صنایع دستی چوبی

صنایع دستی چوبی از صنایع بسیار نفیس در سر تا سر جهان به شمار می رود. کشور ایران به عنوان کشوری که بیش از ده نوع گوناگون هنر و صنایع دستی چوبی در آن تهیه و تولید می شود جز پیشگامان این عرصه است. صنایع دستی چوبی ایران در مناطق مختلف این مرز و بوم با توجه به نوع پوشش گیاهی هر منطقه متفاوت و از گونه های خاصی از چوب بهره می برد.

در این متن می خواهیم با چوب و برخی از صنایع دستی های چوبی آشنا شویم.

چوب

چوب یکی از قدیمی ترین مصالح ساختمانی در طبیعت است و یکی از پر کاربرد ترین منابع طبیعی برای ساخت و ساز  به شمار می آید؛ و می توان گفت از پر مصرف ترین منابع طبیعی است و سالانه در کشور ایران حدود ۶ میلیون متر مکعب می باشد.

با پیشرفت تکنولوژی، افزایش جمعیت و مدرن شدن ابزار آلات و به وجود آمدن کارخانه های برش و پردازش چوب، مصرف آن نیز بسیار بیشتر از اعصار گذشته شده است. این قضیه مسئله جنگل داری و به نوعی ” تولید و پرورش درخت و چوب” را مطرح می کند که متاسفانه در کشور ما توجه شایانی به آن نمی شود. در کشوری مثل روسیه که از بزرگترین صادرکنندگان چوب در جهان به شمار می روند نه تنها با مشکل کمبود چوب مواجه می شوند بلکه با وجود برداشت فوق العاده زیاد از منابع سالانه به اراضی جنگی آن افزوده می شود و در همین راستا درآمد ارزی آن ها رو به افزایش سالانه خواهد بود.

 

چوب در ایران

کشور ایران در زمینه استفاده از چوب سابقه ای چند هزار ساله دارد و این ادعا در سنگ نوشته های دوران هخامنشی قابل استناد است. از این گذشته مردمان شمال ایران قبل از ورود آریایی ها در این مناطق از چوب برای ساخت و ساز استفاده هایی می کردند. بر طبق آماری که در سال ۹۴ رییس سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری منتشر کرد، سطح زراعت چوب در ایران ۲۲۰ هزار هکتار است که حدود ۷۵% از مصرف داخلی را پوشش می دهد.

انواع صنایع دستی چوبی

همانگونه که گفتیم استفاده از چوب در ایران به خصوص در شمال ایران سابقه ای چند هزارساله دارد. اما از آن جایی که چوب بقای چند هزار ساله ندارد و در صورت عدم نگهداری اصولی از پوسیده شده و یا مورد هجوم حشرات قرار می گیرد و از میان می رود، سازه ای با این سابقه در دست نیست. اما در دست نوشته ها و سنگ نوشته ها به استفاده از چوب در ساخت و ساز اشاره هایی شده است.

 

منبت کاری

منبت با ریشه نبات (به معنی گیاه) به ایجاد نقوش گیاهان (یا هر چیز دیگر) بر روی چوب با کمک قلم و چکش، منبت کاری می گویند.

منبت کاری

 

 

معرق کاری

معرق کاری همان گونه که از تعاریف آن بر می آید هنر موزاییک است. یعنی هنرمند با قراردادن تکه های چوب که با توجه به جنس آن رنگ های گوناگون دارد، یا مواد دیگر در کنار یکدیگر دست به خلق یک اثر هنری به واقع ارزشمند می زند. معرق کاری با مواد گوناگونی از جمله چوب و سنگ انجام می شود اما شناخته شده ترین نوع آن معرق چوب است.

معرق کاری

 

خراطی

خراطی واژه ای است عربی که ریشه آن “خرط” می باشد و بر اساس لغت نامه دهخدا به معنی “تراشیدن چوب و برابر ساختن آن” یا “پوست از چوب باز کردن” است. هنرمندی که به این کار مشغولیت دارد، یا به اصطلاح “خراط“، غیر از چوب به چرخ خراطی و ابزار فرم دهنده دیگری نیز نیاز دارد. از چوب هایی که خراط ها در کار خود استفاده می کنند چوب درختان گردو، بید، نارون، توسکا، زبان گنجشک، چنار، گلابی، کنار، گز، جغ (ششم) و… است.

خراطی

 

خاتم کاری

هنر آراستن سطوح مختلف با قطعات ریز چوبی با استفاده از کنار هم قرار دادن آن ها به کمک چسب. مواد اولیه مورد نیاز انواع چوب مانند آبنوس، فوفل، گردو، بقم، عناب، نارنج، کهکم و کبوده و انواع استخوان مانند استخوان و عاج فیل، استخوان شتر و استخوان اسب هستند.

خاتم کاری

تصاویری از صنایع دستی چوبی ایران

پیکرتراشی

 

ارسی سازی

 

به غیر از مواردی که در بالا ذکر کردیم شما هنرهای دیگری میشناسید که در دسته صنایع دستی های چوبی به حساب بیاید؟ با ما در میان بگذارید

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *