شناخت انواع صنایع دستی ایران (بخش دوم)

آشنایی با صنایع دستی ایران(بخش دوم)

  1. صنایع دستی سنگی

زمانی که بشر خود را در طبیعت یافت و نیاز به دفاع از خود پیدا کرد با سنگ اشنا شد و سعی در تولید ابزار با کمک این ماده اولیه نمود. صنایع دستی سنگی شامل:

  • حجاری یا سنگ تراشی

سنگ تراشی را میتوان اولین صنعت دستی بشر دانست. این هنر برش دادن تکه هایی از سنگ و حذف بخش هایی از آن و پیدا شدن جسمی دیگر از دل آن است. سنگ تراشی از هنر های پیش از تاریخ است و گواه این ادعا مجسمه های کوچک ونوس هستند که برخی از آن ها مربوط به ۸۰۰،۰۰۰ سال پیش می باشند.

  • خراطی سنگ

برش دورانی سنگ را که به کمک چرخ خراطی انجام می گیرد خراطی سنگ گویند. در این روش قطعه ای از سنگ که باید به گونه ای مکعبی و تا حدودی به اندازه محصول نهایی نزدیک باشد. این قطعه سنگ به دستگاه تراش متصل می شود و هنرمند با کمک مته هایی که دارد سطوح بیرونی و داخلی محصول مورد نظر را برش می دهد. در مرحله آخر با کمک کاغذ سنباده سطوح محصول صاف  و صیقلی می شود.

  • مشبک کاری سنگ

ایجاد حفره و اشکال گوناگون در سنگ یا دیگر مواد را مشبک می گویند.

  • معرق سنگ

در معرق سنگی، هنرمند و یا صنعت کار، با در کنار هم قرار دادن منظم و موزون قطعه های گوناگون سنگ که از قبل برش داده شده اند، و هر کدام جنس و رنگ خاص به خود را دارند اشکال زیبایی می آفریند. این نقوش در معماری ایرانی بیشتر اسلیمی و ختایی و هندسی هستند.

  • مرصع کاری

از آن جا که جواهرات سنگ های گران بها هستند، مرصع کاری در مجموعه صنایع دستی سنگی قرار می گیرد. مرصع­ کاری هنر جواهر نشان کردن، جواهر نگاری و نگین کاری نیز خوانده می شود. مرصع کاری در لغت از واژه ترصیع به معنای موازنه است. در این هنر به کاشت متقارن جواهرات بر سطح مورد نظر ترصیع و نتیجه کار مرصع می گویند.

 

خرازی و حکاکی روی سنگ

 

  1. چاپ های سنتی

  • چاپ کلاقه ای (باتیک)

در این نوع چاپ بیشتر از پارچه ابریشمی استفاده می شود و دو سوی پارچه قبل از چاپ با واکس یا موم می پوشانند تا مانع از نفوذ رنگ به پارچه شود تا نقش زدن بر آن آسان تر باشد.

  • چاپ قلمکار

در ابتدای این هنر- صنعت نقوشی را با استفاده از قلم مو بر روی پارچه های پنبه و ابریشمی می کشیدند و سپس آن ها را رنگ آمیزی می کردند. اما به مرور که تقاضا برای این گونه پارچه ها زیاد می شود و می بایست سرعت عمل بیشتری را در تولید این گونه پارچه ها به کار برد صنعت گران این عرصه رو به چاپ های مهری آوردند.

 

چاپ کلاقه ای (باتیک)

  1. صنایع دستی حصیری

آن هنگام که انسان ها از الیاف گیاهان برای پوشش کف محل سکونت خود استفاده می کردند، آغاز به کار هنر حصیربافی بود. شواهدی که در خاورمیانه به دست آمده نشان می دهند که حصیربافی از اولین زیر انداز های بشر بوده و حتی پروفسور هوپ آن را پیش درآمد هنر سفالگری دانسته است. حصیربافی تقریبا در تمام جغرافیای ایران به اشکال مختلف و مواد اولیه گوناگون انجام می شود.

 

 

  • سوند بافی

برای ساختن سوند از شاخه های برگ دار درخت خرما استفاده میشود. در این روش شاخه برگ دار را با طناب هایی که از برگ درخت خرما ساخته شده است  به هم وصل می کنند و بیشتر برای پوشش های خانه های مسکونی مورد استفاده قرار می گیرد.

 

  • مروار بافی (بامبو بافی)

در مروار بافی از ترکه ی نوعی گیاه که در اطراف تهران و همدان می روید استفاده می شود. این هنر بیشتر در شهرهای استان گیلان رواج دارد  اما در بامبو بافی از نی خیزران برای بافت استفاده می کنند.

  • کپو بافی

این هنر مختص جنوب ایران به ویژه شهر دزفول است. در کپو بافی از برگ درخت خرما که بافت بسیار محکمی دارد برای ساخت انواع سبد بهره می برند.

  • چیغ بافی

در بافت چیغ از نخ های رنگی در کنار نی های مردابی استفاده می شود و به کمک این رنگ ها نقوشی روی این دست بافته ثبت می شوند. چیغ یا چیخ بافی هنر دست عشایر است و معمولا در ابعاد بزرگ برای حفاظت اطراف چادرهایشان از آن ها استفاده می کنند. چیغ بافی هنری است گروهی و اگر زنی از عشایر مشغول بافتن چیغ باشد دیگر زنان عشیره به کمک او خواهند آمد.

بامبو بافی، ترکه بافی، چم بافی، ارغوان بافی، درج بافی و مروار بافی همگی از انواع حصیری هستند که در تهیه آن ها از ترکه های منعطف گیاهان استفاده می شود. دلیل این نام های گوناگون به دلیل محلی است که این صنایع در آن ها ساخته می شوند. و هر کدام در گویش محلی همان محل معنا دارند.

 

  1. صنایع دستی وابسته به معماری

 

  • ساروج بری یا آهک بری

. ساروج بری به ایجاد نقش در نمای دیوار ها و سقف های آهکی می گویند. نام این هنر به اشتباه آهک بری نیز خوانده می شود اما اگر از آهک به تنهایی و بدون خاکستر، ماسه‏ بادی و گل نی، استفاده شود نتیجه ی کار ترک خواهد برداشت و فرو می ریزد به این ترکیب نامبرده ساروج می گویند و نقش اندازی روی آن را ساروج بری.

  • گچ بری

گچ بری یکی از قدیمی ترین هنر های تزئینی در هنر معماری است. گچ ماده ای است که پس از ترکیب شدن با آب ماده خمیری اسی از آن ایجاد می شود و زمانی که به اندازه پنیر سفت شد هنرمند می تواند با ابزار گچبری روی آن طرح و نقش مورد نظر را پیاده سازی کند.

  • مقرنس کاری

مقرنس کاری شیوه ای تزئینی و البته مهم تر از آن شیوه ای است در معماری سنتی برای شکل دهی به گنبد مساجد. مقرنس کاری هنر تزئین و برجسته سازی است که با هنر های کاشی کاری و گچ بری تلفیق شده است. اگر می خواهید بیشتر با این هنر آشنا شوید این لینک را لمس کنید.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *