ترمه دوزی

ترمه دوزی هنر ایرانی

متاسفانه ریشه کلمه ترمه در فرهنگ های لغت قید نشده است و از آن به عنوان پارچه ای لطیف که از پشم یا ابریشم بافته می شود،یاد می شود. در لغت نامه دهخدا اینچنین نوشته شده است: “ترمه؛ تیرمه و پارچه ی نفیسی که از کرک بافند. قسمی پارچه ستبر ابریشمین . شال کشمیری . پارچه ی پشمی که قسمی از شال است و دارای رنگ های متعدد وگل و بوته است.”

نمونه ای از ترمه دوزی

نمونه ای از ترمه دوزی

ترمه را بشناسیم

پارچه ترمه از منسوجات لطیفی است که از تار و پود تشکیل شده است اما پود در پشت پارچه به صورت آزاد است و در بافت نمی‌روند به همین دلیل همیشه پشت پارچه ترمه آسترکشی می‌شود تا آسیب نبیند.

مرغوبیت ترمه را بر اساس تعداد رنگ استفاده شده و همچنین تراکم بالای بافت آن می سنجند. هرچه تعداد رنگ و تراکم بالاتر باشد، ترمه از مرغوبیت بالاتری برخوردار است. به عقیده برخی خاستگاه ترمه ایران و برخی دیگر آن را از صنایع دستی اصیل کشمیر( پاکستان) می دانند و از آن جا که در هر دو منطقه طرح ترمه ی بافته شده مشابه (استفاده از بته جقه) هستند، سخت بتوان گفت که کدام منطقه خاستگاه اصلی این هنر است؛ اما در ایران همواره شهر های یزد و کرمان از مراکز اصلی تولید این بافت هنری ارزشمند بوده اند.

 

 تاریخچه ترمه دوزی

بافندگی و استفاده از دستگاه های بافندگی در دوران مختلف (حتی پیش از اسلام) در ایران دارای رونق بود و گهگاه اتفاقات سیاسی و اجتماعی دلیلی بر صعود و نزول این صنعت و هنر بود. اما صنایع دستی به ویژه هنر ترمه دوزی در دوران صفویه و به ویژه در زمان حکومت شاه عباس صفوی به اوج شکوفایی خود رسید. در البسه، پرده ها، رومیزی ها، پوشش بالشت و کوسن و… استفاده می شد.

ترمه مربوط به قرن 18 میلادی

ترمه مربوط به قرن ۱۸ میلادی

انواع ترمه و کاربردهای آن

ترمه ها براساس کاربرد، سایز، نوع بافت، جنس آن و مکان بافت آن با هم متفاوت اند. از انواع ترمه می توان موارد زیر را نام برد:

– ترمه چهارقدی: سایز آن حدود ۱/۵*۱/۵ می باشد و به عنوان روسری یا بقچه کاربرد دارد

– ترمه شال راه راه : این نوع ترمه دو نوع است که راه راه باریک و راه راه پهن می باشند

– شال ترمه اتابکی: ترمه اتابکی از نوع کشمیری است از پشمی بسیار لطیف تهیه می شود

– شال محرمات: نوعی شال راه راه است. ( طرح محرمات به طرحی گفته می شود که نقوش در قطعه ی بافته شده تکرار می شود)

– شال کشمیر: این نوع ترمه از پشم بز کشمیر تولید می شود که از مرغوب ترین پشم ها به حساب می آید

– شال امیری: همانطور که از نام آن پیداست، این نوع ترمه مخصوص درباریان بافته می شود که معمولا نقش بته جقه یا شاخ گوزن در آن دیده می شود.

شال با طرح محرمات

شال با طرح محرمات

کاربرد های ترمه:  امروزه از ترمه برای زینت بخشیدن و دادن جلوه ای سنتی به منازل استفاده می شود. مانند روتختی، پوشش کوسن، رومیزی و….

در دنیای بسته بندی نیز به تازگی ترمه جایگاه ویژه پیدا کرده است و برخی صنایع با بکارگیری انواع پارچه های ترمه دست به ساخته جعبه های متنوع و زیبایی زده اند.

استفاده از ترمه در بسته بندی بشقاب مینا

استفاده از ترمه در بسته بندی بشقاب مینا

 

استفاده از ترمه برای بسته بندی شکیل ظروف میناکاری

استفاده از ترمه برای بسته بندی شکیل ظروف میناکاری

امروزه همین صنایع جدید هستند که از این صنعت و هنر زیبا و فاخر حمایت می کنند . باید گفت که در حال حاضر تعداد بسیار کمی از صنعت گران این حرفه هنوز با دستگاه های دستی کار می کنند و ماشین آلات صنعتی کار آن ها را بر عهده گرفته است؛ با این وجود همانگونه که گفته شد ترمه ی با کیفیت آن ترمه ایست که از رنگ های متنوع تشکیل شده باشد و از تراکم بافتی برخوردار باشد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *