انواع صنایع دستی ایران (بخش اول)

انواع صنایع دستی (بخش اول)

انواع صنایع دستی ایران در جهان شناخته شده است و تقریبا تمام دنیا با گلیم و فرش ایران آشنا هستند و برخی از این صنایع از سودآور ترین صادرات غیرنفتی ما به شمار می روند. صنایع دستی ایران و هنر های مردم این سرزمین با توجه به تنوع جغرافیایی و فرهنگی ایران ، انواع گوناگونی از لحاظ مواد اولیه و ابزار ساخت دارند. با شناخت و حمایت از انواع صنایع دستی ایران می توانیم این میراث فرهنگی با ارزش را زنده نگه داریم و به فرزندان خود بسپاریم.

حتما تا کنون با بسیاری از صنایع دستی کشورمان آشنا شده اید اما ما در این نوشته قصد داریم تا با هنر های زیبای کشورمان به تفکیک جنسیت و مواد اولیه بیشتر آشنا شویم تا بدانیم چه مواد اولیه ای بیشتر در تولید هنر های دستی کاربرد دارد.

 

طبقه بندی صنایع دستی ایران بر اساس مواد اولیه و شاخه اصلی

  1. صنایع دستی فلزی

  • مسگری

استفاده از مس در ساخت ظروف و ادوات جنگی مثل چاقو به بیش از ۱۰۰۰ سال می رسد حتی برخی زنجان را مهد ساخت سلاح های جنگی در زمان هخامنشیان می شناسند. امروز نیز ظروف مسی زنجان طرفداران زیادی دارد و با مدرن شدن طرح ها این هنر ابزار امرار معاش خانواده های زیادی به طور مستقیم و غیر مستقیم می باشد. می توانید با لمس این لینک بیشتر با صنایع دستی زنجان آشنا شوید.

 

 

  • قفل چالشتری

چالِش تُر یکی از ناحیه های شهرکرد در استان چهار محال و بختیاری است. این شهر دارای فرهنگ و تاریخی غنی می باشد. صنایع دستی ویژه خود را دارد که معروف ترین آن که دارای ثبت جهانی است قفل چالشتری است. این قفل را از آهن، مس، طلا  و برنج می سازند. در این مقاله می توانید بیشتر با این قفل و صنایع دستی چالشتر آشنا شوید.

  • میناکاری

هنر نقاشی و لعاب کاری بر فلز مس، طلا یا نقره. این هنر سابقه ای بیش از پنج هزار ساله دارد و در حاضر، اصفهان مهد این هنر می باشد.

 

  • قلمزنی

هنر کار با فلز، یا هنر ایجاد نقوش بر روی فلز را قلمزنی می گویند. ایجاد نقوش یا می تواند با استفاده از قلم و چکش باشد و یا برش دادن بخش هایی از ورقه فلزی برای ایجاد نقش. در حال حاضر قلمزنی بیشتر بر روی مس، نقره و برنج انجام می گیرد. در این لینک بیشتر با این هنر زیبا و انواع آن آشنا شوید.

  • زرگری

طراحی و تولید زیورآلات طلا و نقره را زرگری می گویند. در گذشته زرگر ها ظروف طلا نیز می ساختند که با گران شدن بهای فلزات گرانبها زرگری محدود به ساخت زیور آلات ظریف شد.

  • ملیله کاری

این هنر نیز از شاخه های هنر کار با فلز است و از صنایع دستی شهر زنجان به شمار می آید. فلزاتی از قبیل طلا و نقره و گاهی مس در ملیله کاری کاربرد دارند. در ملیله کاری از مفتول های بسیار ظریف نقره و به هم چسباندن آن ها نقوش و در نهایت ظروف و زیورآلات تهیه می شوند.

 

حکاکی روی فولاد و پرکردن فضای ایجاد شده با طلا یا نقره را طلا کوبی یا نقره کوبی می گویند.

از دیگر صنایع دستی فلزی می توان ریخته گری سنتی، ورشوسازی، علامت سازی، قفل سازی، چلنگری و … نام برد.

 

  1. صنایع دستی تولید شده از الیاف (ابریشمی، پنبه ای ، پشمی)

این نوع صنایع دستی که مواد اولیه آن الیاف هستند بنا بر نوع بافت و وسیله ی بافت نیز تقسیم بندی می شوند:

  • رودوزی های سنتی

سوزن دوزی، پته دوزی، بخارا دوزی، نوار دوزی، ملیله دوزی، گلابتون دوزی، خوس دوزی، قلاب دوزی و …. با بیشتر این هنر ها می توانید در مقاله رودوزی های سنتی آشنا شوید.

  • بافته های داری

قالی، گلیم، گبه و زیلو از بافته های داری به حساب می آیند

  • بافته های دستگاهی

  • جاجیم و جاجیم مانند ها ( مثل گلیمچه، چنته، موج، ماشته، اهرامی)

  • پارچه ها : ترمه، شعربافی، دارایی بافی، زربفت، مخمل بافی، چادر شب بافی و …

 

  1. صنایع دستی چوبی

چوب یکی از قدیمی ترین مصالح ساختمانی در طبیعت است و یکی از پر کاربرد ترین منابع طبیعی برای ساخت و ساز  به شمار می آید؛ و می توان گفت از پر مصرف ترین منابع طبیعی است و سالانه در کشور ایران حدود ۶ میلیون متر مکعب می باشد.

  • منبت کاری

به ایجاد نقوش بر چوب به کمک مغار (قلم منبت) و چکش منبت می گویند.

  • معرق چوب

هنر موزاییک چوب، هنرمند با کنار هم قرار دادن قطعات چوب از جنس ها و رنگ های گوناگون به ایجاد نقوش می پردازد.

  • خراطی چوب

در خراطی به غیر از چوب به چرخ خراطی و ابزار فرم دهنده دیگری نیز نیاز است. از چوب هایی که خراط ها در کار خود استفاده می کنند چوب درختان گردو، بید، نارون، توسکا، زبان گنجشک، چنار، گلابی، کنار، گز، جغ (ششم) و… است.

 

  • خاتم کاری

هنر آراستن سطوح مختلف با قطعات ریز چوبی با استفاده از کنار هم قرار دادن آن ها به کمک چسب. مواد اولیه مورد نیاز انواع چوب مانند آبنوس، فوفل، گردو، بقم، عناب، نارنج، کهکم و کبوده و انواع استخوان مانند استخوان و عاج فیل، استخوان شتر و استخوان اسب هستند.

  • ارسی سازی

در و پنجره های ارسی ماحصل هنر های مشبک کاری و گره چینی هستند.

  • مشبک چوب

مشبک روی چوب مانند مشبک کاری روی سنگ از قدیمی ترین انواع مشبک کاری است زیرا چوب همواره به عنوان یک ماده اولیه در دسترس بوده است. برای مشبک کاری روی چوب ابتدا طرح مورد نظر روی چوب کشیده می شود و سپس هنرمند مشبک کار با اره مویی نقاطی را که باید بریده شود می برد؛ و در آخر کار را پرداخت می کند و شبکه ای از طرح های زیبا بر جای می ماند.

 

گره چینی، نازک کاری، پیکرتراشی چوب، ساز سازی، چپق های سنتی و … از دیگر صنایع دستی چوبی هستند.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *