بلوچ

هنر سوزن دوزی بلوچ  هنری است که سابقه آن را به  ۲۰۰ سال پیش از ظهور اسلام نسبت می دهند. اما می توان سابقه آن را همزمان با تولید نخ ابریشم دانست؛ زیرا این هنر اصیل و شکیل در گذشته با استفاده از نخ های ابریشمین رنگارنگ بر سطح پارچه های نخی شکل می گیرد.

سوزن دوزی بلوچ برگرفته از ذوق و قریحه زنان جنوب شرقی ایران است که می توان گفت تقریبا تمام دختران این منطقه آن را در خردسالی نزد مادر و مادربزرگ خود این هنر- صنعت را می آموختند. می گوییم هنر – صنعت، زیرا در گذشته زنان ایران زمین برای زیبایی هر چه تمام تر پوشاک و محیط زندگی خود این هنر را وارد زندگی می کردند تا در کنار کاربرد های موثر آن ها زیبا و منحصر به فرد نیز باشند.

 

بلوچ دوزی یا سوزن دوزی

بلوچ دوزی یا سوزن دوزی

لوازم و مواد مورد نیاز سوزن دوزی

  • نخ پنبه
  • پارچه
  • سوزن
  • ذوق
  • خلاقیت زنانه

تمامی مواد مورد نیاز برای خلق یک اثر هنری اصیل است.

  • نخ

گفتیم در گذشته از نخ ابریشم برای این رودوزی استفاده می شد اما اکنون استفاده از نخ های رنگارنگ پنبه ای فراگیر شده است. این نخ ها به صورت کلاف هایی که ” دمسه” نامیده می شوند در بازار موجود هستند. بعضی از انواع مرغوب آن ها فرانسوی است و بیشتر شان از پاکستان (که خود منشا این رودوزی ها است) وارد می شوند. اما خوشبختانه در ایران نیز این گونه نخ ها تولید می شود.

  • پارچه

پارچه در سوزن دوزی نقش بسیار پر رنگی دارد. زیرا تار و پود آن مشخص می کند که کار در آخر به چه حد ظریف و پر کار باشد. این پارچه باید دارای تار و پود منظم و کاملا عمود بر هم باشد چرا که سوزن‌دوز نقش را بر اساس شمارش تار و پود پیاده می‌کند. و نقوشی که در ذهن دارد را بدون نقشه روی این بوم پیاده می کند. هرچه پارچه ظریف تر باشد در پایان نقوشی ای پرکار تر خواهیم داشت.

 

هنرمند بلوچ باف

هنرمند بلوچ باف

نقوش در سوزن دوزی بلوچ

در بلوچی دوزی بیشترین طرح و نقشی که به چشم می آید نقوش هندسی هستند. در این نقوش حتی حیوانات و گیاهان و درخت ها نیز با طرح های هندسی شکل می گیرند. نقوشی که بیشترین کاربرد را دارد نقوش انسانی، حیوانی، گیاهی و هندسی هستند. (البته قابل ذکر است که تمامی موارد به شکلی هندسی سوزن دوزی می شوند.)

نقوش به کار رفته در بلوچ بافی

نقوش به کار رفته در بلوچ بافی

زیبایی هنر سوزن دوزی بلوچ به این است که در زندگی روزمره مردمان آن دیار کاربرد روزانه دارد و با وجود گذشت سالیان دراز و رفت و آمد مد های متنوع لباس همواره جایگاه خود را در فرهنگ غنی مردمان بلوچ حفظ کرده است. سوزن دوزی بلوچ دارای مهر اصالت از سازمان یونسکو می باشد و در فهرست میراث معنوی کشور نیز ثبت شده است.

 

اگر مایل هستید تا در مورد هنر گلیم بافی  و یا پته دوزی هم اطلاعاتی کسب کنید بر روی آن کلیک نمایید.

نقاشی روی سنگ مرمر

نقاشی روی سنگ مرمر

نقاشی روی سنگ مرمر

هنر نقاشی روی سنگ مرمر  پیشینه ی طولانی ای ندارد و به تازگی در میان هنر های زیبای ایران جای باز کرده است. نقاشی روی سنگ مرمر معمولا روی برش های نازک ۱ تا ۳ میلیمتری سنگ مرمر انجام می شود. دستگاهی که سنگ مرمر را به این اندازه نازک برش می دهد در ایران توسط صنعتگران ایرانی ثبت اختراع شده است.

نقاشی هایی که روی سنگ مرمر انجام می شوند معمولا نگارگری های ایرانی هستند :

  1. مینیاتور
  2. تذهیب
  3. گل و مرغ
  4. طرح های اسلیمی
  5. ترنج
  6. ختایی

 

برش سنگ مرمر

سنگ مرمر از سنگ های دگرگونی به حساب می آید و از قابلیت های اصلی آن که دلیلی است بر زیبایی بیشتر، قابلیت عبور نور از آن است. اما زمانی که این سنگ به ضخامت بسیار نازک برش میخورد این قابلیت بیشتر به چشم می آید و زیبایی آن چند برابر می شود.

سنگ مرمر به صورت طبیعی طرح ها و خطوطی در دل خود دارد که باعث می شود تمامی احجامی که بعد از برش به دست می ایند ظاهری منحصر به فرد داشته باشند.

جعبه سنگ مرمر با نگارگری تذهیب

جعبه سنگ مرمر با نگارگری تذهیب

نگارگری روی سنگ مرمر

بعد از آنکه سنگ ها به نازکی برش خوردند، به شکل صفحه ای ( برای قاب) یا به صورت جعبه در می آید (در این روش قطعه های هندسی سنگ به هم چسبانیده و درِ آن با لولایی از جنس خود سنگ به جعبه متصل می شود).

این سطوح صیقلی آماده طرح انداختن هستند. در طراحی اولیه هنرمند با مداد یا ذغال طرح را روی سنگ می اندازند و بعد از بدست آمدن طرح کلی شروع به رنگ امیزی آن می کند.

نقاشی روی سنگ مرمر

نقاشی روی سنگ مرمر

طرح هایی که بیشتر در این هنر به کار برده می شوند، اکثرا زیرمجموعه هنر های ایرانی- اسلامی هستند مانند:

  • مینیاتور
  • تذهیب
  • ترنج
  • ختایی
  • گل و مرغ
  • نقاشی- خط

 

تلفیق تذهیب و نقوش ختایی بر جعبه سنگ مرمر

تلفیق تذهیب و نقوش ختایی بر جعبه سنگ مرمر

هنر نگار کری بر سنگ مرمر از هنر های نوین است که خوشبختانه طرفداران و دوستداران  بسیاری پیدا کرده است. اما برای رونق هرچه بیشتر این هنر به یاری هنردوستان (چه فردی و چه سازمانی) احتیاج است.

 

جهت مشاهده نمونه کارهای جعبه های سنگ مرمر بر روی لینک آن کلیک نمایید.

پل خواجو اصفهان

صنایع دستی اصفهان را بهتر بشناسید

کدام یک از صنایع دستی اصفهان را می شناسید؟

صنایع دستی اصفهان نماد هویت، فرهنگ و تمدن ایران است؛ این سخن را از آن رو به زبان می آوریم که هنر و فرهنگ یک جامعه از شاخصه های پیشرفت و تفکر در آن جامعه است؛ و صنایع دستی اصفهان نیز به خوبی نشان داده اند که می تواند نماد های فرهنگی ایران باشند.

شما تا چه میزان با این صنایع آشنایی دارید؟چه تعداد از آن ها را به اسم می شناسید و از هر کدام تا چه حد شناخت دارید؟ در این مقاله سعی می کنیم نام مهم ترین هنر های سنتی اصفهان را معرفی و به تفسیر کوتاهی از هر کدام بپردازیم.

چرا صنایع دستی در اصفهان به وفور پیدا می شود؟

قبل از اینکه به نام بردن از این هنر ها و صنایع بپردازیم بهتر است کمی از اصفهان بگوییم و دلیل این همه انباشتگی هنر ها را در این شهر بررسی ای اجمالی کنیم:

اصفهان در دوره حکومت صفویان از سال ۱۰۰۷ هر.ق پایتخت ایران بود و این شرایط تا سال ۱۱۳۵ و سقوط سلسله صفویان ادامه داشت. صفویان مردمانی صلح طلب و هنر دوست بودند. معمولاً در ایران، خاندان پادشاهی و افراد طبقه‌های بالای اجتماعی متقاضی آثار هنری بوده‌اند و به شکوفایی آن کمک می‌کردند. پادشاهان صفوی نیز از این قاعده مستثنا نبودند و برخی‌شان مانند شاه تهماسب یکم و سام میرزا خود هنرمند بودند و به هنر ارج بسیاری می‌نهادند.

می توان گفت تمامی صنایع دستی اصفهان در این دوره به اوج شکوفایی خود رسیدند. در ادامه سعی می کنیم با بیشتر آن ها آشنا شویم:

  1. خاتم کاری
  2. میناکاری
  3. قلمزنی
  4. قلم کاری
  5. فیروزه کوبی
  6. کاشی کاری

 

خاتم کاری

یکی از زیبا ترین صنایع دستی ایرانی که امروزه بیشتر در اصفهان پیدا می شود خاتم کاری است. که به آن اصطلاحا هنر موزاییک چوب نیز می گویند. علاوه بر اصفهان شیراز نیز هنرمندان خاتم کار بسیاری دارد. این هنر به مانند بسیاری از هنرهای دیگر در دوران صفوی و به سبب حمایت های هنردوستانه ی شاه عباس به اوج رونق خود رسید.

خاتم کاری اصفهان

خاتم کاری اصفهان

میناکاری

هنری که حتی از شنیدن نام آن یاد اصفهان به ذهن می آید. میناکاری هنر لعاب و نقاشی روی سطح فلز است. این هنر سابقه ای در حدود پنج هزار سال دارد. میناکاری به سه روش انجام می شود:

  • مینای خانه بندی (مینای ملیله)
  • مینای زمینه برجسته (حکاکی)
  • مینای نقاشی

میناکاری اصفهان

قلمزنی

یکی از قدیمی ترین زیر شاخه های هنر فلزکاری هنر قلمزنی روی فلز است که اکثرا  فلز مس را برای این کار انتخاب می کردند و می کنند. استفاده از مس در ایران به حدود چند هزار سال پیش برمی گردد.

قلمزنی به دو شیوه مشهور است؛ سبک تبریز و سبک اصفهان انجام می شود.  در سبک تبریز برای ایجاد نقوش بر سطح سرد فلز از فشار مچ بر روی قلم و سپس بر روی فلز استفاده می شود. از این رو حکاکی ها در این روش از عمق کم تری برخوردارند. اما در سبک اصفهان از چکش برای فشار آوردن بر روی قلم برای ایجاد نقش استفاده می شود؛ پس نقوش به صورت عمیق بر فلز ایجاد می شوند.

قلمزنی اصفهان

قلمکاریقلمکاری یا چاپ مهری، هنری است که سابقه ای حدودا ۸۰۰ ساله در ایران دارد. در قلمکاری باید از پارچه های پنبه، ابریشم، کتان، چلوار و کرباس استفاده کرد. در پارچه های قلمکار هرچه تغداد رنگ ها بالاتر باشد، بدین معنا است که تعداد مهرها و بالطبع تعداد افرادی که روی آن وقت گذاشته اند بیشتر است.

قلمکاری اصفهان

قلمکاری اصفهان

فیروزه کوبی

هنر موزاییک فیروزه بر سطح فلزاتی از قبیل برنج نقره و مس است. فیروزه کوبی در مشهد ابداع شد اما در اصفهان به اوج رسید و قدمت آن به ۶۰ تا ۷۰ سال پیش بر می گردد. فیروزه کوبی سه مرحله دارد:

  • زرگری
  • فیروزه کوبی
  • پرداخت گری
فیروزه کاری اصفهان

فیروزه کاری اصفهان

کاشی کاری

کاشی کاری (یا همان آجر لعابی) مانند سفالگری از اصالت و قدمت زیادی برخوردار است. از اساتید معاصر این رشته از هنر ایرانی می‌توان از استاد علی پنجه پور اصفهانی نام برد. یکی از آثار ایشان گلدسته‌های حرم حضرت زینب  در کشور سوریه است. کاشی کاری انواع گوناگونی دارد:

  1. کاشی کاری معرق
  2. کاشی کاری مَعقِلی
  3. کاشی کاری مشبک
  4. کاشی کاری هفت رنگ
  5. کاشی کاری مقرنس

 

کاشی کاری اصفهان

کاشی کاری اصفهان

هنر کاشی کاری سنتی

آشنایی با هنر کاشی کاری سنتی

از هنر کاشی کاری چه می دانید؟

حتما اگر علاقه مند به هنر باشید توجه تان به هنر کاشی کاری سنتی نیز جلب شده است. هنری که بیشتر در دیوار و سقف های اماکن مذهبی دیده می شود. هنر کاشی کاری از عناصر مهم در معماری ایرانی بعد از اسلام است که به جهان اسلام سرایت کرد. “منتسب به کاشان”؛ این تنها جمله و تعریفی است که از ریشه کلمه کاشی بدست می آید. و به احتمال زیاد اولین کاشی ها در ایران در شهر کاشان تولید شده اند. اما تعریفی که فرهنگ دهخدا از کلمه کاشی دارد اینچنین است: ” نوعی از خشت تنک باشد که نقاشی کنند و آبگینه ی ساییده بر روی آن بمالند و بپزند چنانکه شبیه به چینی شود .آوندی است معروف که مثل ظرف چینی در ایران عموماً و در کاشان و خراسان خصوصاً بسیار خوب و عمده میسازند. ”

 

قدمت هنر کاشی کاری

کاشی کاری( یا همان آجر لعابی) مانند سفالگری از اصالت و قدمت زیادی برخوردار است؛ و می توان گفت اولین نمونه های کاشی کاری مربوط به هزاره دوم پیش از میلاد می باشد. اما در ایران قدمت کاشی کاری به ۲ یا ۳ قرن پیش از میلاد می رسد. اولین آثار کاشی کاری را در بناهای مربوط به هخامنشی و آشور می بینیم. اوج شکوفایی این هنر در ایران مربوط به دوره ی ظهور اسلام می شود.

از قدیمی ترین آثار کاشی کاری در ایران مربوط به گنبد مساجد مربوط به قرن هفت و هشت میلادی می باشد. در دوران آل بویه دو مسجد نایین و نی ریز با آجر کاری و کاشی کاری مزین شده اند.

یکی دیگر از قدیمی ترین کاشی کاری ها در قبه سبز کرمان دیده می شود که متاسفانه مورد بی مهری و بی توجهی قرار کرفته است و در ابعاد وسیعی تخریب شده است.

نمایی از کاشی کاری تخریب شده ی قبه سبز کرمان

نمایی از کاشی کاری تخریب شده ی قبه سبز کرمان

 

نمونه از کاشی کاری لعابی در دیواره های تخت جمشید که در موزه لوور نگهداری می شود

نمونه از کاشی کاری لعابی در دیواره های تخت جمشید که در موزه لوور نگهداری می شود

انواع کاشی کاری

  1. کاشی معرق
  2. کاشی کاری مَعقِلی
  3. کاشی کاری مشبک
  4. کاشی کاری هفت رنگ
  5. کاشی مقرنس

 

۱- کاشی معرق

در کاشی کاری هنرمند معرق کار تکه های کوچک  کاشی از رنگ های گوناگون را که گاه به مساحتی حدود ۳ سانتیمتر می رسد، کنار هم بر سطح می چسباند و نتیجه آن تصویری موزاییکی با هارمونی زیبای رنگ ها به دست می آید. این هنر سابقه ای ۱۰۰۰ ساله دارد؛ و دوره سلجوقیان دوران شکوفایی و پیشرفت آن بود.

کاشی کاری معرق - مقبره حافظ شیراز

کاشی کاری معرق – مقبره حافظ شیراز

۲- کاشی کاری مَعقِلی­­­­­

خط معقلی یا بنایی یکی از انواع خوشنویسی است که در آن خط کوفی به شکلی زاویه دار ترسیم می شود. کاشی کاری معقلی نیز از این قاعده پیروی می کند و در آن کاشی ها به گونه ای در کنار یکدیگر و به شکلی زاویه دار کنار هم قرار می گیرند تا کلمه و عباراتی را تشکیل به تصویر بکشند .

کاشی کاری معقلی (خط بنایی) - مسجد جامع اصفهان

کاشی کاری معقلی (خط بنایی) – مسجد جامع اصفهان

۳- کاشی کاری مشبک

لغت نامه دهخدا: ” مشبک کاری . [ م ُ ش َب ْ ب َ ] پنجره پنجره یا چشمه چشمه ساختن چیزی را. از هنرهای ظریف و دستی که بر چوب یا فلز نقش هایی مشبک پدید آورند. ”  همانگونه که از نامش پیداست، کاشی کاری مشبک گونه ای از کاشی کاری است که در آن کاشی به صورت شبکه شبکه در می آید؛ به گونه ای که نور از آن بتواند عبور کند.

 

۴- کاشی کاری هفت رنگ

در این نوع از کاشی کاری خشت های کاشی در اندازه های منتظم بر طبق سلیقه هنرمند کاشی کار و به اقتضای فضای مورد نظر کنار هم چیده می شوند و طرح مورد نظر اعم از نقاشی های سنتی- اسلامی و رسم الخط های هنری و مذهبی، بر روی آن ها با ذغال به عنوان طرح اولیه کشیده می شود و سپس با رنگ های مخصوص لعاب رنگ آمیزی و نقاشی تکمیل می شود و در نهایت به کوره می رود.

تلفیق کاشی کاری مشبک و کاشی هفت رنگ - مسجد شیخ لطف ا... اصفهان

تلفیق کاشی کاری مشبک و کاشی هفت رنگ – مسجد شیخ لطف ا… اصفهان

۵- کاشی مقرنس

کلمه ی مقرنس اسم مفعول “قرنیز” است که از کلمه ی  یونانی کُرونیس به معنی «خمیده» گرفته شده است. مقرنس به چهار گونه انجام می شود:

مقرنس های جلو آمده

در نوع اول مقرنس روی پایه اصلی بنا مانند آجر و گِل پیاده می شود و مصالح اضافه کاربردی ندارد؛

مقرنس های روی هم قرار گرفته

در نوع دوم بعلاوه مصالح اصلی ساختمان از گچ و آهک اضافه نیز استفاده می شود؛ این مقرنس ها در دو تا پنج ردیف روی هم قرار می گیرند.

مقرنس های معلق

در نوع سوم مقرنس ها مانند قدیل های آهکی قارها از سقف آویزان می شوند

مقرنس های لانه زنبوری

همانگونه که از نام آن ها پیداست مانند لانه های زنبور کنار هم قرار می گیرند و به گونه ای شبیه مقرنس های معلق هستند.

مقرنس کاری حرم امام رضا (ع)

مقرنس کاری حرم امام رضا (ع)

 

هدیه سازمانی چیست

چرا باید هدایای سازمانی را جدی بگیریم؟

هدیه سازمانی چه هدیه ای است؟

هدیه سازمانی ، هدیه ای است که یک سازمان به مشتری خود می دهد که  مهم ترین هدف آن استحکام بخشیدن به رابطه تجاری فی ما بین است. البته راه های زیادی وجود دارد تا اهمیتی که برای مشتری و یا شرکای تجاری خود  قائلیم را نشان دهیم. اما روشی که معمولا همه از آن غافل می مانند هدیه است. هدیه ای که می دانید معنای ویژه ای برای آن ها خواهد داشت.

به چه دلایلی سازمان ها و شرکت ها به یکدیگر هدیه می دهند؟

دلایل ارائه هدیه سازمانی می تواند کاملا متفاوت باشد، مثلا قدردانی از یکی از مشتریان وفادار و همیشگی و یا تشکر از کارمندی که بیشتر از زمان و فرا تر از حدود وظایف خود برای شما وقت گذاشته است. اما دلیلی که تقریبا می توان گفت بیشتر شرکت ها به همان منظور به هدیه دادن روی می آورند، تقویت رابطه تجاری پیش امده است. برخی دلایل را در ادامه معرفی می کنیم:

  • هدیه دادن پلی است برای ایجاد رابطه نزدیک تر
  • شخصی سازی کردن هدایا برند شما را تقویت می کند
  • در تماس بودن مشتری، رابطه کاری تان را زنده نگه می دارد
  • هدیه دادن شما را نسبت به رقبایتان متمایز می کند
هدایای سازمانی ویژه شرکتها

هدایای سازمانی ویژه شرکتها

۱-هدیه دادن پلی است برای ایجاد رابطه نزدیک تر

بدون در نظر گرفتن مکان جغرافیایی، هدیه می تواند فاصله بین شما و مشتری یا شریک تجاری تان را از بین ببرد حتی اگر در دو قاره متفاوت باشید.

 

۲-شخصی سازی کردن هدایا برند شما را تقویت می کند

اگر برای برند خود اهمیت قائلید به کسانی که شما و سازمان تان را برای تجارت انتخاب کرده اند، نشان دهید که برند شما به این رابطه و تفکر مشترک فی ما بین اهمیت خاصی می دهد. شرکت هایی که هدایای سازمانی به فروش می رسانند اغلب این امکان را فراهم می کنند تا هدایای شما اختصاصی شود و با لوگوی خودتان ارائه شود.

 

۳-در تماس بودن مشتری، رابطه کاری تان را زنده نگه می دارد

در بازاریابی مفهومی است به نام ” کمپین قطره ای”؛ که مقصود آن ذره ذره در ارتباط بودن با مخاطب می باشد. وقتی هدیه شما در زمانی مناسب به مخاطب می رسد درهای جدیدی از رابطه به روی او باز می شود و به احتمال زیاد در پی این خواهد بود تا مذاکرات تجاری اش را با شما گسترش دهد تا پاسخی مناسب برای هدیه شما ارائه دهد.

 

۴-هدیه دادن شما را نسبت به رقبایتان متمایز می کند

مطمئنا شما تنها شرکتی نیستید که مشتری شما با آن ها سر و کار دارد؛ اما می توانید تنها شرکتی باشید که یک هدیه خاص در زمانی مناسب برای آن ها می فرستد.

 

چه اخلاقیاتی را باید در هدیه دادن رعایت کنیم؟

هر مناسبت و هر مخاطبی شرایط ویژه ای را برای:

  1. هدیه ی مناسب
  2. انتخاب شیوه ارسال و تحویل
  3. زمان مناسب

 

  • قبل از اینکه به فکر خرید هدیه باشید اول مطمئن شوید که سازمان مخاطب تان شرایط و اخلاق نامه ویژه ای دارد و یا خیر.
  • در هدیه دادن به شرکت های مالی مانند ادارات مالیاتی و بیمه باید به تمام شرایط و ضوابط آن شرکت توجه کنید
  • زمانی که در میان یک مناقصه هستید اصلا به فکر هدیه دادن نباشید چون بدترین زمان ممکن است حتی اگر در تعطیلات باشد
  • هدیه های سخاوت مندانه و بسیار لوکس مانند ماشین یا یک سفر خاص همیشه مورد شک و ظن قرار دارند و باید بسیار محطاتانه تهیه شوند، زیرا برخی قوانین مالی و مالیاتی اجازه دادن و گرفتن این گونه هدایا را به برخی شرکت ها نمی دهد.
  • حتی اگر قانونی در کار نباشد مواظب باشید تا هدیه ای که انتخاب می کنید تاثیر بدی در مخاطب نگذارد. برای این منظور باید فرهنگ و آداب مخاطب خود را مورد بررسی و توجه قرار دهید؛ به ویژه اگر مخاطب تان از کشوری دیگر است.
  • بهترین زمان هدیه دادن تعطیلات است، مثلا تعطیلات سال نو. اما مناسبت هایی مانند تولد، سالگرد شروع همکاری و … نیز وجود دارند؛ هدیه دادن در این زمان ها مطمئنا حس بسیار بهتری در مخاطب ایجاد خواهد کرد.

 

هدیه های سازمانی راهی مناسب برای تحکیم رابطه تجاری شماست. از آن با یک شیوه و در زمان مناسب استفاده کنید تا به نتیجه مطلوب برسید.

از مهمترین خدمات صنایع دستی کلوت تهیه و تولید هدیه سازمانی با صنایع دستی ایرانی است برای اطلاعات بیشتر از صفحه هدایای تبلیغاتی دیدن فرمایید.

صنایع دستی چالش تر قفل چالشتری

با صنایع دستی چالش تر آشنا شویم

صنایع دستی چالش تر

چالشتر به عنوان یکی از قدیمی ترین مناطق شهرستان شهرکرد و محلی که زمانی مرکز استان بوده است، دارای فرهنگ و تاریخی غنی می باشد. صنایع دستی چالش تر که معروف ترین آن دارای ثبت جهانی است قفل چالشتری است و دیگری قالی چالشتری که نوعی قالی بختیاری می باشد نیز از صنایع دستی معروف این منطقه می باشد.

چالِش تُر کجاست و چه قدمتی دارد؟

چالِش تُر یکی از ناحیه های شهرکرد در استان چهار محال و بختیاری است. این منطقه در زمان حکومت زندیه مرکز استان چهارمحال و بختیاری بوده است و از این و تاریخ غنی ای دارد. در مورد اسم این منطقه دو گمان وجود دارد. اول اینکه ریشه آن را زبان ترکی می دانند؛ از این جهت که چالش به معنای جنگ و “تر” به معنای میدان باشد. “میدان جنگ” بودن این منطقه با توجه به قلعه های دیده بانی در کوه نزدیک به چالشتر امری بعید نمی باشد. و دومین گمانه زنی موجود معتقد است که چالش تر از دو کلمه “چا” و “اشتر” مشتق شده است و به معنای مامن شتران می باشد که البته تاریخ دانان آن را بعید می دانند.

قلعه چالشتر. بنا شده در دوره قاجار

قلعه چالشتر. بنا شده در دوره قاجار

قفل چالشتری

صنعت قفل سازی از صنایع بسیار قدیمی در ایران است که از زمان ساسانیان در ایران رواج دارد؛ اما مانند بسیاری از صنایع و هنر های دیگر این هنر- صنعت نیز در دوران صویه به اوج شکوفایی خود رسید. اما یکی از شگفت انگیز ترین قفل های دست ساز مربوط به منطقه چالشتر شهرستان شهرکرد است که به عنوان قفل چالشتری در ایران و جهان شهرت دارد. در این شهر صنعت قفل سازی از همان زمان صفویه رواج یافت که هم اکنون دارای نشان اصالت یونسکو می باشد که مربوط به استاد “نگهدار خواجه علی چالشتری” می باشد.

نمونه ای زیبا از قفل چالشتری

نمونه ای زیبا از قفل چالشتری

جنس قفل های چالشتری

قفل های چالشتری از جنس های مختلفی ساخته می شود

  • آهن
  • مس
  • برنج
  • فولاد
  • طلا

این گونه قفل ها امروزه جنبه ی تزیینی دارند و برای کلکسیون ها و موزه ها ساخته می شوند و کمتر کسی است که از آن ها به عنوان قفل استفاده کند. علت آن هم رواج قفل های صنعتی هستند در صورتی که قفل های چاشتری که کاملا با دست ساخته می شوند و البته کمتر در ساخت آن ها به عناصر زیبایی شناختی توجه می شود.

تاریخچه قفل‌های چالشتری

بسیاری از قفل های چالشتری هم اکنون در موزه های بزرگ ایران و جهان نگهداری می شوند؛ مانند قفل طلای کعبه که در موزه عربستان نگهداری می شود این قفل اثر استاد عبدالله ریاحی چالشتری است که ۵ کیلو و ۵۰۰ گرم وزن دارد که ایشان در زمان قاجار در سفری که به مکه داشت ، آن را ساخت. جنس آن نیز از طلا، نقره و فولاد است. در این قفل علاوه بر هنر قفل سازی، از هنر های قلمزنی و منبت فلز نیز استفاده شده است.

قفل طلای در کعبه اثر استاد عبدالله ریاحی چالشتری

قفل طلای در کعبه اثر استاد عبدالله ریاحی چالشتری

از دیگر آثاری که در موزه های خارجی یافت می شود می توان به کم وزن ترین قفل جهان اثر استاد “احمد نیکزاد چالشتری” اشاده کرد که حدود ۱٫۵ گرم وزن دارد. از دیگر اثار این استاد فقید در موزه های لندن، هامبورگ و شیکاگو نگهداری می شود.
از دیگر اساتید این عرصه استاد “نگهدار خواجه علی چالشتری” است. ایشان حدود بیست سال است که در این عرصه فعالیت دارند و از شاگردان استاد احمد نیکزاد بودند.
در تصویر زیر دو قطعه از قفل های تزئینی استاد خواجه علی را که هر دو نشان اصالت از سازمان یونسکو دریافت کرده اند را ملاحظه می کنید.
در حال حاضر هنر قفل سازی چالشتر رو به زوال و فراموشی می رود و تنها تعداد کمی از هنرمندان و صنعت گران این عرصه در چالشتر هنوز به این امر اشتغال دارند و بسیار به حمایت احتیاج دارد.

سمت راست قفل مینیاتوری گردن آویز و سمت چپ قفل مینیاتوری

سمت راست قفل مینیاتوری گردن آویز و سمت چپ قفل مینیاتوری

قالی چالشتری

قالی زیراندازی است متشکل از میلیون ها گره که بر خلاف گلیم دارای پرز است و امروزه به آن فرش می گویند. همانگونه که می دانید قالی ایران از شهرت جهانی برخوردار است و در همه دنیا فرش ایرانی ملاک سنجش ارزش سایر فرش هاست. گفتنی است مناطق مختلف ایران قالی های مخصوص به خود را دارند و هر یک با طرح و نقشی متفاوت داستان زندگی مردمان آن محل را بازگو می کنند.

در این میان استان چهار محال و بختیاری یکی از آن مناطقی است که قالی های آن زبانزد خاص و عام است. این استان با تولید انواع دست بافته های پرز دار و بدون پرز جایگاه ویژه ای در این هنر-صنعت دارد. از مناطق بسیار مهم در این استان که مردمانش به قالی بافی شهره اند چالشتر است.
قالی چالشتری با نقوشی بر آمده از ذهن هنرمندان چالشتر دارای قدمتی چند صد ساله است در حای که قالی بافی با نقشه به بیشتر از ۱۸۰ سال تجاوز نمی کند. یکی از مشخصات منحصر به فرد قالی های چالشتری استفاده قالیبافان از رنگ های طبیعی در رنگرزی پشم های ریسیده شده است.

قالی چالشتری با طرح خشتی

قالی چالشتری با طرح خشتی

نقش های قالی چالشتری

قالی چالشتری دارای نقوش و رنگ های زنده و شاداب است و از آن جا که قالیبافان این دیار حتی در این زمان که محصولات و رنگ های شیمیایی به راحتی در دسترس قرار دارند، از رنگ های طبیعی استفاده می کنند، هر چه از زمان بافت آن می گذرد و به اصطلاح بیشتر پا می خورد رنگ های آن جلوه بیشتری پیدا می کند.

حتی روش رنگرزی خامه های این قالی نیز با سایر قالی ها متفاوت است؛ همه جا مرسوم است که خامه ها را در دیگ های حاوی رنگ های طبیعی می جوشانند تا رنگ دلخواه به دست آید، اما رنگرزان چالشتر خامه را در پاتیل های حاوی آب گرم و روناس (یا هر رنگ طبیعی دیگر) به مدت طولانی قرار می دهند در این مدت رنگ خامه ها به رنگی شبیه گلبهی بدل می شود و سپس خامه ها را به آب رودخانه ها یا قنات ها می بندند تا با کمک املاح معدنی و کانی ها رنگ خامه تیره تر شود.

نقوش قالی های چالشتری متنوع است اما همگان قالی چالشتری را به طرح های خشتی آن می شناسند. خشت هایی که هر یک خود حاوی طرح و داستانی جدا است و بیانگر ذوق و سلیقه مردمان این دیار می باشد.

از هنر معرق کاری چه میدانید؟

هنر معرق کاری را بهتر بشناسیم

هنر معرق کاری همان گونه که از تعاریف آن بر می آید هنر موزاییک است. یعنی هنرمند با قراردادن تکه های چوب که با توجه به جنس آن رنگ های گوناگون دارد، یا مواد دیگر در کنار یکدیگر دست به خلق یک اثر هنری به واقع ارزشمند می زند. معرق کاری با مواد گوناگونی از جمله چوب و سنگ انجام می شود اما شناخته شده ترین نوع آن معرق چوب است. این هنر در شهر هایی نظیر اصفهان، یزد،کاشان، هرات، سمرقند و تبریز رونق دارد. در ادامه به معرفی هنر معرق کاری روی چوب و چند نوع مواد دیگر می پردازیم.

هنر معرق کاری

هنر معرق کاری

تاریخچه معرق کاری

گفته می شود معرق کاشی قبل از معرق چوب رواج داشته است . از آثار معرق کاری شده نیز می توان همین نتیجه را گرفت اما دوام کوتاه مدت چوب نیز می تواند دلیل ناپیدایی آثار هنر چوبی قدیمی باشد. تاریخچه این هنر را می توان بر اساس تاریخ تکوینی روایت کرد. از اولین آثار موجودی که از هنر معرق در آن استفاده شده است گنبد سرخ در شهر مراغه است که در دوره ایلخانان بنا شده است. در این گنبد از ساختار های ابتدایی معرق کاشی  استفاده شده است که جلوه بصری بسیار زیبایی دارد.

معرق کاشی به کار برده شده در گنبد سرخ مراغه

معرق کاشی به کار برده شده در گنبد سرخ مراغه

معرق کاشی در دوران سلجوقی یعنی در قرن ۴ هجری رونق زیادی پیدا کرد. این هنر در دوران صفویه در اردبیل به اوج خود رسید که بعد ها با انتقال پایتخت به اصفهان مرکز این هنر نیز اصفهان شد. کاشی کاری های مسجد شیخ صفی الدین اردبیلی نیز به سبک معرق انجام شده است. امروزه نیز این هنر از رونق نسبتا خوبی بر خوردار است و هنرجویان زیادی به دنبال آموختن آن هستن. از این هنر امروزه در تزئینات داخلی ساختمان و یا حتی به عنوان تابلو های دیوار کوب استفاده می شود.

مسجد شیخ صفی الدین اردبیلی

مسجد شیخ صفی الدین اردبیلی

تاریخچه معرق چوب

اما معرق روی چوب هنری است که کلمه معرق به آن گره خورده است. این هنر به گفته محققان بعد از معرق کاشی رواج یافته است اما همانگونه که گفتیم به دلیل آنکه طول عمر چوب کمتر از کاشی یا فلز است نمونه های قدیمی از آن موجود نمی باشد.  برخی می گویند معرق چوب الهام گرفته از معرق کاشی است و زمانی که نسبت به معرق کاشی کم توجهی شد معرق چوب رونق یافت.

معرق بر دسته چوبی یک صندلی متعلق به دوران صفویه

معرق بر دسته چوبی یک صندلی متعلق به دوران صفویه

از قدیمی ترین آثار معرق روی چوب شانه ای است چوبی که در کاوش های شهر سوخته یافت شده است برخی معتقدند که این شانه را تاجرانی که به ایران می آمدند با خود آورده اند اما کاوش هایی که بر سطح چوبی این شانه انجام گرفته است نشان دهنده وجود طرح ها و نقوش ایرانی بر روی آن است. عمر این شانه را به پنج هزار سال پیش از میلاد تخمین زده اند.  این هنر در دوران مغول ها رواج یافت و در دوران صفویه به اوج خود رسید.

از هنر معرق بر روی چوب برای تزئین ،در و پنجره و مبلمان و میزها استفاده می کرده اند. چندین نوع رنگ چوب برای پیاده کردن نقوش متنوع در معرق کاری استفاد می شود که در این میان چوب های  چوب‌های آبنوس، فوفل، گلابی، سنجد و توت از اصیل ترین و کاربردی ترین چوب ها بودند. اما در مواردی از مصالحی غیر از چوب نیز در ساخت آثار معرق استفاده می شد . عاج فیل، استخوان شتر، صدف طبیعی، و برش‌هایی از خاتم و فلزات از این دست مصالح بودند که جلوه و زیبایی مخصوص به خود را داشتند.

 

مراحل معرق کاری

در ساخت معرق روی چوب ابتدا طرح مورد نظر را که روی یک کاغذ می کشند و یا آن را چاپ کرده و بر روی یک زمینه چوبی می چسبانند سپس با کمان اره مویی آن را به چندین قسمت برش می دهنند.  سپس تکه های به دست آمده را که به آن شابلون نیز می گویند بر روی زیر کار اصلی میخ می کنند. در این مرحله هنرمند رنگ هایی که برای این طرح احتیاج دارد را در میان چوب های رنگی انتخاب می کند و آن ها را به اندازه شابلون ها برش می دهد و جای آن ها بر روی سطح اصلی کار می چسباند.

معرق کاری با شیشه

معرق کاری با شیشه

به غیر از کاشی و چوب ، امروزه با شیشه و چرم و فلز نیز معرق کاری انجام می شود که همگی از هنر های نوپایی هستند. در معرق کاری روی شیشه یا همجوشی  ابتدا شیشه به اندازه قطعات دلخواه برش داده می شود و سپس شیشه ها را رنگ می کنند و در کنار یکدیگر قرار می دهند، در مرحله بعد کار را درون کوره می گذارند در این مرحله حرارت باعث به هم چسبیدن و یا به اصطلاح جوش خوردن شیشه ها به یکدیگر می شود. این هنر را یک هنر وارداتی می دانند که از اروپا و کشور هایی مانند ایتالیا و اسپانیا به ایران آمده است.

 

هنر سوخت معرق پوست

یکی از زیباترین جلوه ای هنر ایرانی، هنر سوخت معرق پوست است. این هنر مجموعه ای از چندین هنر ناب ایرانی است و فردی که این هنر را بداند یعنی بر ده رشته از صنعت و هنر تسلط دارد. این رشته ها شامل تهیه پوست، طراحی، الوان سازی، معرق کاری، منبت کاری، تذهیب، تشعیر، خوشنویسی، طلااندازی و صحافی. پیشینه آن به دوران پیش از تیموریان می رسد و طرح های کاربردی در آن ابتدا اشکال ساده و هندسی بودن اما با گذشت زمان و رونق یافتن هنر نقاشی ایرانی نقوش تذهیب، اسلیمی، مینیاتور و طرح های دیگر نیز در این هنر به کار برده شد. از هنر سوخت معرق پوست بیشتر در جلد کتاب های نفیس از جمله قرآن استفاده می شد.

از آنجا که هنر معرق ( کنار هم قرار گیری قطعات ) بیشترین جلوه اصلی را به این کار می دهد جدا از تمام هنر هایی که در سوخت معرق پوست به کار برده می شود آن را به نام معرق چرم می شناسند.

هنر سوخت و معرق در کاخ صاحبقرانیه

هنر سوخت و معرق در کاخ صاحبقرانیه

مراحل معرق چرم

مراحل خلق این هنر  از انتخاب پوست و آماده کردن آن شروع می شود (که بیشتر به دلیل جنس خاص آن از پوست بز استفاده می شود.).

بعد از آن طرح مورد نظر روی آن انداخته می شود. دز این مرحطه طرح روی کاغذ پوستی کشیده می شود بعد با سوزن زدن روی آن طرح به چرم منتقل می شود.

بعد از آن نوبت به برش می رسد. در این مرحله متن کار با دقت بسیار فراوان برای معرق و مشبک برش می خورد.

سپس با کمک قالب های حرارت دیده روی چرم را منبت کاری می کنند تا برجستگی های یک یا دو میلیمتری ایجاد شود و نه بیشتر.

سپس کار اصلی یا همان معرق کاری شروع می شود. این مرحله مرحله ی انتقال، انطباق و نصب نقوش روی زمینه کار است. یعنی باید نقوشی را که معرق و منبت کردیم روی زمینه در جای اصلی خودش قرار دهیم.

این هنر از هنر های بسیار پرکار  است و در کنار ارزش مادی آن ان از ارزش معنوی بسیاری نیز برخوردار است؛ زیرا هنر مند تمام قوای خود را در هنر به کار می برد تا دست به خلق چنین اثر خارق العاده ای بزند.

هنر سوخت معرق پوست در حال حاضر متاسفانه در حال فراموشی است و تعداد بسیار معدودی از هنرمندان هنوز به این حرفه مشغول هستند البته دلیل ان می تواند سختی و مشقت کار سوخت و زمان بر بودن هنر سوخت باشد.

اساتید معرق پوست

از اساتید برجسته این سبک استاد میرمحمد معلم خوشنویس اصفهانی، استاد تقی کلباسی (کرباسی) و استاد حسین خطایی(ختایی) و خواهر ایشان عفت ختایی هستند.

اثر به جا مانده از استاد حسین خطایی

اثر به جا مانده از استاد حسین خطایی

 

اثر به جا مانده از استاد حسین خطایی

اثر به جا مانده از استاد حسین خطایی

بسته بندی در صنایع دستی

ویژگی های بسته بندی در صنایع دستی

بسته بندی در صنایع دستی ایران

در این مقاله قصد دارید تا بسته بندی در صنایع دستی ایران را بررسی نمایید و به طور کلی جایگاه بسته بندی را در این صنعت هنری با هم مرور کنیم. همه ما کم و بیش با صنایع دستی اصیل ایرانی آشنا هستیم. اما اگر نگاهی اجمالی به فروش آنها در بازار نماییم در میابیم که فروش آنها به مانند ماهیت خودِ محصول “سنتی” است. منظور  از فروش سنتی نیز پیچیدن آن کالای با ارزش در میان کاغذ و پلاستیک و ارائه آن به مشتری است!

صنایع دستی ایران در عین حال که از ارزش مادی و معنوی ویژه ای برخوردار است، اما فکر چندانی در زمینه بسته بندی آن نمی شود و شاید بتوان گفت تعداد انگشت شماری از فعالان این عرصه پا را از عرضه ی سنتی فراتر گذاشته اند و رویکردی مدرن به ارائه ی آن داشته اند.

از آنجا که این صنایع بیشتر به عنوان هدیه خریداری می شوند پس نیازمند بسته بندی هایی در خور ارزش آن ها هستند. اگر فعالان این عرصه به فکر بسته بندی نباشند هیچ گاه نمی توانند این صنعت را جهانی کنند و به فکر صادرات آن باشند. چون در صادرات یکی از عوامل موفقت فروش بسته بندی با کیفیت می باشد.

تاثیر بسته بندی در صنایع دستی

تاثیر بسته بندی در صنایع دستی

 چرا بسته بندی؟

زمانی که تصمیم می گیریم کالایی را برای خود یا به عنوان هدیه از بازار تهیه کنیم، اولین چیزی که به آن توجه می کنیم و خواه و ناخواه به چشم مان می آید ظاهر آن است. مخصوصا در مواردی که زیبایی یا بهداشت (در مورد مواد غذایی) حرف اول را می زند. اما زمانی که قرار است کالایی را برای هدیه دادن انتخاب کنیم جدا از مساله کاربردی بودن، همیشه نحوه ارائه یا بسته بندی آن  اهمیت قابل توجهی دارد.

یک بسته بندی مناسب در زمان هدیه دادن ارزش ظاهری و باطنی هدیه ی ما را بیشتر خواهد کرد و در مخاطب مان تاثیر مثبتی خواهد گذاشت . جنس، مدل و رنگی که برای بسته بندی هدیه مان انتخاب می کنیم احساس و یا مقصود مان را به مخاطب  القا می کند. پس با یک انتخاب بجا می توانیم احساس، مقصود یا اهداف شخصی و سازمانی خود را به مخاطبین ارائه دهیم.

استفاده از صنایع دستی به عنوان هدیه

استفاده از صنایع دستی به عنوان هدیه

اهمیت بسته بندی در صنایع دستی

عملکرد: حفاظت

از وظایف اولیه بسته بندی حفاظت از شی مورد نظر است. مثلا مواد غذایی باید تا مرحله خورده فروشی از خراب شدن و آسیب دیدن محافظت شوند. یا محصولاتی که از نظر مادی و معنوی دارای ارزش زیادی هستن باید به منظور حفظ آن ها از ضربه های احتمالی در بسته بندی های مناسب جایگذاری شوند.

 

جذابیت: “به من نگاه کنید”

چگونگی بسته بندی هر شی اولین چیزی است که نگاه مصرف کننده را به خود جلب می کند. به همین دلیل تولید کننده گان و تامین کنندگان همواره در پی طرح ها  و نشانه هایی برای افزایش جذابیت محصول خود در بازار می باشند. این نشانه ها را می توان “ارزش های بصری” نامید. ابزارهایی وجود دارند. که می توان آنها را برای ایجاد ارزش بصری و در نتیجه بیشتر دیده شدن به کار برد از قبیل فرم , رنگ , تصویر سازی و اسم.

 

برندینگ: با ایجاد تفاوت

بسته بندی محصول امضای شرکت تولید کننده یا تامین کننده آن محصول پای آن است. بسته بندی می تواند در شناخته شدن هر چه بیشتر برند کمک بزرگی کند تا آنجا که مخاطب تنها با دیدن بسته بندی تشخیص بدهد شی مورد نظر تولید کدام شرکت  و کارخانه است. این موضوع در مورد بسیاری از صنایع غذایی و الکرتیکی صادق است.

 

ویژگی های یک بسته بندی استاندارد در صنایع دستی

صنایع دستی ایران معمولا اشیایی هستند که مواد اولیه آن ها به دلیل سختی در حصولشان قیمت بالایی دارند. مثلا :

  • گلیم
  • ظروف فیروزه کوبی
  • شال های پته دوزی
  • ظروف میناکاری
  • و …

 

از این رو بسته بندی هایی که برای آن ها طراحی می شود باید دارای ویژگی هایی متاسب با ارزش آن ها باشد، که در ادامه به آن ها می پردازیم.

تناسب با ماهیت کالا و زینت بخشی به محیط

اگر کالایی که ارائه می دهیم کالایی اصیل و سنتی یا هنری باشد بسته بندی آن نیز باید در همین راستا طراحی شده باشد. نمی توان برای محصولی فرهنگی از بسته بندی مشابه بسته بندی کالای دیجیتال استفاده نمود. مثلا در این گونه بسته بندی ها می توان از چوب و پارچه ترمه یا دیگر منسوجات سنتی و اصیل استفاده کرد تا عاملی باشد بر زیباتر دیده شدن محصول تا در بیشتر مواقع بتوان کالا را با خود بسته بندی اش برای زینت بخشیدن به محیط اطراف مان استفاده کینم. مثلا از بسته بندی های ویترینی استفاده شود و یا بسته بندی هایی که با پارچه های شکیل و اصیل طراحی شده اند

استحکام: محافظ بودن

از آنجا که صنایع دستی جزء کالاهای هنری و با ارزش به شمار می روند، به همین دلیل باید در  طراحی بسته بندی آن ها به دنبال ایمنی محصولی که قرار است در آن جای بگیرد باشیم. مثلا ظروف سفالی شکنندگی بالایی دارند و یا اگر ظروف میناکاری متحمل ضربه محکمی شوند امکان آسیب دیدن مینا یا همان لعاب شان وجود دارد. پس بسته بندی باید به گونه ای طراحی شود تا محصول در آن ثابت بماند؛ و البته گفتنی است در عین حال که باید مستحکم باشند می بایست در وزن آن ها نیز دقت شود تا وزن زیاد آن آزاردهنده نباشد.

قابلیت حمل و چیدمان

شاخصه دیگری که باید به آن توجه شود قابلیت حمل محصول است. بسته بندی باید کمکی باشد به افزایش این قابلیت و نه پیچیده کردن این موضوع. از آنجا که معمولا کالا ها در قفسه فروشگاه ها نگهداری می شوند این بسته بندی ها باید گونه ای طراحی شوند که نگهداری و چیدمان  آنها در این قفسه ها و یا حتی قفسه های کتاب در مکان های اداری سهل و ممکن باشد.

سازگاری با محیط زیست

هر تجارتی باید خود را در قبال جامعه مسئول بداند و عهده دار “مسئولیت های اجتماعی” شود.  تولید محصولاتی که با محیط زیست سازگاری دارند از جمله مسئولیت های اجتماعی هر کسب و کار تولیدی ای است. این مسئولیت به ویژه در بخش صنایع دستی بار سنگین تری بر دوش متولیان آن می گذارد زیرا حمایت از صنایع دستی حمایت از فرهنگ و سنت است و از شاخصه های هر فرهنگ والایی حفاظت از محیط زیست می باشد. بدین منظور در طراحی بسته بندی صنایع دستی می توانیم از چوب و پارچه که قابلیت بازیافت دارند استفاده کنیم و از به کار بردن پلاستیک خودداری نماییم.

 

زیلوبافی

زیلوبافی صنایع دستی میبد یزد

 

زیلوبافی چیست؟

نام شهر میبد یزد که می آید، زیلوبافی به عنوان سوغات اصیل این شهر به ذهن خطور می کند. زیلو از زیرانداز های مناطق  روستایی و کشاورز نشین یزد می باشد. این دست بافته که بیشتر در مناطق گرمسیری ایران مثلا حاشیه کویر و جنوب کشور به عنوان زیرانداز استفاده می شود، نقطه مقابل گلیم قرار می گیرد. زیرا جنس آن گیاهی و از پنبه می باشد و مناسب مناطق کشاورز نشین است در صورتی که گلیم از پشم گوسفند بدست می اید که مختص زندگی دامداری و مناطق سردسیر می باشد.

استاد کار زیلو باف معمولا نقوش آن را که بیشتر نقوش هندسی هستند، به صورت ذهنی بر دار زیلوبافی پیاده می کند. رنگ هایی که در زیلوبافی به کار می روند به ۳ رنگ محدود می شوند و اگر رنگی غیر از این ها باشد از رنگ های سنتی آن نیست. این رنگ ها تماما گیاهی هستند که از روناس ( برای تهیه رنگ قرمز)، نیل ( باری تهیه رنگ آبی)  و پوست گردو ( برای تهیه رنگ قهوه ای) در ساخت آن ها استفاده می شود. این رنگ ها مقاومت بالایی دارند در برابر اشعه نورخورشید در مناطق کویری به خوبی دوام می اورند.

تنوع محدود رنگ ها در زیلوبافی

تنوع محدود رنگ ها در زیلوبافی

انواع زیلو

  1.  زیلو های آبی و سفید بیشتر در مساجد و سایر مکان های مذهبی استفاده می شوند.
  2. زیلو های آبی و گلی که برای مصرف خانگی استفاده می شود که اصطلاحا به آن ها جوهری گفته می شود.
  3. زیلو های نفتال که دارای رنگ های سبز و گلی هستند که مرغوب ترین در نوع خود به شمار می رود.

 

پیرامون واژه زیلو

آن گونه از خود واژه زیلو بر می آید و با توجه به برخی گفته ها واژه زیلو برگرفته از واژه “زیرو” است. یعنی چیزی که زیر پا قرار می گیرد، به اصطلاح فرش زیر پا. اما در لغت نامه هایی که مورد بررسی قرار گرفتند فقط به خود زیلو به عنوان زیرانداز اشاره شده است. به عنوان مثال در لغت نامه دهخدا  نوشته شده است “زیلو، پلاس و گلیم راگویند و آن را شطرنجی نیز خوانند.” اما آن چه بدیهی است تفاوت فاحش میان گلیم و زیلو است زیرا این دو از بُن ( مواد خام) با هم متفاوت اند. و شباهت آن ها تشکیل شدن شان از گره و گاهی ذهنی بافی آن ها است.

نمونه ای از زیلوهای میبد

نمونه ای از زیلوهای میبد

تاریخچه زیلوبافی

از زمانی که کشاورزان به برداشت پنبه در زمین های کشاورزی روی آوردند. پس از آن عده ای به ریسیدن آن ها و استفاده از “نخ” روی آوردند.  این نخ ها که به قطر های گوناگون تولید می شود در بافت بسیاری که پارچه ها و زیرانداز ها به کار برده شد.

قدیمی ترین زیلویی که در حال حاضر در ایران موجود است  قطعه ای است که در مسجد جامع میبد قرار دارد. این زیرانداز در سال ۸۰۸ هجری قمری یعنی حدود ششصد سال پیش بافته شده است.  این بخش از صنایع دستی ایرانی نه تنها به عنوان یک هنر بلکه به عنوان یک صنعت که در سالیان گذشته صدها خانواده در میبد از آن امرار معاش می کردند، روزگاری رونق بسیار خوبی داشت که در سال های اخیر تعداد افرادی که هنوز به این هنر – صنعت اشتغال دارند از تعداد انگشتان دست نیز کمتر است.

استاد شریف زاده در کارگاه زیلوبافی- شهرستان میبد

استاد شریف زاده در کارگاه زیلوبافی- شهرستان میبد

زیلوبافی نشانه ساده زیستی و زندگی روستایی است و همیشه از زیبایی خاص خود برخوردار است. در کنار رنگ ها، این زیرانداز دست بافته، از نقوش ساده نیز بهره می برد. همه این سادگی ها دست به دست هم داده اند تا زیلو به عنوان مناسب ترین زیر انداز در مساجد و مکان های زیارتی باشد. زیرا سادگی آن با ساده زیستی بزرگان دین اسلام همخوانی دارد؛ و این فلسفه ی “زیبایی در سادگی” است که مساجد ایران را خاص و دیدنی می کند.

تشخیص میناکاری مرغوب

راه‌های تشخیص میناکاری مرغوب

روش‌های تشخیص میناکاری مرغوب

همیشه تشخیص میناکاری مرغوب از دغدغه های خریداران صنایع دستی و ظروف میناکاری بوده است. تشخیص کیفیت برخی اقلام به دلیل همه گیر بودن، مثلا خرید روزانه، ماهانه و حتی سالانه، بسیار ساده تر شده است؛ اما کالا هایی وجود دارند که بدلیل آن که شناخت کافی در مورد آن ها وجود ندارد، نمی توان در مورد کیفیت و مرغوبیت شان به درستی تصمیم گرفت.

صنایع دستی ایران نیز از این قاعده مستثنا نیستند. هر ایرانی باید نسبت به این میراث گرانبها تعهداتی داشته باشد که حداقل آن داشتن “شناخت” نسبت به این دست از اجناس است. میناکاری یکی از همین محصولات است که اکثر مردم از جنس و نحوه تولید آن اطلاع چندانی ندارند. هر فرد که تمایل به خرید یک ظرف میناکاری دارد برای تشخیص میناکاری مرغوب باید نسبت به موارد زیر توجه داشته باشد:

جنس و ظاهر ظروف میناکاری

به محض اینکه یک ظرف میناکاری را در دست می گیرید، دست تان با سردی مس آشنا می شود و متوجه وزن آن می شوید. اگر مس به تناسب اندازه ظرف خیلی کم وزن بود، آن ظرف از قیمت پایین تری باید برخوردار باشد و البته خریدار باید از عواقب آن مثلا دِفُرم شدن آگاه باشد.

بعد از ان فرد باید روی سطح کار دست بکشد. مینا باید کاملا صاف و براق یا به اصطلاح شیشه ای باشد. اگر سطح کار زبر بود یعنی لعاب مینا روی ظرف در کوره به دلیل دمای بیش از حد آن یا ماندن ظرف در کوره بیشتر از زمان مورد نیاز، سوخته است.  استفاده از رنگ های نامرغوب نیز می تواند دلیل دیگری برای زبری سطح کار باشد.

 

رنگ و نقوش میناکاری

همانگونه که گفته شد در میناکاری از نقوش سنتی مانند اسلیمی، ختایی، گل و مرغ و ترکیب این ها استفاده می شود. هر کار هر چقدر ظرافت طراحی و تنوع رنگی ان بیشتر باشد از ارزش مادی برخوردار خواهد بود. حتی گاهی برخی از کار ها به خاطر استفاده از رنگی خاص مانند برخی زیرمجموعه های رنگ قرمز یا ارغوانی قیمت بیشتری خواهد داشت؛ زیرا در تولید این رنگ ها از پودر طلا استفاده می شود.

 

نمونه ای از نقش و نگار ظروف میناکاری

نمونه ای از نقش و نگار ظروف میناکاری

 

شناسنامه دار بودن محصولات میناکاری

هر کالای معتبری که ما در بازار خریداری می کنیم شناسنامه دارد. این شناسنامه شامل توضیحاتی در مورد محصول، سازنده آن و البته گارانتی است. ظرف میناکاری شده نیز باید شناسنامه داشته باشد تا بدانیم از کجا آمده به دست چه کسی یا چه مجموعه ای و یا تحت عنوان چه نام تجاری ای تولید شده است و کدام مجموعه نسبت به کیفیت آن پاسخگو خواهد بود.

تمامی موارد گفته شده در این مقاله جهت آشنایی هر چه بهتر هر ایرانی با این هنر چند هزار ساله و اصیل ایرانی است تا در مواقع احتیاج یا خرید بتواند با ذهنی روشن و مطلع بهترین و با کیفیت ترین اثر را خریداری نماید تا ادای دینی کنیم به این هنر ایران زمین.

 

در بلاگ صنایع دستی کلوت مقاله ای با عنوان میناکاری را بشناسیم نگارش شده است که می توانید مطالعه نمایید.